Karayip ülkesi Haiti, uzun süredir devam eden siyasi istikrarsızlık, ekonomik çöküş ve doğal afetlerin ardından, silahlı çetelerin kontrolündeki eşi benzeri görülmemiş bir şiddet sarmalının pençesinde. Başkent Port-au-Prince’in büyük bir kısmını ele geçiren çeteler, ülkenin yönetim yapısını felç ederken, uluslararası toplum ve yerel aktörler geçiş sürecini sağlamak için yoğun çaba harcıyor. Ancak insani kriz her geçen gün daha da derinleşiyor.
Ülkedeki güvenlik durumu, özellikle son yıllarda alarm verici boyutlara ulaştı. Birleşmiş Milletler verilerine göre, sadece 2024 yılında çete şiddeti nedeniyle 5.600’den fazla kişi hayatını kaybetti. Başkentin yüzde 80’inden fazlası çetelerin kontrolünde bulunuyor ve ana limanlar ile uluslararası havalimanına erişim engelleniyor.
Bu kontrol, çetelere sadece uyuşturucu ve silah kaçakçılığı değil, aynı zamanda fidye için adam kaçırma ve sivil halka yönelik vahşi saldırılarla geniş bir etki alanı sağlıyor. Eylül 2025’te bir balıkçı köyüne düzenlenen saldırıda 42 kişi, Mayıs 2025’te Preval kasabasında ise aralarında çocukların da bulunduğu 50 kişi hayatını kaybetti. Çeteler, Mart 2024’te iki büyük cezaevine saldırarak yaklaşık 4.000 mahkumu serbest bırakmış, bu da güvenlik krizini daha da tırmandırmıştı.
Şiddet olayları, kitlesel bir yerinden edilme dalgasını da beraberinde getirdi. Uluslararası Göç Örgütü’nün (IOM) raporuna göre, son günlerde 11 binden fazla kişi evlerini terk etmek zorunda kalırken, toplamda 360 binden fazla Haitili ülke içinde yerinden edilmiş durumda. Bu durum, 6 milyondan fazla kişinin insani yardıma muhtaç olduğu ülkedeki gıda güvensizliğini ve sağlık hizmetlerine erişim sorunlarını daha da kötüleştiriyor.
### Siyasi Boşluk ve Geçiş Hükümeti Çabaları
Haiti’deki krizin en önemli tetikleyicilerinden biri, 2021’de Devlet Başkanı Jovenel Moïse’nin suikastının ardından ortaya çıkan siyasi boşluk oldu. Moïse’nin yerine geçen Başbakan Ariel Henry, çetelerin artan baskısı ve istifa çağrıları üzerine Mart-Nisan 2024’te görevinden ayrılmak zorunda kaldı.
Henry’nin istifasının ardından, ülkenin geleceğini şekillendirmek üzere uluslararası toplumun desteğiyle dokuz üyeli bir Başkanlık Geçiş Konseyi kuruldu. Konseyin temel görevleri arasında yeni bir başbakan atamak ve en geç 7 Şubat 2026’ya kadar genel seçimleri organize etmek yer alıyor.
Geçiş sürecinde, Michel Patrick Boisvert geçici Başbakan olarak görev yaptıktan sonra, Nisan 2024’te Fritz Bélizaire bu göreve getirildi. Ancak Kasım 2024’te Konsey, Bélizaire’i görevden alarak iş insanı Alix Didier Fils-Aime’yi başbakan olarak atadı. Bu sık sık değişen liderlik, ülkedeki istikrarsızlığın bir göstergesi olarak kabul ediliyor.
### Uluslararası Güvenlik Misyonu ve Zorluklar
Haiti hükümeti ve sivil toplum temsilcilerinin talebi üzerine, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Ekim 2023’te Haiti Ulusal Polisi’ne destek olmak ve çete şiddetini bastırmak amacıyla Çokuluslu Güvenlik Desteği (MSS) misyonunun konuşlandırılmasına yetki verdi.
Kenya, bu misyona liderlik etme taahhüdünde bulundu ve ilk birlikler Haziran 2024’te konuşlandırıldı. Ocak 2025’te Guatemala ve El Salvador’dan güvenlik güçleri de misyona katıldı. ABD, misyona sağladığı desteği 100 milyon dolardan 200 milyon dolara çıkardı.
Ancak, misyonun etkinliği konusunda ciddi endişeler bulunuyor. Ekim 2025’te BM Güvenlik Konseyi, MSS misyonunu ‘Çokuluslu Çete Bastırma Gücü’ne dönüştürerek personel sayısını 2.500’den 5.500’ün üzerine çıkarmayı onayladı. Uzmanlar, yaklaşık 1.000 Kenyalı polisin, 10 ila 15 bin ağır silahlı çete üyesi karşısında yeterli olmayacağı konusunda karamsar. İnsan Hakları İzleme Örgütü, insan hakları temelli bir yaklaşım benimseyecek tam teşekküllü bir BM misyonu çağrısında bulunuyor.
Haiti’deki bu çok yönlü kriz, yalnızca güvenlik ve siyasi istikrarsızlık sorunlarını değil, aynı zamanda derinleşen bir insani felaketi de beraberinde getiriyor. Uluslararası toplumun ve geçiş hükümetinin çabaları, ülkenin çetelerin pençesinden kurtulup sürdürülebilir bir barış ve kalkınma yoluna girebilmesi için hayati önem taşıyor.
