Ankara Ne Zaman Başkent Oldu?

Ankara, 13 Ekim 1923 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin aldığı kararla başkent oldu. Bu karar, Cumhuriyetin ilanından 16 gün öncedir ve ondan ayrı bir işlemdir.

Kısa Yanıt

Malatya Mebusu İsmet Paşa ve 15 arkadaşının verdiği kanun teklifi, 13 Teşrinievvel 1339 (13 Ekim 1923) tarihli 35. oturumda görüşülerek kabul edildi. Teklifin metni tek cümleden ibaretti: "Türkiye Devletinin makam-ı idaresi Ankara şehridir."

Bu Bir Kanun mu, Karar mı?

Yaygın olarak "kanunla başkent oldu" denir ama zabıtlar bunu doğrulamaz. TBMM Zabıt Ceridesi'nin ilgili cildinin fihristinde işlem, Karar No. 27 olarak ve "Ankara şehrinin makarrı idare ittihazı hakkında" başlığıyla kayıtlıdır. Oturumda Meclis Başkanı şunu söylemiştir: "Kanunu Esasiye bir madde ilâve etmedik. Encümen mazbatasını reyi âlilerine vaz'ettim."

13 Ekim 1923 civarında kabul edilen kanunların hiçbiri Ankara ile ilgili değildir. Dolayısıyla bu sayfada işlem, kanun değil TBMM kararı olarak anılmaktadır.

Gerekçe Neydi?

Teklifin gerekçesinde Lozan Antlaşması'nın tamamlayıcısı olan Tahliye Protokolü'nün uygulanmasının bittiği ve ülkenin işgalden kurtulduğu belirtilerek şöyle denmiştir: "Diğer taraftan Türkiye Devletinin makarrı idaresi için Büyük Millet Meclisinde karar vermek zamanı gelmiştir."

Kanun-ı Esasi Encümeni mazbatasında ise Ankara'nın konumuna vurgu yapılır: "Hâdisat Anadolu'nun hemen vasatında kâin bulunan Ankara'yı zaten makam tabiî olarak irae ve idadettiğinden bu teklifi kanunî bir şe'niyetin tesbitinden ibarettir."

Anayasaya Ne Zaman Girdi?

Encümen mazbatası, hükmün daha sonra hazırlanacak anayasaya eklenmesini temenni etmişti. Nitekim 20 Nisan 1924 tarihli ve 491 sayılı Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun 2. maddesinde şu ifade yer alır: "Türkiye Devleti'nin dini, dini İslamdır; resmî dili Türkçedir; makarrı Ankara şehridir."

Cumhuriyetin İlanıyla İlişkisi

Cumhuriyet, 29 Ekim 1923 tarihli ve 364 sayılı Kanun'la ilan edildi. Bu kanunun birinci maddesi şöyledir: "Hâkimiyet, bilâkaydü şart milletindir, idare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir. Türkiye Devletinin şekli Hükümeti, Cumhuriyettir."

Başkent kararı bu kanundan 16 gün öncedir ve metninde Ankara geçmez. İki işlem birbirinden bağımsızdır.

Zaman Çizelgesi

Bu Sayfada Ne Yok?

• "Şu numaralı kanunla başkent oldu" ifadesi yok; işlem bir TBMM kararıdır ve kanun numarası bulunmaz.
• Ankara'nın 13 Ekim 1923 öncesindeki hukuki statüsünün resmî tanımı yok; birincil kaynakta böyle bir tanım bulunamamıştır.
• İstanbul'un statüsüne ilişkin ayrı bir düzenleme yok.
• Oylamadaki oy sayıları yok; zabıtta "ekseriyeti azîme ile kabul" ifadesi geçer, sayı verilmez.
• Başkent seçiminin siyasi tartışmaları yok.
• Ankara'nın nüfus ve şehircilik gelişimi yok; bu ayrı bir konudur.
• Diğer ülkelerin başkent uygulamalarıyla karşılaştırma yok.

Sık Sorulan Sorular

Ankara ne zaman başkent oldu?

13 Ekim 1923'te, TBMM'nin 35. oturumunda alınan kararla.

Ankara kanunla mı başkent oldu?

Hayır. TBMM Zabıt Ceridesi fihristinde işlem Karar No. 27 olarak kayıtlıdır; kanun numarası yoktur. Hüküm 1924 Anayasası'nın 2. maddesiyle anayasal metne girmiştir.

Teklifi kim verdi?

Malatya Mebusu İsmet Paşa ve 15 arkadaşı, 9 Ekim 1923 tarihinde.

Başkent kararı Cumhuriyetin ilanından önce mi?

Evet, 16 gün öncedir. Cumhuriyet 29 Ekim 1923 tarihli 364 sayılı Kanun'la ilan edilmiştir.

Karar metni nedir?

Teklifin maddesi şöyledir: "Türkiye Devletinin makam-ı idaresi Ankara şehridir."

1924 Anayasası'nda nasıl yer alıyor?

491 sayılı Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun 2. maddesinde "makarrı Ankara şehridir" ifadesiyle.

Kaynak: TBMM Zabıt Ceridesi, Devre II, Cilt 2, 35. İçtima (13 Teşrinievvel 1339) ve aynı cildin Kararlar fihristi (Karar No. 27); TBMM, "Osmanlı'dan Günümüze Türk Anayasa Metinleri"; Kanun No. 364. Veriler 21 Ekim 2026'da TBMM arşivinden alınmıştır.