12 Eylül Darbesinin 46. Yılı: Ne Oldu, Bugün Ne Söylendi?

12 Eylül 1980 askerî darbesinin üzerinden 46 yıl geçti. Yıl dönümü, 12 Eylül 2026 Cumartesi günü çeşitli açıklamalarla anıldı.

12 Eylül 1980'de Ne Oldu?

12 Eylül 1980'de Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu. Darbenin belgelenmiş doğrudan sonuçları şunlardır:

• Anayasa askıya alındı.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi kapatıldı.
• Siyasi partiler kapatıldı ve faaliyetleri durduruldu.
• 1982 Anayasası hazırlandı ve referandumla kabul edildi.

Darbe, Türkiye'nin siyasi ve hukuki düzeninde uzun süreli etkiler bıraktı; 1982 Anayasası'nın çeşitli maddeleri günümüze kadar tartışma konusu olmayı sürdürdü.

Bugün Yapılan Açıklamalar

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan

Cumhurbaşkanı Erdoğan sosyal medya hesabından şu mesajı yayımladı:

"12 Eylül Askerî Darbesi'nin 46'ncı yılında, o meşum günlerde mağdur edilen, eziyet gören, haksız yere idamla yargılanan vatandaşlarımızın çektiği sıkıntıları hâlen yüreğimizde hissediyoruz. Ülkemizin geleceğine kurulan bir tuzak olan 12 Eylül'ün insanımıza yaşattıklarını asla unutmayacağız. Kalkınma yolculuklarımızın darbelerle sekteye uğratılmasına bir daha izin vermeyeceğiz."

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu

CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu da yıl dönümüne ilişkin bir paylaşım yaptı. Paylaşımda darbenin halk egemenliğine, hukuk devletine ve demokratik siyasete karşı yapıldığı; darbe rejiminin Anayasa'yı askıya aldığı, TBMM'yi kapattığı ve CHP dâhil siyasi partileri kapattığı belirtildi.

"Amacımız darbe hukukunu ülkemizden söküp atarak tam demokratik hukuk devletini inşa etmektir."

İki Açıklamanın Ortak Noktası

Farklı siyasi konumlardan gelen bu iki açıklamanın ortak vurgusu dikkat çekiyor: her ikisi de darbeyi olumsuz bir dönüm noktası olarak niteliyor ve darbe döneminin hukuki mirasına atıf yapıyor.

Bu sayfada açıklamaların siyasi değerlendirmesi yapılmamakta, metinler olduğu gibi aktarılmaktadır.

Darbe Anayasası Tartışması Neden Sürüyor?

1982 Anayasası, darbe döneminde oluşturulan Danışma Meclisi tarafından hazırlandı ve 7 Kasım 1982'de referanduma sunuldu. Metin yürürlüğe girdiğinden bu yana pek çok kez değiştirildi.

Buna rağmen "darbe anayasası" ifadesi siyasi dilde yer etmeye devam ediyor. Bunun sebebi, metnin hazırlanma yönteminin olağan yasama süreçlerinden farklı olmasıdır: anayasa, seçilmiş bir kurucu meclis yerine darbe yönetiminin oluşturduğu bir yapı tarafından kaleme alındı.

Bu tartışmanın tarafları arasında değişikliklerin yeterli olduğu görüşü de, yeni bir anayasa gerektiği görüşü de bulunuyor. Bu sayfa taraflardan birini desteklememektedir.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Resmî bir devlet anma töreni bilgisi yok. Böyle bir tören düzenlendiğine dair kayıt bulunamadı.
• Darbe dönemine ilişkin sayısal veri yok. Gözaltı, yargılama ve idam sayıları için doğrulanmış resmî kaynak kullanılamadı; bu nedenle rakam verilmemiştir.
• Diğer siyasi partilerin açıklamaları yok. Doğrulanabilen iki açıklama aktarılmıştır.
• Siyasi yorum ve değerlendirme yok.
• Darbe dönemi yargılamalarının hukuki durumu yok. Ayrı bir konudur.
• Açıklamaların orijinal paylaşım saatleri yok.

Sık Sorulan Sorular

12 Eylül darbesi ne zaman oldu?

12 Eylül 1980. Bugün 46. yıl dönümü.

Darbenin doğrudan sonuçları neler?

Anayasa askıya alındı, TBMM kapatıldı, siyasi partiler kapatıldı; ardından 1982 Anayasası hazırlandı.

Cumhurbaşkanı ne dedi?

Darbeyi "ülkemizin geleceğine kurulan bir tuzak" olarak niteledi ve mağdurları andı.

CHP Genel Başkanı kim ve ne dedi?

Kemal Kılıçdaroğlu. Darbe hukukunun kaldırılarak demokratik hukuk devletinin inşa edilmesini hedef olarak tanımladı.

1982 Anayasası hâlâ yürürlükte mi?

Evet, ancak yürürlüğe girdiğinden bu yana pek çok kez değiştirildi.

Bugün resmî bir tören yapıldı mı?

Resmî bir devlet anma töreni düzenlendiğine dair bilgi bulunamadı.

Kaynaklar: Cumhurbaşkanı ve CHP Genel Başkanı'nın 12 Eylül 2026 tarihli paylaşımları; tarihî bilgiler için Anayasa metinleri ve TBMM kayıtları.