Kavimler Göçü: Sebepleri ve Sonuçları

Kavimler Göçü, Hunların batıya ilerlemesiyle Avrupa'da başlayan büyük nüfus hareketidir.

Bu sayfa iki şeyi ayırıyor: kurumsal kaynaklarda doğrulanabilen bilgiler ile yaygın anlatıda geçip kurumsal karşılığı bulunamayan ifadeler.

Künye

• Başlangıç: 374-375
• Tetikleyen topluluk: Hunlar
• Yön: Doğudan batıya
• İlk etkilenenler: Alanlar ve Ostrogotlar
• İkinci dalga: 400 civarı
• Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, TTK

Nasıl Başladı?

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin ifadesi birebir şöyle:

"374-375'te onun önderliğinde Hun kitleleri İdil nehrini aşarak batıya doğru ilerlemeye başladılar. Önce Alanlar yerlerinden batıya doğru sürüldü. Arkasından Ostrogotlar ağır bir yenilgiye uğratıldı. Bunlar batıya kaçınca meşhur kavimler göçü başladı. Birçok kavim yer değiştirdi ve Avrupa'da yeni bir etnik durum ortaya çıktı."

İdil, bugünkü Volga nehridir.

Tek Değil, İki Dalga

Ders kitabı anlatısı genellikle tek bir olaydan söz eder. Aynı ansiklopedi ise ikinci bir dalgadan da bahsediyor:

"Hunlar'ın merkezi 400 yılı civarında İdil'den Orta Avrupa'ya nakledildi. Hunlar, Tuna'ya ulaşınca kavimler göçünün ikincisi başladı."

Sebepler

Kurumsal kaynaklarda sayılan sebepler:

• İklim ve coğrafya. Türk Tarih Kurumu: "Türk kavmi, sert iklim, kısır topraklar ve haşin tabiat şartları karşısında çok defa Anayurt dışına taşmak ve göçlerle kendisine daha iyi topraklar edinmeye bakmak zorunda kalmıştır."
• Nüfus ve otlak yetersizliği. TDV: "kalabalık yüzünden otlakları yetersiz hale geldi."
• Zincirleme baskı. Bir topluluğun yerinden sürülmesi, onun da batıdaki toplulukları yerinden etmesine yol açtı.

Hunların Rolü

Türk Tarih Kurumu'nun ifadesi birebir: "Batıya göç eden Hunların, bugünkü Macaristan'da devlet kurarak kuzey İtalya ve Fransa'ya doğru yaptıkları müthiş akınlar, ortaçağın başındaki büyük kavimler göçünün sebeplerinden başlıcasını teşkil eder."

Dikkat edilirse Türk Tarih Kurumu olayı Attila dönemine bağlıyor ve yıl vermiyor; TDV ise 374-375'i veriyor. İkisi farklı aşamaları anlatıyor.

Attila Dönemi Kronolojisi

TDV'nin verdiği tarihler:

Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı bir il müdürlüğü kaydına göre Hunların Trakya'yı istila dönemi 441-447 yıllarıdır.

Roma'nın İkiye Ayrılması

Kültür ve Turizm Bakanlığı e-kitabında tarih net: "Roma İmparatorluğu 395 yılında Doğu ve Batı olarak ikiye bölünür".

Ancak aynı metin bu bölünmeyi Kavimler Göçü ile ilişkilendirmiyor; yalnızca tarihi veriyor. Nedensel bağı kuran bir kurumsal ifade bulunamadı.

Yaygın Anlatı ile Kurumsal Kaynağın Ayrıldığı Yerler

Bu başlık bu sayfanın en önemli bölümüdür. Aşağıdaki beş ifade ders kitabı özetlerinde sık geçer; kurumsal kaynakta karşılığı bulunamamıştır.

TDV'nin son maddedeki konumlandırması dikkat çekici: ansiklopediye göre kavimler göçü, "Haçlı seferleriyle birlikte Ortaçağ'a damgasını vuran üç büyük olaydan biridir." Yani çağı başlatan değil, çağın içindeki bir olay olarak anlatılıyor.

Doğrulanan Sonuçlar

Kurumsal kaynakların açıkça söylediği sonuç şudur: Avrupa'da kalıcı bir nüfus yapısı değişikliği. TDV'nin ifadesiyle "Birçok kavim yer değiştirdi ve Avrupa'da yeni bir etnik durum ortaya çıktı."

TDV "AVRUPA" maddesi aynı dönemi şöyle tarif ediyor: "IV ve V. yüzyıldan itibaren kuzeyli barbar kavimler güneye doğru akarak geniş bir göç hareketinin sebebi oldular."

Bu Sayfada Ne Yok?

• "İlk Çağ bitti, Orta Çağ başladı" ifadesi yok. Kurumsal kaynakta bulunamadı; TDV tam tersine göçü Orta Çağ'ın içine koyuyor.
• 476 ve Batı Roma'nın yıkılışı anlatısı yok. Taranan kurumsal kaynaklarda bu cümle bulunamadı.
• Feodalite ile nedensel bağ yok. Kurumsal karşılığı bulunamadı.
• Tek bir göç tarihi yok. TDV iki dalgadan söz ediyor, TTK yıl vermiyor.
• Göçün sonuçlarının maddeli listesi yok. Ders kitaplarındaki liste kurumsal kaynaklarda bu biçimde bulunmuyor.
• Hunların bağımsız ansiklopedi maddesi yok. TDV'de "Hunlar", "Avrupa Hunları" ve "Kavimler Göçü" başlıkları altında ayrı madde bulunmuyor; bilgi başka maddelerin içindedir.
• Atatürk Araştırma Merkezi kaynağı yok. Kurumun sitesinde bu konuda içerik bulunmuyor.
• Nüfus ve kayıp sayıları yok. Kurumsal kaynakta sayısal veri verilmiyor.

Sık Sorulan Sorular

Kavimler Göçü ne zaman oldu?

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hunların İdil nehrini aşması 374-375 yıllarındadır. Aynı kaynak 400 civarında ikinci bir dalgadan da söz ediyor. Türk Tarih Kurumu ise yıl vermiyor.

Göçü kim başlattı?

Hunlar. TDV'ye göre Hun kitleleri batıya ilerleyince önce Alanlar sürüldü, ardından Ostrogotlar yenilgiye uğradı ve bu topluluklar batıya kaçınca göç başladı.

Sebepleri neler?

Kurumsal kaynaklarda sert iklim ve kısır topraklar (TTK), nüfus artışı nedeniyle otlakların yetersiz kalması (TDV) ve bir topluluğun yerinden sürülmesinin zincirleme etkisi sayılıyor.

Roma göç yüzünden mi ikiye ayrıldı?

Kültür ve Turizm Bakanlığı kaynağı Roma'nın 395'te ikiye bölündüğünü yazıyor ama bunu Kavimler Göçü'ne bağlamıyor. Nedensel bağı kuran bir kurumsal ifade bulunamadı.

Kavimler Göçü ile Orta Çağ mı başladı?

Kurumsal kaynakta böyle bir ifade bulunamadı. TDV göçü, Haçlı seferleriyle birlikte "Ortaçağ'a damgasını vuran üç büyük olaydan biri" olarak tanımlıyor; yani çağın içinde konumlandırıyor.

Feodalite göçün sonucu mu?

Bu bağı kuran kurumsal bir kaynak bulunamadı. TDV feodalite devrini "IX. yüzyıldan itibaren" diye konumlandırıyor.

Attila ne zaman yaşadı?

TDV'nin kronolojisine göre 433'te Bleda ile birlikte yönetimde, 445'te tek hâkim, Haziran 451'de Campus Mauriacus savaşı, 453'te ölümü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, "TÜRK" ve "AVRUPA" maddeleri (374-375 tarihi, iki göç dalgası, Alan ve Ostrogot hareketi, otlak yetersizliği, Attila kronolojisi, göçün Orta Çağ içindeki konumu, feodalite devrinin IX. yüzyıldan itibaren tanımlanması); Türk Tarih Kurumu (göç sebepleri ve Hunların rolü); Kültür ve Turizm Bakanlığı e-kitap ve il kültür müdürlüğü sayfası (Roma'nın 395'te bölünmesi, Hunların Trakya istilası 441-447). "Batı Roma'nın 476'da yıkılışı", "feodalitenin doğuşu" ve "İlk Çağ'ın bitişi" ifadeleri taranan kurumsal kaynaklarda bulunamadığı için yazılmamış, yalnızca yaygın anlatı olarak belirtilmiştir.