Kesme işareti ne zaman kullanılır?
Kesme işareti, özel adlara gelen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırır: Ankara'dan, Ahmet'in, Türkiye'dir. Kural bu kadar kısa; zorluk istisnalarda.
Aynı kurum, iki farklı kural
En şaşırtıcı ayrım burada. Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: “Türk Dil Kurumundan”, “Türkiye Büyük Millet Meclisine”, “Mavi Köşe Bakkaliyesinden”. Ama aynı kurumun kısaltmasına gelen ek kesmeyle ayrılır: “TDK'den”, “TBMM'de”. Yani açık adı yazarsanız kesme yok, kısaltmasını yazarsanız kesme var.
Yapım eki gelince kesme kalkar
Özel ada gelen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonraki ekler kesmeyle ayrılmaz: Türklük, Türkçe, Türkçenin, Avrupalı, Konyalı, Atatürkçülüğün, Ahmetler. Buradaki ayrım şudur — çekim eki kelimeyi geçici olarak büker, yapım eki ise yeni bir kelime kurar. Yeni kelime doğduğu anda özel ad olma niteliği zayıflar ve kesme düşer. “Türkiye'de” kesmeli, “Türkçe” kesmesizdir; ikisinin arasındaki fark tam olarak budur.
Sayılara ve kısaltmalara gelen ekler
Sayılara gelen ekler kesmeyle ayrılır: 1985'te, 8'inci madde, 657'yle. Kısaltmalara gelen ekler de ayrılır: BM'de, ABD'de, TL'nin. Bunun bir istisnası var — sonunda nokta bulunan ve üs işaretli kısaltmalarda kesme kullanılmaz: vb.leri, Alm.dan, m²ye.
En yaygın iki hata
Birincisi, da/de bağlacını kesmeyle ayırmak. “Ayşe'de geldi” yazıldığında bağlaç ek gibi görünür ve anlam bozulur; bağlaç ayrı yazılır, kesme almaz: “Ayşe de geldi.” İkincisi, özel ada gelen yapım ekinden sonra kesme koymak: “Türk'çe” gibi yazımlar bu yüzden ortaya çıkıyor.
Özel ad yerine kullanılan “o”
Kılavuz, özel ad yerine kullanılan o zamirinde kesme kullanılmayacağını belirtir. Bu ayrıntı, edebî metin aktarırken sıkça gözden kaçar.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Kesme işaretinin ses düşmesini göstermek için kullanıldığı şiir yazımı örnekleri yok; sayfa ek ayırma işlevine odaklanıyor.
- İngilizce kesme işareti (apostrof) kuralları yok. İki dilde işaret aynı görünse de işlevleri farklıdır.
- Düz kesme ile tipografik kesme arasındaki klavye farkı yok; bu bir yazım kuralı değil dizgi konusudur.
- Kılavuzdan uzun alıntı yok; kurallar özetlendi, örnekler kılavuzdaki hâliyle verildi.
- TDK dışında bir kurumun önerdiği alternatif kural yok.
- Noktalama işaretlerinin tam listesi yok; sayfa tek işarete odaklanıyor.
- Sınav sorusu veya cevap anahtarı yok.
Sık Sorulan Sorular
“Türkiye'nin” mi, “Türkiyenin” mi?
“Türkiye'nin” doğrudur. Bu bir iyelik eki ve özel ada geliyor, dolayısıyla kesmeyle ayrılır.
“Türkçe” neden kesmesiz yazılıyor?
Çünkü -çe bir yapım ekidir ve yeni bir kelime kurar. Kılavuz, özel ada gelen yapım eklerinde kesme kullanılmayacağını belirtir.
Kurum adlarına gelen ekte neden kesme yok?
Kılavuz bunu doğrudan düzenler: kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Kurumun kısaltmasında ise ayrılır.
Yıllara gelen ekte kesme kullanılır mı?
Evet. Sayılara gelen ekler kesmeyle ayrılır: 1985'te, 2026'da.
“vb.” gibi kısaltmalara ek nasıl getirilir?
Sonunda nokta bulunan kısaltmalarda kesme kullanılmaz: vb.leri, Alm.dan.
Kesme işareti ile tırnak işareti aynı şey mi?
Değil. Kesme tek bir işaretle eki ayırır; tırnak çift işaretle alıntıyı veya özel kullanımı gösterir. İkisinin işlevi birbirinin yerine geçmez.
Kaynak: TDK Yazım Kılavuzu, Noktalama İşaretleri. Son kontrol: 5 Kasım 2026.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.