
Ali nazik, közlenmiş patlıcanın süzme yoğurt ve sarımsakla karıştırılıp üzerine kavrulmuş et konulmasıyla hazırlanan bir kebaptır.
Gaziantep ile özdeşleşmiştir ve 2021 yılında "Gaziantep Alenaziği" adıyla mahreç işaretiyle tescil edilmiştir. Hatay da kendi ali naziğini ayrıca tescil ettirmiştir.
Tarif Bilgileri
Hazırlık süresi: 20 dakika - Pişirme süresi: 20 dakika - Porsiyon: 4 kişilik - Mutfak: Türk mutfağı
Not: Bu süreler patlıcan hazır közlenmişse geçerlidir. Patlıcanı sıfırdan közleyecekseniz toplam süre 1-1,5 saate çıkar.
Malzemeler
- 4-6 adet orta boy patlıcan
- 1,5 su bardağı süzme yoğurt
- 2-3 diş sarımsak
- 400-500 gram kuzu kuşbaşı veya az yağlı kıyma
- 1 adet kuru soğan (kıymalı yapılacaksa)
- 1 adet kapya biber
- 1-2 adet sivri biber
- 1 yemek kaşığı biber salçası
- 2 yemek kaşığı zeytinyağı
- 2 yemek kaşığı tereyağı
- 1 çay kaşığı toz kırmızı biber
- Tuz, karabiber ve pul biber
- Renk için birkaç damla limon suyu
Yapılışı
- Patlıcanları yıkayıp kurulayın ve birkaç yerinden çatalla delin. İçeride oluşan buhar çıkmazsa patlıcan patlar.
- Patlıcanları ocak alevinde veya mangalda, her yüzü kömürleşene kadar çevirerek közleyin. Fırında yapacaksanız üst ızgara açık, 250 derece civarında kabuklar kararana kadar bekletin.
- Közlenen patlıcanları sıcakken bir kaba alın, ağzını streç filmle kapatın ve 5-10 dakika bekletin. Patlıcan kendi buharıyla terler, kabuk kolayca sıyrılır.
- Kabukları soyun, patlıcanları süzgeçte bekletip fazla suyunu bırakın. Üzerine birkaç damla limon suyu gezdirin.
- Patlıcanları bıçakla ince ince kıyın. Blender veya mutfak robotu kullanmayın.
- Sarımsağı bir tutam tuzla havanda dövün. Oda sıcaklığındaki süzme yoğurtla karıştırın.
- Yoğurt karışımını kıyılmış patlıcanla birleştirin. Yoğurdu azar azar ekleyin.
- Kuşbaşı kullanıyorsanız tavayı iyice ısıtın, eti ekleyip kapak kapalı ve kısık ateşte suyunu salıp çekene kadar pişirin.
- Zeytinyağı ve tereyağını ekleyin, ince doğranmış biberleri 2-3 dakika kavurun. Biber salçasını ilave edip kokusu çıkana kadar karıştırın.
- Kıymalı yapıyorsanız önce soğanı kavurun, kıymayı ekleyip suyunu çekene kadar pişirin, ardından salça ve baharatları ekleyin.
- Tuzu, karabiberi ve pul biberi en sonda ekleyip ocaktan alın.
- Patlıcanlı yoğurt karışımını çok kısık ateşte 1-2 dakika, sürekli çevirerek ılıtın. Kaynatmayın.
- Yayvan bir servis tabağına tabanı yayın, ortasını kaşığın tersiyle hafifçe çukurlaştırın ve sıcak eti bu çukura doldurun.
- Küçük bir tavada tereyağını kızdırın, toz kırmızı biberi ekleyip hemen ocaktan alın ve yemeğin üzerinde gezdirin.
Püf Noktaları
- Patlıcan blenderdan geçirilmez. Robot çekirdekleri parçalayarak acı tat açığa çıkarır, karışım sulanır ve sakızlaşır.
- Süzme yoğurt kullanılmalı. Normal yoğurt közün suyuyla birleşince hızla sulanır ve tabakta yayılır.
- Yoğurt oda sıcaklığında olmalı. Buzdolabından yeni çıkmış yoğurt sıcakla buluşunca kesilir.
- Taban ılık, üzerindeki et sıcak olmalıdır. Karışım kaynatılmaz.
- Toz kırmızı biber yanmamalı. Tereyağı kızdıktan sonra biber eklenip hemen ocaktan alınır.
- Ali nazik bekletilmez. Tamamlanmış hâli sulanır ve ekşiyebilir.
Patlıcan Nasıl Közlenir?
Kaynaklar ocak ve mangal ateşini açık biçimde üstün bulur. Fırın patlıcanı pişirir ancak aranan is kokusunu tam olarak veremez.
Fırın kullanacaksanız üst ızgara açık, 250 derece civarında, kabuklar kömürleşene kadar bekletin. Klasik fırın ayarında 200 derecede 30-35 dakika gerekir.
Köz kokusu ancak doğrudan aleve veya köze temasla elde edilir.
Kabuk Nasıl Soyulur, Su Nasıl Alınır?
Közlenen patlıcanlar sıcakken bir kaba alınır ve ağzı streç filmle kapatılır. Beş on dakika içinde patlıcan kendi buharıyla terler ve kabuk kolayca sıyrılır.
Soyulan patlıcanlar süzgeçte bekletilerek fazla suyunu bırakır. Dondurulmuş közlenmiş patlıcan kullanıyorsanız buzu çözüldükten sonra hafifçe sıkın.
Kararmayı önlemek için soyduktan hemen sonra birkaç damla limon suyu gezdirin.
Not: Halk arasında bilinen tuzlu suda bekletme yöntemi çiğ ve doğranmış patlıcan içindir. Közlenmiş patlıcana uygulanmaz; köz zaten acılığı büyük ölçüde giderir.
Kuşbaşı mı Kıyma mı?
İkisi de doğrudur. Coğrafi işaret tescil belgesi malzemeyi "koyun eti, kuşbaşı ya da kıyma" olarak tanımlar ve her iki yolu da üretim yöntemine yazar.
Geleneksel Gaziantep uygulamasında et, zırh denen ağır bıçakla elde çekilir. Kuşbaşı da neredeyse kuru fasulye büyüklüğünde küçük doğranır.
Tescilde koyun eti şart koşulmuştur. Ev tariflerinde kuzu ve dana yaygındır.
Etin pişme süresi için kesin rakam vermek doğru olmaz; ölçüt etin suyunu salıp çekmesidir. Dana eti kullanılırsa az sıcak su eklenip süre uzatılır.
Ali Nazik ile Hünkar Beğendi Arasındaki Fark
- Patlıcan tabanı: Ali nazikte közlenmiş patlıcan süzme yoğurt ve sarımsakla karıştırılır. Hünkar beğendide patlıcan tereyağı, un ve sütle beşamel esaslı bir püreye dönüştürülür ve genellikle peynir eklenir.
- Un ve süt: Ali nazikte yoktur. Hünkar beğendide tanımlayıcı unsurdur.
- Sarımsak: Ali nazikte tabanın karakterini belirler. Hünkar beğendide karakteristik değildir.
- Et: Ali nazikte kavrulmuş kıyma veya kuşbaşı. Hünkar beğendide genellikle sulu ve salçalı tas kebabı tarzı et.
- Köken: Ali nazik Güneydoğu halk yemeğidir. Hünkar beğendi Osmanlı saray mutfağına dayanır.
Sık karıştırılan nokta: Gaziantep'te ali naziğin altındaki yoğurtlu köz patlıcan tabakasına yerel olarak "beğendi" veya "söğürme" denir. Bu, hünkar beğendi ile aynı şey değildir.
Ali Nazik Adı Nereden Geliyor?
İsmin kökeni hakkında birbirinden farklı en az üç açıklama dolaşır; hiçbiri belgelenmiş değildir.
Birinci rivayet: Yavuz Sultan Selim'in bir seferden dönerken Gaziantep'in bugün Yavuzeli adıyla anılan yöresinden geçtiği, kendisine ikram edilen bu yemeği çok beğenip "Bunu hangi eli nazik yaptı?" diye sorduğu anlatılır. Bu bir halk anlatısıdır.
İkinci görüş: Adın Arapça "âlâ" yani üstün, güzel kelimesiyle "nazik" kelimesinin birleşiminden geldiği ileri sürülür.
Üçüncü görüş: Sözcüğün Arapçada şişte pişmiş et anlamına gelen bir ifadeden türediği savunulur. Bu görüş, yemeğin orijinalinde mangalda şişte pişen bir kebap olmasıyla tutarlıdır.
Resmî tescildeki adın "Ali Nazik" değil "Alenaziği" olması da dikkat çekicidir.
Yoğurt Neden Kesilir?
Yoğurt sıcakla ani buluştuğunda proteinleri pıhtılaşır; hem kesilir hem sulanır. Buzdolabından yeni çıkmış soğuk yoğurdun sıcak patlıcanla karşılaşması bu ani ısı farkını yaratır.
- Yoğurdu kullanmadan 15-20 dakika önce buzdolabından çıkarın.
- Közlenmiş patlıcanlar ılımış olmalı, kaynar olmamalı.
- Karışım ısıtılacaksa çok kısık ateşte, 1-2 dakika, sürekli çevirerek.
- Süzme yoğurt kullanın; su oranı düşük olduğu için kesilmeye daha dayanıklıdır.
- Yoğurdu patlıcana azar azar ekleyin.
- Etin sıcağını yoğurdun içine karıştırmayın; et en sonda, üste konur.
Ali Nazik Nasıl Servis Edilir?
Ali nazik geniş ve yayvan bir servis tabağında sunulur. Önce yoğurtlu taban yayılır, ortası hafifçe çukurlaştırılır, sıcak et bu çukura doldurulur ve en son tereyağlı biber sosu gezdirilir.
Yanına közlenmiş domates ve sivri biber, sıcak tırnaklı pide veya lavaş, gavurdağı salatası ve ev turşusu yakışır.
Yemek zaten doyurucu olduğu için bazı kaynaklar pilav yerine ferah bir salata önerir; Türkiye'de pilavla servis de yaygındır.
Ali nazik hazırla ve ye yemeğidir. Patlıcanı önceden közleyip soyarak ve eti önceden pişirerek ayrı kaplarda bir iki gün saklayabilir, servis anında birleştirebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Ali nazik nerenin yemeği?
Gaziantep ile özdeşleşmiştir. 2021 yılında Gaziantep Alenaziği adıyla mahreç işaretiyle tescil edilmiştir. Hatay da kendi tescilini almıştır.
Ali nazikte kıyma mı kuşbaşı mı kullanılır?
İkisi de kullanılır. Coğrafi işaret tescili her iki yolu da kabul eder.
Ali nazik ile hünkar beğendi aynı mı?
Hayır. Ali nazikte taban yoğurtlu ve sarımsaklıdır; hünkar beğendide un, süt ve tereyağıyla beşamel esaslı bir püre yapılır.
Patlıcan blenderdan geçirilir mi?
Hayır. Robot çekirdekleri parçalayıp acı tat açığa çıkarır ve karışım sakızlaşır. Patlıcan bıçakla ince kıyılır.
Ali nazikte yoğurt neden kesiliyor?
Soğuk yoğurdun sıcakla ani buluşması nedeniyle. Yoğurt oda sıcaklığında olmalı ve karışım kaynatılmamalıdır.
Ali nazik önceden hazırlanır mı?
Tamamlanmış hâli bekletilmez. Patlıcan ve et ayrı ayrı hazırlanıp saklanabilir, servis anında birleştirilir.
Kaynaklar: Türk Patent ve Marka Kurumu coğrafi işaret sicil belgesi (Tescil No 748) ve yaygın Türk yemek tarifi kaynaklarının karşılaştırmalı incelemesi.






Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.