Preveze Deniz Savaşı: tarihi 27 mi 28 Eylül mü?

Preveze Deniz Savaşı 28 Eylül 1538'de yapıldı. Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Haçlı donanmasını yendi.

Ancak tarih konusunda yaygın bir karışıklık var: bazı kaynaklar savaşı 27 Eylül, bazıları 28 Eylül, bazıları da 27-28 Eylül olarak verir. Bunun bir sebebi var.

Künye

• Tarih: 28 Eylül 1538 (hicrî 4 Cemâziyelevvel 945)
• Yer: Preveze Körfezi açıkları, Adriyatik girişi (bugünkü Yunanistan)
• Taraflar: Osmanlı donanması ile Haçlı (Kutsal İttifak) donanması
• Osmanlı komutanı: Kaptan-ı Derya Barbaros Hayreddin Paşa
• Haçlı komutanı: Cenevizli amiral Andrea Doria
• Sonuç: Osmanlı zaferi
• Türk Deniz Kuvvetleri Günü: 28 Eylül

Tarih neden karışıyor?

Muharebenin kendisi 28 Eylül'de yapıldı. Ancak 27 Eylül'ü 28'e bağlayan gece belirleyici manevralar gerçekleşti.

Andrea Doria o gece donanmasını yaklaşık otuz mil güneye hareket ettirdi; rüzgâr dinince Sessola açıklarında demirlemek zorunda kaldı. Bu gece hareketi, savaşın gidişatını etkileyen aşamalardan biri.

Bu yüzden bir kısım kaynak savaşı "27-28 Eylül 1538" olarak yazar. Resmî ve akademik referanslarda ise muharebe tarihi 28 Eylül'dür.

Türk Deniz Kuvvetleri Günü de 28 Eylül'dür.

Taraflar kimlerdi?

Karşı taraf tek bir devlet değildi. Papa III. Paul'ün girişimiyle kurulan Kutsal İttifak, birden fazla gücü bir araya getiriyordu:

• Venedik
• Papalık
• İspanya
• Ceneviz

İttifakın donanmasına Cenevizli amiral Andrea Doria komuta ediyordu.

Osmanlı komuta kademesi

Osmanlı donanmasının başında Kaptan-ı Derya Barbaros Hayreddin Paşa vardı ve merkezi o yönetti.

• Sağ kanat: Salih Reis
• Sol kanat: Seydi Ali Reis

Muharebede Turgut Reis de yer aldı.

Gemi sayıları tartışmalı

Türkçe kaynaklarda sıkça verilen sayılar Haçlı donanması 602, Osmanlı donanması 122 gemi şeklindedir.

Ancak bu rakamlar tartışmalıdır. Donanma büyüklüklerinin nasıl sayıldığı — savaş gemisi, nakliye gemisi ve kadırga ayrımının nasıl yapıldığı — kaynaklar arasında farklılık gösteriyor.

Bu sayfada sayılar, hangi kaynağa ait oldukları belirtilerek verilmiştir.

Akademik tartışma

Preveze yalnızca tarih konusunda değil, muharebenin niteliği konusunda da tartışılıyor.

Türk Tarih Kurumu'nun yayını Belleten'de 1973'te yayımlanan "Preveze Deniz Muharebesine İlişkin Gerçekler" başlıklı çalışma, muharebenin hem icrasının hem sonuçlarının çok tartışıldığını ortaya koyuyor. Tartışma başlıkları arasında gemi sayıları, Andrea Doria'nın çekilme gerekçesi ve zaferin ölçeği yer alıyor.

Yani "Preveze" tek bir anlatıyla özetlenebilecek bir muharebe değil.

Sonucu ne oldu?

Muharebe Osmanlı zaferiyle sonuçlandı ve Akdeniz'de Osmanlı deniz hâkimiyetini pekiştirdi.

Bu hâkimiyet 1570'lere kadar sürdü. Preveze, Osmanlı'nın Akdeniz'deki en güçlü dönemini açan muharebelerden biri olarak kabul edilir.

Diğer Osmanlı muharebeleri için Otlukbeli Savaşı sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Kesin kayıp sayıları yok. Batan gemi ve insan kaybı rakamları kaynaklar arasında tutarlı değil.
• Gemi sayılarının kesin hâli yok. 602 ve 122 rakamları tartışmalıdır; hangi kaynağa ait olduğu belirtilerek verilmiştir.
• Muharebe taktiğinin adım adım anlatımı yok. Kaynaklar arasında icra konusunda görüş farkı var.
• Andrea Doria'nın çekilme gerekçesine dair kesin hüküm yok. Akademik tartışma konusudur.
• "Bugün Preveze'nin yıl dönümü" ifadesi yok. Muharebe tarihi 28 Eylül'dür.
• Efsanevî anlatılar ve atfedilmiş sözler yok. Doğrulanamayan aktarımlar yazılmamıştır.
• Güncel siyasi yorum yok.

Sık Sorulan Sorular

Preveze Deniz Savaşı ne zaman yapıldı?

28 Eylül 1538. Hicrî takvimde 4 Cemâziyelevvel 945.

Neden bazı kaynaklar 27 Eylül diyor?

27 Eylül'ü 28'e bağlayan gece belirleyici manevralar yaşandı. Bu yüzden bir kısım kaynak savaşı "27-28 Eylül" olarak yazar; muharebe tarihi 28 Eylül'dür.

Osmanlı donanmasının komutanı kimdi?

Kaptan-ı Derya Barbaros Hayreddin Paşa. Sağ kanatta Salih Reis, sol kanatta Seydi Ali Reis vardı; muharebede Turgut Reis de yer aldı.

Karşı tarafta kimler vardı?

Papa III. Paul'ün girişimiyle kurulan Kutsal İttifak: Venedik, Papalık, İspanya ve Ceneviz. Donanmaya Andrea Doria komuta etti.

Savaşın sonucu ne oldu?

Osmanlı zaferi. Akdeniz'de Osmanlı deniz hâkimiyeti 1570'lere kadar pekişti.

Türk Deniz Kuvvetleri Günü hangi gün?

28 Eylül.

Gemi sayıları kesin mi?

Değil. Türkçe kaynaklarda 602'ye 122 verilir ancak bu rakamlar tartışmalıdır.

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'nin Preveze Deniz Muharebesi maddesi (muharebe tarihi, hicrî karşılığı, yer, taraflar, komuta kademesi ve gemi sayıları); Türk Tarih Kurumu yayını Belleten'de 1973'te yayımlanan "Preveze Deniz Muharebesine İlişkin Gerçekler" başlıklı çalışma (muharebenin icrası ve sonuçlarına ilişkin akademik tartışma). Gemi sayıları kaynaklar arasında tartışmalı olduğu için hangi kaynağa ait olduğu belirtilerek verilmiştir. Kesin kayıp sayıları, muharebe taktiğinin adım adım anlatımı ve Andrea Doria'nın çekilme gerekçesine dair kesin hüküm, kaynaklar arasında görüş farkı bulunduğu için yazılmamıştır. Muharebe tarihi 28 Eylül olduğu için sayfada "bugün yıl dönümü" ifadesi kullanılmamıştır.