Güneş ve Ay Tutulması Türleri: NASA'nın Sınıflandırması

NASA'ya göre dört tür Güneş tutulması, üç tür Ay tutulması vardır. Güneş tutulmaları tam, parçalı, hibrit ve halkalı; Ay tutulmaları tam, parçalı ve yarıgölge (penumbral). Tutulmalar her ay yaşanmaz; yalnızca yılda iki kez açılan tutulma sezonlarında gerçekleşir.

Künye

Güneş tutulması türü	4: tam, parçalı, hibrit, halkalı
Ay tutulması türü	3: tam, parçalı, yarıgölge
Güneş tutulması evresi	Yeni ay
Ay tutulması evresi	Dolunay
Tutulma sezonu	Yılda iki dönem
Saros aralığı	18 yıl 11,3 gün
Kaynak	NASA

Tutulma nasıl oluşur?

NASA'nın ifadesi: "When the Earth, Moon, and Sun line up in space, we can see an eclipse." Yani tutulma, Dünya, Ay ve Güneş'in uzayda aynı hizaya gelmesiyle görülür.

Hangi tutulmanın oluştuğu Ay'ın evresine bağlıdır: "Lunar eclipses occur during the full moon phase, and solar eclipses occur during the new moon phase." Ay tutulmaları dolunayda, Güneş tutulmaları yeni ayda olur.

Neden her ay tutulma olmuyor?

Her ay bir yeni ay ve bir dolunay yaşandığı hâlde tutulma her ay görülmez. Sebep, hizalanmanın yalnızca belirli pencerelerde mümkün olması. NASA bu pencereyi tutulma sezonu olarak adlandırıyor: "An eclipse season is one of only two periods during each year when the Sun, the Moon, and Earth are aligned."

Bu pencereler yılda yalnızca iki dönem açılır ve yaklaşık altı ayda bir yinelenir.

Güneş tutulmasının dört türü

NASA'nın sayımı: "There are four types of solar eclipses: Total, partial, hybrid, and annular." Tam, parçalı, hibrit ve halkalı.

Ay tutulmasının üç türü

NASA'nın sayımı: "There are three types of lunar eclipses: total, partial, and penumbral."

Ay tutulmalarında ayrım, Ay'ın Dünya'nın gölgesinin hangi bölgesine girdiğine dayanır. NASA'nın tutulma kataloğu iki büyüklük tanımlar: umbral büyüklük, en büyük tutulma anında Ay çapının tam gölgeye (umbra) giren oranıdır; yarıgölge büyüklüğü ise Ay çapının yarıgölgeye (penumbra) giren oranıdır.

Katalogda tam ve parçalı Ay tutulmaları "in umbra" yani tam gölge içinde olarak işaretlenir; yarıgölge tutulmasında Ay yalnızca penumbraya girer. Bu yüzden yarıgölge tutulmaları çıplak gözle en zor fark edilen türdür.

Saros nedir?

Saros, tutulmaların tekrarlandığı seri numarasıdır. NASA'nın ifadesi: bir Saros içindeki her tutulma "18 years 11.3 days", yani 18 yıl 11,3 günlük aralıkla birbirinden ayrılır.

Güneş tutulmasına bakmak

Bu bölüm bilgi değil, uyarıdır. NASA'nın ifadeleri:

• "Safety is the number one priority when viewing a solar eclipse."
• "you must never look directly at the Sun without proper eye protection"
• "Eclipse glasses are NOT the same as regular sunglasses; regular sunglasses are not safe for viewing the Sun."

Yani normal güneş gözlüğü Güneş'e bakmak için güvenli değildir. Ay tutulmasında böyle bir kısıtlama yoktur; Ay tutulması çıplak gözle izlenebilir.

Geçmiş tutulma haberleri için 28 Ağustos 2026 Ay tutulması ve 12 Ağustos 2026 Güneş tutulması sayfalarına, Güneş sistemi hakkında genel bilgi için Güneş sistemi gezegenleri sayfasına bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Tutulma takvimi yok. Gelecek tutulmaların tarihleri bu sayfada verilmemiştir; kalıcı bir açıklama sayfasıdır.
• Türkiye'den görünürlük bilgisi yok. Hangi tutulmanın Türkiye'den izlenebileceği her tutulmaya özgüdür.
• Tutulma sıklığı sayısı yazılmadı. Yılda kaç tutulma olduğu, kullanılan NASA kaynaklarında yer almıyor.
• Hibrit ve halkalı tutulmanın ayrıntılı tanımı yok. NASA sayfası bu dört türü sayıyor ancak her birinin tanımını ayrı ayrı vermiyor.
• Gözlem ekipmanı önerisi yok. Marka veya ürün tavsiyesi içermez.
• Astrolojik yorum yok. Tutulmaların insanlar üzerindeki etkisine dair hiçbir iddia aktarılmamıştır.
• Fotoğraf çekme tekniği yok. Bu kaynaklarda yer almıyor.

Sık Sorulan Sorular

Kaç çeşit Güneş tutulması var?

NASA'ya göre dört: tam, parçalı, hibrit ve halkalı.

Kaç çeşit Ay tutulması var?

Üç: tam, parçalı ve yarıgölge (penumbral).

Neden her dolunayda Ay tutulması olmuyor?

Çünkü hizalanma yalnızca tutulma sezonlarında mümkün. NASA bu sezonu yılda yalnızca iki kez açılan dönem olarak tanımlıyor; pencereler yaklaşık altı ayda bir yinelenir.

Yarıgölge tutulması nedir?

Ay'ın yalnızca Dünya'nın yarıgölgesine (penumbra) girdiği tutulmadır. Tam ve parçalı tutulmalarda Ay tam gölgeye (umbra) girer. Yarıgölge tutulmaları en zor fark edilen türdür.

Güneş tutulmasına güneş gözlüğüyle bakılır mı?

Hayır. NASA'nın ifadesi açık: tutulma gözlükleri normal güneş gözlüğüyle aynı şey değildir ve normal güneş gözlükleri Güneş'e bakmak için güvenli değildir. Uygun göz koruması olmadan Güneş'e doğrudan bakılmamalıdır.

Ay tutulmasına çıplak gözle bakılabilir mi?

Evet. Güneş tutulması için geçerli olan göz koruması zorunluluğu Ay tutulması için geçerli değildir.

Saros ne demek?

Tutulmaların tekrarlandığı seri numarasıdır. Aynı Saros serisindeki tutulmalar birbirinden 18 yıl 11,3 gün aralıkla ayrılır.

Kaynak ve kapsam: Tutulma türleri, Ay evresi ilişkisi, tutulma sezonu ve güvenlik ifadeleri NASA'nın tutulmalar sayfasından; umbral ve yarıgölge büyüklüğü tanımları ile Saros aralığı NASA'nın Ay tutulması kataloğu anahtarından alınmıştır. İngilizce ifadeler birebir aktarılmıştır. Gelecek tutulma tarihleri, Türkiye'den görünürlük ve yıllık tutulma sayısı bu kaynaklarda yer almadığı için yazılmamıştır. Sayfa astrolojik yorum içermez.