Kayyum Atanması ile TMSF'ye Devir Arasındaki Fark Nedir?

Haberlerde sık sık yan yana geçen "kayyum atandı" ve "TMSF'ye devredildi" ifadeleri iki ayrı hukukî işlemi anlatıyor. Biri ceza muhakemesi tedbiri, diğeri bankacılık hukuku işlemi.

En çok karıştırılan nokta şu: kayyum atanması mülkiyetin el değiştirmesi değildir; yönetim ve temsil yetkisinin geçici olarak devralınmasıdır. Ayrıca bir mahkûmiyet kararı da değildir.

Künye

Kayyumun dayanağı	5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, madde 133
Madde başlığı	Şirket yönetimi için kayyım tayini
TMSF devrinin dayanağı	5411 sayılı Bankacılık Kanunu
Kayyumda kararı veren	Hâkim veya mahkeme
Kayyumun süresi	Soruşturma ve kovuşturma süresince
Katalog suç sınırı	Var (madde 133/4)
Masumiyet karinesi	Anayasa madde 38

Kayyum atanması: CMK 133

Madde, bir koruma tedbiri düzenliyor. Ana unsurları şöyle:

• Koşul: suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlendiği hususunda kuvvetli şüphe bulunması ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olması.
• Karar mercii: hâkim veya mahkeme. Soruşturma ve kovuşturma süresince şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili olarak kayyım atanabiliyor.
• Yetki kapsamı: yönetim organının yetkileri ile ortaklık ve menkul kıymet yönetimi yetkileri tümüyle kayyıma devredilebiliyor.
• İlan: karar Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve uygun diğer vasıtalarla ilan ediliyor.
• Ücret: kayyımın ücreti hâkim veya mahkemece belirleniyor ve şirket bütçesinden ödeniyor.
• İade: kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya beraat hâlinde şirket bütçesinden ödenen tutarın tamamı Hazine tarafından kanunî faiziyle iade ediliyor.
• İtiraz: ilgililer kayyımın işlemlerine karşı görevli mahkemeye başvurabiliyor.
• Tazminat: kayyımın işlemlerinden doğan tazminat davaları Devlet aleyhine açılıyor; Devlet, görevinin gereklerine aykırı hareket eden kayyıma bir yıl içinde rücu edebiliyor.

Beraat hâlindeki iade hükmü, tedbirin geçici niteliğini en net gösteren düzenleme: şirketin ödediği kayyum ücreti faiziyle geri veriliyor.

Katalog suç sınırı: en az bilinen kısıt

Madde 133 her suç için uygulanmıyor. Maddenin dördüncü fıkrası, hükmün yalnızca sayılan suçlar bakımından uygulanacağını belirtiyor. Sayılan başlıklar arasında göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, uyuşturucu imal ve ticareti, parada sahtecilik, fuhuş, kumar oynanması için yer sağlama, zimmet, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, silahlı örgüt ve örgüte silah sağlama, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk ile 6136 sayılı Kanun'daki silah kaçakçılığı, 5411 sayılı Kanun'daki zimmet, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda hapis cezası gerektiren kaçakçılık suçları ve 2863 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri yer alıyor.

Yani "her soruşturmada şirkete kayyum atanabilir" ifadesi doğru değildir. Dosyanın konusu bu listede yer almalıdır.

Maddede TMSF geçmiyor

Bu, haberlerin en sık atladığı ayrıntı. CMK 133 "kayyım atanabilir" diyor; kayyımın kim olacağını söylemiyor. Maddede TMSF'nin adı hiç geçmiyor.

TMSF'nin kayyım olarak atanması ayrı bir düzenlemeden geliyor: 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 19. maddesi. Bu KHK 6758 sayılı Kanun ile kabul edilmiş ve 24 Kasım 2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Hüküm, CMK 133 uyarınca kayyım atanmasına karar verilen hâllerde kayyım olarak TMSF'nin atanacağını düzenliyor. Aynı KHK'nın 20. maddesi, TMSF'nin kayyımlık ile satış ve tasfiye yetkilerine 5411 sayılı Kanun hükümlerinin kıyasen uygulanacağını belirtiyor.

Bir kayıt: 674 sayılı KHK'nın 19. maddesinin kapsamı bu araştırmada resmî metinden teyit edilememiştir. Bu nedenle bu sayfa, belirli bir dosyada TMSF'nin hangi maddeye göre kayyım atandığı konusunda bir hüküm kurmuyor. Savcılık açıklamalarında genellikle yalnızca "Sulh Ceza Hâkimliği kararı" ifadesi geçiyor ve madde numarası verilmiyor.

TMSF'ye devir: 5411 sayılı Kanun

Bu bir ceza muhakemesi tedbiri değil, bankacılık ve idare hukuku işlemidir. İlgili madde başlıkları şöyle:

• Madde 71 — bir bankanın ortaklık hakları ve/veya yönetim ve denetiminin Fon'a devri; faaliyet izni kaldırıldıktan sonra yönetimin devralınması.
• Madde 106 — bankaların tasfiyesi, iflas ve ihtiyarî tasfiye işlemleri.
• Madde 107-109 — sermaye desteği, varlık devri ve satışları, malvarlığı beyanı isteme, mevduat sahiplerinin korunması.
• Madde 130-132 — Fon gelirleri ve Fon alacaklarının 6183 sayılı Kanun usulüne göre tahsili.
• Madde 134 — ortaklara ve ilgili kişilere yönelik tedbirler; el konulan varlık, hak ve lisansların tek bir "ticari ve iktisadi bütünlük" olarak birlikte satılması.

Bu maddelerin birebir metinleri bu sayfada yoktur; yalnızca madde numaraları ve konu başlıkları aktarılmıştır.

Karşılaştırma tablosu

Ölçüt	Kayyum (CMK 133)	TMSF'ye devir (5411)
Hukuk dalı	Ceza muhakemesi	Bankacılık ve idare hukuku
Kararı veren	Hâkim veya mahkeme	Kurul kararı
Niteliği	Geçici koruma tedbiri	İdarî tedbir
Etkisi	Yönetim ve temsil yetkisi	Ortaklık hakları ve yönetim
Süre	Soruşturma ve kovuşturma süresince	Satış veya tasfiye tamamlanana kadar
Kapsam sınırı	Yalnızca katalog suçlar	Kanunda sayılan bankacılık hâlleri

Üç kavram üç ayrı şey

Haber başlıklarında birbirinin yerine kullanılan ama hukuken ayrı olan üç kavram:

• Gözaltı — kişinin geçici olarak özgürlüğünün kısıtlanması. Tutuklama değildir.
• Tutuklama — hâkim kararıyla uygulanan bir koruma tedbiri. Mahkûmiyet değildir.
• Mahkûmiyet — yargılama sonunda verilen hüküm.

Anayasa'nın 38. maddesi uyarınca suçluluğu mahkeme kararıyla sabit oluncaya kadar hiç kimse suçlu sayılamaz. Bu sitede, resmî savcılık veya mahkeme açıklaması bulunmayan hiçbir suçlama yazılmaz.

Kurumun görev alanı ve mevduat sigortası için TMSF nedir, mevduat sigortası limiti sayfamıza; uygulanmış kayyum kararlarının dökümü için Halk TV kayyum kararı, Göknur Gıda kayyum kararı ve BDDK ve TMSF devir kararı sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Belirli bir şirket veya kişi hakkında soruşturma ayrıntısı yok. Bu sayfa kavramsal ve mevzuat çerçevesidir.
• Madde metinlerinden birebir alıntı yok. Resmî mevzuat sitesi okunamadığı için madde metinleri bir mevzuat veri tabanından özetlenerek aktarılmıştır.
• 674 sayılı KHK'nın 19. maddesinin kapsamı yok. Resmî metinden teyit edilemediği için hangi dosya tiplerini kapsadığına ilişkin bir hüküm kurulmamıştır.
• Belirli bir dosyada kayyumun kanunî dayanağı yok. Savcılık açıklamalarında madde numarası verilmiyor; bu sayfada varsayım yapılmamıştır.
• CMK 133'ün sonraki değişiklikleri yok. Okunan metinden sonra bir değişiklik yapılıp yapılmadığı teyit edilememiştir.
• Hukukî tavsiye yok. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için avukata başvurulması gerekir.
• Şirket değeri, servet ve satış bedeli rakamları yok. Bu sitede bu rakamlar yayımlanmaz.
• Siyasi yorum ve niteleme yok.

Sık Sorulan Sorular

Kayyum atanması ne demek?

Bir şirketin yönetim ve temsil yetkisinin mahkeme kararıyla geçici olarak devralınması. Mülkiyet el değiştirmez ve bu bir mahkûmiyet kararı değildir.

Kayyum ile TMSF'ye devir aynı şey mi?

Hayır. Kayyum, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 133. maddesine dayanan geçici bir koruma tedbiri; TMSF'ye devir ise 5411 sayılı Bankacılık Kanunu çerçevesinde bir idarî işlemdir.

Her soruşturmada kayyum atanabilir mi?

Hayır. CMK 133'ün dördüncü fıkrası maddenin yalnızca sayılan katalog suçlar bakımından uygulanacağını belirtiyor.

Kayyum kararı mahkûmiyet mi?

Değil. Soruşturma ve kovuşturma süresince uygulanan geçici bir tedbirdir. Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı hâlinde şirketin ödediği kayyum ücreti Hazine tarafından kanunî faiziyle iade ediliyor.

Kayyumun ücretini kim ödüyor?

Ücret hâkim veya mahkemece belirleniyor ve şirket bütçesinden ödeniyor. Beraat hâlinde tutarın tamamı iade ediliyor.

Kayyum olarak neden TMSF atanıyor?

CMK 133'te TMSF'nin adı geçmiyor. TMSF'nin kayyım olarak atanması 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 19. maddesinden geliyor; bu KHK 6758 sayılı Kanun ile kabul edilmiştir.

Gözaltı ile tutuklama aynı mı?

Hayır. Gözaltı, tutuklama ve mahkûmiyet üç ayrı hukukî durumdur ve birbirinin yerine kullanılamaz.

Kaynak ve kapsam: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 133. maddesinin unsurları (kuvvetli şüphe ve gereklilik koşulu, karar mercii, yetki kapsamı, Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan, ücretin şirket bütçesinden ödenmesi, beraat ve kovuşturmaya yer olmadığı hâlinde Hazine tarafından kanunî faiziyle iade, itiraz yolu, tazminat davalarının Devlet aleyhine açılması ve rücu) ile dördüncü fıkradaki katalog suç listesi, Resmî Gazete metnini taşıyan bir mevzuat veri tabanından okunmuştur; resmî mevzuat sitesi erişilemediği için madde metninden birebir alıntı yapılmamış, unsurlar özetlenerek aktarılmıştır. Maddede TMSF'nin adının geçmediği aynı metinden görülmüştür. TMSF'nin kayyım olarak atanmasının 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 19. maddesinden geldiği, bu KHK'nın 6758 sayılı Kanun ile kabul edildiği ve 24 Kasım 2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandığı ile 20. maddenin 5411 sayılı Kanun hükümlerinin kıyasen uygulanmasını öngördüğü bir hukuk yayınından alınmıştır; maddenin kapsamı resmî metinden teyit edilemediği için bu konuda hüküm kurulmamıştır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 71, 106, 107-109, 130-132 ve 134. maddelerinin konu başlıkları Sayıştay'ın TMSF denetim raporu ile aynı kanunun madde fihristinden alınmıştır; madde metinleri resmî kaynaktan okunamadığı için alıntı yapılmamıştır. Masumiyet karinesine ilişkin Anayasa'nın 38. maddesi esas alınmıştır. Bu sayfa belirli bir şirket veya kişi hakkında soruşturma ayrıntısı, belirli bir dosyada kayyumun kanunî dayanağına ilişkin varsayım, hukukî tavsiye, şirket değeri ve satış bedeli rakamı ile siyasi yorum içermez. Somut bir dosya için avukata başvurulması gerekir.