Periyodik tabloda elementler artan atom numaralarına ve benzer kimyasal özelliklerine göre sıralanır. Dikey sütunlar grupları, yatay sıralar periyotları oluşturur. Bir kaynağa göre tabloda 7 periyot vardır.
Tablonun gücü şurada: aynı gruptaki elementler benzer kimyasal özellik gösterir. Yani tablodaki yer, elementin nasıl davranacağını önceden söyler.
Künye
| Sıralama ölçütü | Artan atom numarası ve benzer kimyasal özellik |
|---|---|
| Gruplar | Dikey sütunlar |
| Periyotlar | Yatay sıralar; 7 periyot |
| 1A grubu | Alkali metaller |
| 2A grubu | Toprak alkali metaller |
| 7A grubu | Halojenler |
| 8A grubu | Soy gazlar |
| En elektronegatif element | Flor |
Periyodik tablonun tarihi
Tablo tek bir kişinin işi değil. Bir kaynağın verdiği kronoloji şöyle:
- 1828 Berzelius: Elementleri sembolize etmek için harfleri kullandı.
- 1829 Döbereiner: Benzer özellik gösteren üçlü element gruplarını fark etti (Cl-Br-I, Ca-Sr-Ba).
- 1864 Newlands: Elementleri atom ağırlıklarına göre sıraladığında her sekizinci elementin özelliklerinin benzediğini belirtti.
- 1869 Mayer ve Mendeleyev: Birbirinden bağımsız olarak, o dönem bilinen yaklaşık 60 elementle periyodik tablolar geliştirdi.
- 1896 Ramsay: Soy gazları keşfetti.
- 1913 Moseley: X ışınlarıyla elementlerin atom numaralarını belirledi.
Mendeleyev'in asıl katkısı cesaretiydi: aynı kaynağa göre elementleri atom ağırlıklarına ve tekrar eden özelliklerine göre dizdi, henüz keşfedilmemiş elementler için tabloda boş yerler bıraktı ve bazı bilinmeyen elementlerin özelliklerini öngördü.
Moseley'in katkısı ise tablonun temelini değiştirdi: atom numaralarını belirleyerek sıralamanın atom ağırlığı yerine atom numarasına göre yapılmasının yolunu açtı.
Grup adları
Bir kaynakta geçen grup adları:
- 1A: Alkali metaller
- 2A: Toprak alkali metaller
- 3A (13. grup): Toprak metalleri
- 7A: Halojenler (flor bu gruptadır)
- 8A: Soy gazlar
Metal, ametal ve yarı metal
Kaynağın verdiği ayrım:
- Metaller: parlak, işlenebilir ve iletken.
- Ametaller: mat, kırılgan ve yalıtkan.
- Yarı metaller: parlak, işlenebilir ve iletken özellikte. Ametallerle kovalent bağlı bileşikler yapar.
Periyodik özelliklerin değişimi
Bu tablo sınavlarda en çok sorulan kısım:
| Özellik | Periyotta soldan sağa | Grupta yukarıdan aşağıya |
|---|---|---|
| Atom yarıçapı | Küçülür | Artar |
| İyonlaşma enerjisi | Genellikle artar | Azalır |
| Elektronegatiflik | Artar | Azalır |
| Metalik özellik | Azalır | Artar |
| Ametalik özellik | Artar | Azalır |
| Elektron ilgisi | Genellikle artar | Genellikle azalır |
Neden böyle değişiyor?
Kaynak sebebi de veriyor ve mantık basit:
- Grupta aşağı inildikçe katman sayısı artar, bu yüzden atom yarıçapı büyür.
- Periyotta soldan sağa katman sayısı aynı kalır, proton sayısı artar. Çekirdeğin elektronlara uyguladığı çekim güçlenir ve yarıçap küçülür.
Önemli istisna: kaynağa göre iyonlaşma enerjisi periyotta soldan sağa genellikle artar, ancak 2A ve 5A grupları küresel simetrik yapıları nedeniyle bu düzenin dışında kalabilir. "Genellikle" kelimesi bu yüzden var.
Atomun yapısı için atom nedir, yapısı sayfasına, nadir elementler için bilmediğimiz nadir elementler sayfasına bakabilirsiniz. Bilimsel yöntem için bilim nedir sayfası var.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Toplam grup sayısı yok. Kullanılan iki kaynaktan hiçbiri grup sayısını açıkça vermiyor; yalnızca 1A'dan 8A'ya grup numaraları geçiyor.
- B grupları, geçiş elementleri, lantanit ve aktinitler yok. Kaynakların kullanılan bölümlerinde geçmiyor.
- Element listesi ve atom numaraları yok. Tablo bu sayfada tek tek verilmemiştir.
- Elektron dizilimi kuralları yok. Kaynaklarda bu bölüm kullanılmamıştır.
- Element sayısı yok. Bugün kaç element bilindiği kaynaklarda belirtilmemiştir.
- İyonlaşma enerjisi değerleri yok. Yalnızca değişim yönü yazılmıştır.
- Yarı metallerin listesi yok. Kaynakta tek tek sayılmamıştır.
- Sınav soru çözümü yok.
Sık Sorulan Sorular
Periyodik tablo neye göre düzenlenmiştir?
Artan atom numarasına ve tekrar eden kimyasal özelliklere göre. Dikey sütunlar grup, yatay sıralar periyottur.
Periyodik tabloda kaç periyot var?
Bir kaynağa göre 7 periyot. Toplam grup sayısı kullanılan kaynaklarda açıkça verilmediği için bu sayfada yazılmamıştır.
Periyodik tabloyu kim buldu?
Tek bir isim değil. Bir kaynağa göre 1869'da Mayer ve Mendeleyev birbirinden bağımsız olarak periyodik tablolar geliştirdi. 1913'te Moseley atom numaralarını belirleyerek tablonun bugünkü temelini attı.
Atom yarıçapı nasıl değişir?
Periyotta soldan sağa küçülür, grupta aşağı inildikçe artar. Sebebi: aşağı inildikçe katman sayısı artar; soldan sağa gidildikçe proton sayısı artıp çekirdeğin çekimi güçlenir.
En elektronegatif element hangisi?
Flor. Kaynak flora en yüksek elektronegatiflik değerini atfediyor ve florun 7A grubunda olduğunu belirtiyor.
İyonlaşma enerjisinde istisna var mı?
Var. Kaynağa göre 2A ve 5A grupları küresel simetrik yapıları nedeniyle periyottaki artış düzeninin dışında kalabilir.
Kaynak ve kapsam: Grup ve periyot yapısı, grup adları, metal-ametal-yarı metal ayrımı ve periyodik özelliklerin değişimi ile sebepleri Millî Eğitim Bakanlığı EBA OGM Materyal platformundaki Kimya 9 çalışma defterinin "Atom ve Periyodik Sistem" bölümünden alınmıştır. Periyodik tablonun tarihi kronolojisi, Mendeleyev ile Moseley'in katkıları ve 7 periyot bilgisi İstanbul Teknik Üniversitesi sunucusunda yayımlanan periyodik tablo ders materyalinden gelir. Toplam grup sayısı, B grupları, geçiş elementleri, lantanit ve aktinitler ile element listesi iki kaynakta da bulunmadığından yazılmamıştır. İyonlaşma enerjisi ve elektron ilgisi için kaynak "genellikle" ifadesini kullandığı için bu sayfada da kesinleştirilmemiştir.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.