Düzeltme İşareti (Şapka) Nerede Kullanılır? TDK Kaldırdı mı?

TDK şapkayı kaldırdı mı?

Kaldırmadı. Yazım Kılavuzu düzeltme işaretini üç duruma sınırlandırıyor; yani işaret yürürlükte ama her uzun ünlüde kullanılmıyor. “Şapka kalktı” yargısı bu sınırlandırmanın yanlış okunmasından geliyor.

Hangi üç durumda kullanılır?

Birincisi: yazılışı aynı, anlamı ve söylenişi ayrı kelimeleri ayırt etmek için uzun okunan ünlünün üzerine konur. Kılavuzun örnekleri arasında hala (babanın kız kardeşi) ile hâlâ (henüz), adet (sayı) ile âdet (gelenek) var.

İkincisi: Arapça ve Farsçadan gelen kelimelerle özel adlarda, ince okunan g ve k'den sonra gelen a ve u üzerine; kişi ve yer adlarında ince okunan l'den sonra gelen a ve u üzerine konur.

Üçüncüsü: nispet eki -î'nin belirtme ve iyelik ekiyle karışmasını önlemek için. Ayrım şurada görülüyor: “(Türk) askeri” bir iyelik yapısıdır, “askerî (okul)” ise nispet ekiyle kurulmuş bir sıfattır. Nispet eki alan kelimeye Türkçe ek geldiğinde şapka korunur: millîleştirmek, resmîlik.

Şapkalı kelimelerin tam listesi var mı?

Yok, ve bu bilinmesi gereken bir sınır. Kılavuzun ilgili maddesi örnek listesini “vb.” ile bitirir; yani liste açıktır, kapalı bir kelime kümesi verilmez. İnternette dolaşan “şapkalı kelimeler tam listesi” başlıklı dizinler kılavuzun kendisinden değil, derleyenlerin tercihinden gelir.

Bazı kelimelerde şapka neden düşmüş?

Kılavuz bunu bir uyarıyla kayda geçirir: katil ve kadir gibi kelimelerde şapkasız yazımın yaygınlaştığını belirtir. Yani kural, yerleşik kullanımı bütünüyle görmezden gelmiyor.

Yazarken karar nasıl verilir?

İki soru yeter. Şapkayı kaldırdığınızda kelime başka bir kelimeye dönüşüyor mu? Dönüşüyorsa işaret anlam ayırt ediyor, konmalı. Dönüşmüyorsa, kelime ikinci veya üçüncü maddenin kapsamına girip girmediğine bakılır; girmiyorsa şapkaya gerek yok.

Editör notu: Yaygın olarak örnek verilen “kar / kâr” çifti, kılavuzun bu bölümündeki örnekler arasında bulunamadı. Çiftin kendisi sözlükte ayrı maddeler olarak yer alıyor; ancak düzeltme işareti maddesinin örnek listesinde geçmediği için burada kılavuz örneği olarak sunulmadı.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Şapkalı kelimelerin tam listesi yok. Kılavuz kapalı bir liste vermiyor, örnekleri “vb.” ile bitiriyor.
• “Kar / kâr” çifti kılavuz örneği olarak verilmedi; düzeltme işareti maddesinin örnekleri arasında bulunamadı.
• Osmanlı Türkçesindeki uzunluk işaretleri ve transkripsiyon kuralları yok.
• Klavyede şapkalı harf yazma yöntemi yok; bu yazım kuralı değildir.
• Kılavuzdan uzun alıntı yok; kurallar özetlendi.
• TDK dışında bir kurumun önerdiği alternatif kural yok.
• Sınav sorusu veya cevap anahtarı yok.

Sık Sorulan Sorular

TDK düzeltme işaretini kaldırdı mı?

Kaldırmadı, kullanımını üç duruma sınırlandırdı. İşaret kılavuzda hâlâ tanımlıdır.

“Hala” ile “hâlâ” arasındaki fark nedir?

Hala babanın kız kardeşi, hâlâ ise “henüz” anlamındadır. Kılavuz bu çifti anlam ayırt etme örneği olarak verir.

Nispet ekinde şapka neden kullanılıyor?

Belirtme ve iyelik ekiyle karışmasını önlemek için. “Askeri” iyelik yapısı, “askerî” ise nispet ekiyle kurulmuş sıfattır.

“Millî” kelimesine ek geldiğinde şapka düşer mi?

Düşmez. Nispet eki alan kelimeye Türkçe ek geldiğinde işaret korunur: millîleştirmek.

Şapkalı kelimelerin tam listesi nerede bulunur?

Kılavuzda kapalı bir liste yok; örnekler “vb.” ile biter. Dolaşan tam liste dizinleri derleyenlerin tercihidir.

“Katil” şapkalı mı yazılır?

Kılavuz bu kelimede şapkasız yazımın yaygınlaştığını uyarı olarak belirtir.

Kaynak: TDK Yazım Kılavuzu, Sesler ve Ses Uyumları. Son kontrol: 6 Kasım 2026.