İstanbul’un Fethi 1453: Kuşatma ve Sonuçları

İstanbul, 29 Mayıs 1453'te II. Mehmed komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından fethedildi.

TDV İslam Ansiklopedisi kuşatma süresini net veriyor: muhasara 6 Nisan - 29 Mayıs 1453 arasında, elli dört gün sürmüştür.

Künye

• Fetih tarihi: 29 Mayıs 1453
• Kuşatma: 6 Nisan - 29 Mayıs, elli dört gün
• Padişah: II. Mehmed (doğum 30 Mart 1432)
• Tahta çıkış: 18 Şubat 1451, on dokuz yaşında
• Gemilerin karadan geçirilmesi: 21/22 Nisan gecesi
• Son Bizans imparatoru: XI. Konstantinos

Kuşatma Öncesi

Türk Tarih Kurumu'nun verdiği hareket takvimi:

• 23 Mart 1453: Ordu Edirne'den hareket etti
• 5 Nisan 1453: Surların önüne gelindi
• 6 Nisan 1453, cuma: Muhasara başladı

TDV'nin İSTANBUL maddesi öncü kuvvetlerin 2 Nisan'da şehir önüne ulaştığını, fiilî mücadelenin başlangıcı konusunda ise "bazı araştırmacıların 6 Nisan'da, bazılarının 12 Nisan'da" dediğini kaydediyor.

II. Mehmed, 30 Mart 1432'de doğmuştu ve 18 Şubat 1451'de on dokuz yaşında ikinci kez tahta çıkmıştı.

Rumelihisarı: TDV İçinde Üç Farklı Tarih

Boğazı kontrol etmek için yapılan Rumelihisarı'nın inşa tarihi, aynı ansiklopedinin üç ayrı maddesinde farklı veriliyor:

Madde	Verilen tarih
RUMELİHİSARI	1452 Mart sonu
İSTANBUL	1452 Nisan - Ağustos
MEHMED II	Şubat 1452 - Ağustos sonu

Tek bir tarih seçilmemiştir.

Toplar

Türk Tarih Kurumu, topların Şubat 1453'te Edirne'den sevk edildiğini, en büyüğünün 60 manda tarafından çekildiğini ve topların 14 grup hâlinde yerleştirildiğini belirtiyor. Aynı kaynak "büyük top dörttü" diyor.

TDV ise "14 batarya" ifadesini kullanıyor ve "bazılarına göre 9" şerhini düşüyor.

İki düzeltme:

• "Şahi" bir top adı değil. Kurumsal kaynaklarda şahi, jenerik bir top sınıfı olarak geçiyor; 1453'teki dev topun özel adı değildir.
• Urban yalnızca tek kaynakta. Dökümcü adı olarak Urban, yalnızca Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı'nda geçiyor: "Muslihiddin, Saruca Sekban ve Macar Urban". Türk Tarih Kurumu ve TDV maddelerinde bu ad bulunmuyor.

Haliç ve Gemilerin Karadan Yürütülmesi

Bizans tarafı 2 Nisan'da Haliç girişini zincirle kapattı; TDV bu işin Bartolomeo Soligo tarafından yapıldığını kaydediyor.

Osmanlı donanmasının bir bölümü 21/22 Nisan gecesi kara üzerinden Haliç'e indirildi.

Gemi sayısı: Türk Tarih Kurumu "67 veya 72 gemi", TDV "60-70" veriyor.

TDV bu olaya açık bir şerh koyuyor: "gemilerin bir gecede bu kadar yolu katederek çekilmesi ve Haliç'e indirilmesi pek mümkün görünmemektedir". Bu kayıt, kurumsal bir kaynağın kendi aktardığı anlatıya koyduğu bir ihtiyat payıdır ve sayfada olduğu gibi aktarılmıştır.

Surlar

TDV, kara ve deniz surlarının toplam uzunluğunu yaklaşık 22 kilometre olarak veriyor.

Türk Tarih Kurumu'nun verdiği ölçüler:

• Ön sur: yükseklik 8,5 metre, kalınlık 2 metre
• İç sur: yükseklik 12 metre, kalınlık yaklaşık 5 metre
• Hendek: derinlik 6-7 metre

Savunmanın en güçlü kesimi kara surlarıydı; kuşatmanın ağırlık merkezi de burada yoğunlaştı.

Kuvvetler

Sayılarda kaynaklar ayrışıyor:

• TDV: Osmanlı kuvveti 100.000 veya biraz fazlası
• Türk Tarih Kurumu: kara ordusu 100.000-120.000; toplam için 150.000-200.000 aralığında tahminler bulunduğunu belirtiyor

Bizans tarafının savunucu sayısı için bu sayfada bir değer verilmemiştir; kurumsal kaynaklarda tek bir rakamda birleşme yoktur.

Savunmaya katılan Cenevizli komutan Giovanni Giustiniani'nin şehre gelişi TDV'de 26 Ocak 1453 olarak kayıtlı.

29 Mayıs 1453

Son genel taarruz 29 Mayıs sabahı başladı ve şehir aynı gün ele geçirildi.

XI. Konstantinos'un akıbeti: Çağdaş kaynaklar birbirinden farklı rivayetler aktarıyor ve kurumsal kaynaklar bunlar arasında bir seçim yapmıyor. Bu nedenle bu sayfada tek bir sonuç yazılmamıştır.

Ayasofya'nın Hukuki Serüveni

Fetihten sonra Ayasofya camiye çevrildi. Sonraki hukuki aşamalar:

Tarih	İşlem
1453	Camiye çevrildi
24 Kasım 1934	Bakanlar Kurulu kararıyla müzeye dönüştürüldü
2 Temmuz 2020	Danıştay 10. Dairesi, 2020/2595 sayılı kararıyla 1934 kararını iptal etti
10 Temmuz 2020	2729 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredildi (Resmî Gazete sayı 31181 mükerrer)

Yapının bugünkü resmî adı "Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi"dir.

Fethin Sonuçları

Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın ifadesi birebir şöyle: "1000 yıldan beri devam eden Bizans İmparatorluğu ortadan kalktı. Ortaçağ sona erdi."

Dikkat edilmesi gereken nokta: Bakanlık metninde "Yeni Çağ başladı" ibaresi yok. Türk Tarih Kurumu ve TDV maddeleri ise çağ söylemini hiç kullanmıyor.

Üç kaynağın ortaklaştığı sonuçlar şunlar: Bizans İmparatorluğu'nun sona ermesi, Osmanlı Devleti'nin başkentinin İstanbul'a taşınması ve devletin imparatorluk niteliği kazanması.

29 Mayıs Resmî Tatil mi?

Değil. 29 Mayıs'ı adıyla belirleyen bir mevzuat düzenlemesi bulunamadı ve bu tarih 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'da yer almıyor.

Bu Sayfada Ne Yok?

• XI. Konstantinos'un akıbetine ilişkin tek bir sonuç yok. Kaynaklar farklı rivayetler aktarıyor; kurumsal kaynaklar aralarında seçim yapmıyor.
• Rumelihisarı için tek bir inşa tarihi yok. Aynı ansiklopedinin üç maddesi üç farklı tarih veriyor.
• "Şahi" adı dev topun özel adı olarak yazılmadı. Kurumsal kaynaklarda jenerik bir top sınıfıdır.
• Urban adı asıl anlatıya alınmadı. Yalnızca Kültür Portalı'nda geçiyor; Türk Tarih Kurumu ve TDV maddelerinde bulunmuyor.
• Karadan yürütülen gemi sayısı için tek değer yok. Türk Tarih Kurumu 67 veya 72, TDV 60-70 veriyor; TDV ayrıca olaya ihtiyat şerhi koyuyor.
• Bizans tarafının savunucu sayısı yok. Kurumsal kaynaklarda tek bir rakamda birleşme yok.
• "Yeni Çağ başladı" ifadesi yok. Bakanlık metninde bulunmuyor; sayfada da yazılmamıştır.
• 29 Mayıs'ı belirleyen mevzuat yok. Tarihi adıyla anan bir düzenleme bulunamadı.
• Kuşatmanın gün gün muharebe dökümü yok. Ara tarihlerin büyük bölümü kurumsal kaynaklarda yer almıyor.

Sık Sorulan Sorular

İstanbul ne zaman fethedildi?

29 Mayıs 1453. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre kuşatma 6 Nisan - 29 Mayıs arasında elli dört gün sürmüştür.

Kuşatma kaç gün sürdü?

TDV elli dört gün veriyor. Türk Tarih Kurumu'nun takvimi 23 Mart'ta Edirne'den hareket, 5 Nisan'da surların önüne varış, 6 Nisan cuma günü muhasaranın başlaması biçimindedir.

Fetih sırasında padişah kaç yaşındaydı?

II. Mehmed 30 Mart 1432'de doğmuştur. 18 Şubat 1451'de on dokuz yaşında ikinci kez tahta çıkmış, 1453'te yirmi bir yaşındadır.

Gemiler gerçekten karadan yürütüldü mü?

Kurumsal kaynaklar olayı 21/22 Nisan gecesine tarihliyor. Ancak TDV, "gemilerin bir gecede bu kadar yolu katederek çekilmesi ve Haliç'e indirilmesi pek mümkün görünmemektedir" şerhini düşüyor. Gemi sayısında da kaynaklar ayrışıyor.

Dev topu kim döktü?

Dökümcü adı yalnızca Kültür Portalı'nda geçiyor ("Muslihiddin, Saruca Sekban ve Macar Urban"). Türk Tarih Kurumu ve TDV maddelerinde bu ad bulunmadığı için bu sayfanın asıl anlatısına alınmamıştır.

Şahi topun adı mı?

Kurumsal kaynaklarda şahi, belirli bir topun özel adı değil jenerik bir top sınıfıdır.

Ayasofya ne zaman yeniden cami oldu?

Danıştay 10. Dairesi 2 Temmuz 2020'de 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararını iptal etti; 10 Temmuz 2020 tarihli ve 2729 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapı Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredildi. Karar 31181 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

29 Mayıs resmî tatil mi?

Değil. Bu tarih 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'da yer almıyor ve 29 Mayıs'ı adıyla belirleyen bir mevzuat düzenlemesi bulunamadı.

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi, İSTANBUL, MEHMED II ve RUMELİHİSARI maddeleri (kuşatma süresi ve tarihleri, sur uzunluğu, kuvvet sayısı, zincir, gemilerin karadan geçirilmesi ve buna konulan şerh, Giustiniani); Türk Tarih Kurumu (hareket takvimi, toplar, sur ölçüleri, gemi sayısı, kuvvet tahminleri); Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı (dökümcü adları, fethin sonuçları); Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi için 24/11/1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararı, Danıştay 10. Dairesi 2/7/2020 tarihli ve 2020/2595 sayılı kararı, 10/7/2020 tarihli ve 2729 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (31181 mükerrer sayılı Resmî Gazete); 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun. Çelişen bilgiler kurum adıyla verilmiş; doğrulanamayan ad, sayı ve rivayetler yazılmamıştır.