Depremin Büyüklüğü ile Şiddeti Arasındaki Fark

Deprem haberlerinde en sık karıştırılan iki kavram büyüklük ve şiddettir. Şiddet, depremin yeryüzünde bir noktada hissedilen etkisinin ölçüsüdür; depremin kaynağındaki boyutunu doğru vermez. Kaynak metnin kendi ifadesiyle: "Şiddet ve büyüklük kavramları maalesef karıştırılmakta ve yanlış kullanılmaktadır."

Künye

Şiddet nedir?

Kaynak metnin tanımı: şiddet, "herhangi bir derinlikte olan depremin, yeryüzünde hissedildiği bir noktadaki etkisinin ölçüsü"dür.

Buradaki kritik ifade "bir noktadaki". Şiddet depreme ait tek bir sayı değildir; yere göre değişir. Aynı deprem, merkeze yakın bir yerleşimde yüksek, uzakta düşük şiddet gösterir.

Kaynak, şiddetin depremin insanlar, yapılar ve arazi üzerindeki etkilerini yansıttığını ve derinlik, uzaklık ve yapıların dayanıklılığı gibi etkenlere bağlı olduğunu belirtiyor.

Neden şiddet depremin "boyutunu" vermez?

Kaynağın ifadesi net: "Şiddet depremin kaynağındaki büyüklüğü hakkında doğru bilgi vermemekle beraber."

Mantık şu: şiddet sonucu ölçer, sebebi değil. Sağlam yapılaşmış bir bölgede güçlü bir deprem düşük şiddet gösterebilir; zayıf yapılaşmış bir bölgede daha küçük bir deprem yüksek şiddet gösterebilir. Yapı kalitesi şiddeti etkiler, depremin kaynaktaki boyutunu etkilemez.

Bu yüzden haberlerde "şiddetinde deprem" ifadesi teknik olarak yanlıştır. Kurumların açıkladığı sayı büyüklüktür; şiddet ayrı bir ölçektir ve genellikle ayrı olarak bildirilir.

Odak noktası ve dış merkez

Kaynaktaki tanımlar:

• Hiposantr (odak noktası): "Odak noktası yerin içinde depremin enerjisinin ortaya çıktığı noktadır."
• Episantr (dış merkez): "Odak noktasına en yakın olan yer üzerindeki noktadır."

Haberlerde verilen "merkez üssü" episantrdır, yani yüzeydeki iz düşümü. Depremin asıl kaynağı ise yerin içindeki hiposantrdır ve derinliği ayrı bir bilgidir.

Fay ve artçı deprem

Fay, kaynağın tanımıyla "kaya katmanlarındaki hareket sonucu meydana gelen çatlak ya da kırıktır."

Büyük bir depremden sonra görülen küçük depremler ise artçı deprem olarak adlandırılır. Kaynağın ifadesi: "Bu küçük depremler 'artçı depremler' olarak isimlendirilir."

Güncel deprem haberleri için Denizli Honaz depremi sayfasına, riskli yapı dönüşüm süreci için kentsel dönüşümde salt çoğunluk sayfasına bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Büyüklük (magnitüd) tanımı yok. Kullanılan kaynak şiddeti tanımlıyor ancak büyüklüğü ayrı bir tanımla vermiyor; uydurulmamıştır.
• Richter ölçeği açıklanmadı. Kaynakta yalnızca bir dönüşüm tablosunda satır başlığı olarak geçiyor, tanımı verilmiyor.
• Moment magnitüd (Mw) açıklanmadı. Kaynakta yer almıyor.
• Kurumların neden farklı büyüklük açıkladığı yazılmadı. Kaynak bu soruya değinmiyor.
• Şiddet cetveli verilmedi. Roma rakamlı şiddet dereceleri bu kaynakta tablolaştırılmamış.
• Deprem tahmini yok. Hiçbir yer veya zaman için deprem öngörüsü yazılmamıştır; deprem tahmin edilemez.
• Bina güvenliği değerlendirmesi yok. Yapı dayanımı mühendislik incelemesi gerektirir.
• Deprem çantası ve hazırlık listesi yok. Bu kaynağın kapsamı dışındadır.

Sık Sorulan Sorular

Depremin büyüklüğü ile şiddeti arasındaki fark ne?

Şiddet, depremin yeryüzünde bir noktada hissedilen etkisinin ölçüsüdür ve yere göre değişir. Büyüklük ise depremin kaynağındaki boyutuna ilişkindir. Kaynak, şiddetin kaynaktaki büyüklük hakkında doğru bilgi vermediğini belirtiyor.

"7 şiddetinde deprem" demek doğru mu?

Teknik olarak yanlıştır. Kurumların açıkladığı sayı büyüklüktür. Şiddet ayrı bir ölçektir, tek bir sayıyla deprem bütününü tanımlamaz ve yere göre değişir.

Episantr ne demek?

Dış merkez. Odak noktasına en yakın olan yer üzerindeki noktadır; haberlerde "merkez üssü" denilen nokta budur.

Hiposantr ile episantr farkı ne?

Hiposantr yerin içinde depremin enerjisinin ortaya çıktığı noktadır. Episantr bu noktanın yüzeydeki en yakın iz düşümüdür.

Fay nedir?

Kaynağın tanımıyla kaya katmanlarındaki hareket sonucu meydana gelen çatlak ya da kırık.

Aynı deprem neden farklı yerlerde farklı hissedilir?

Çünkü şiddet derinlik, uzaklık ve yapıların dayanıklılığı gibi etkenlere bağlıdır. Şiddet depremin kendisine değil, bulunduğunuz noktadaki etkisine ait bir ölçüdür.

Kaynak ve kapsam: Şiddet, episantr, hiposantr, fay ve artçı deprem tanımları ile büyüklük-şiddet kavram karışıklığına ilişkin ifadeler Süleyman Demirel Üniversitesi Deprem ve Jeoteknik Araştırma Merkezi'nin sismolojik terimler sayfasından alınmıştır. Büyüklük (magnitüd) için ayrı bir tanım, Richter ölçeği ve moment magnitüd açıklaması ile kurumların farklı büyüklük açıklama sebebi bu kaynakta yer almadığı için yazılmamıştır. Sayfa deprem tahmini ve bina güvenliği değerlendirmesi içermez.