Kısaltmalara Ek Nasıl Getirilir? TDK'nin mi, TDK'ya mı?

TDK'den mi, TDK'ya mı?

Kılavuzun kendi örneği TDK'den yazıyor. Gerekçesi şu: büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır. TDK'nin son harfi “ka” okunur; “ka” ince ünlü taşıdığı için ek de ince gelir. Yaygın kullanılan “TDK'ya” bu kurala uymuyor.

Küçük ve büyük harfli kısaltmalarda kural neden farklı?

Çünkü okunuş biçimleri farklı. Kılavuz iki ayrı hüküm getirir.

Küçük harflerle yapılan kısaltmalarda kelimenin okunuşu esas alınır: cm'yi, kg'dan, mm'den, kr.un. Burada “kg” yazılır ama “kilogram” okunur, ek de ona göre gelir.

Büyük harflerle yapılan kısaltmalarda kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır: BDT'ye, TDK'den, THY'de, TRT'den, TL'nin.

Aynı harfle bitiyor, kural farklı

Bu sayfanın en kullanışlı ayrıntısı şu karşılaştırmada: TDK'den ama TÜBİTAK'ın. İkisi de K harfiyle bitiyor, yine de ekleri farklı. Sebep, kılavuzun getirdiği istisna: kısaltması büyük harflerle yapıldığı hâlde bir kelime gibi okunan kısaltmalarda kısaltmanın okunuşu esas alınır. ASELSAN'da, BOTAŞ'ın, NATO'dan, UNESCO'ya böyle yazılır. TÜBİTAK harf harf değil bir kelime olarak okunduğu için kalın ünlü alır; TDK harf harf okunduğu için son harfin okunuşuna bakılır.

Kılavuz “No.” kısaltmasını da bu gruba koyar: No.lu, No.suz.

Sert ünsüzle biten kısaltmalar yumuşar mı?

Yumuşamaz. Kılavuz bunu açıkça düzenler: sert ünsüzle biten kısaltmalarda ek alınca sert ses yumuşatılmaz. TÜBİTAK'ın doğru, “TÜBİTAĞ'ın” yanlıştır. RTÜK'e, AGİK'in, CMUK'un aynı kurala göre yazılır. Tek ayrıklık birlik ile yapılan kısaltmalardadır; orada söyleyişte yumuşama normaldir: FİSKOBİRLİK'in sözü “fiskobirliğin” diye söylenir.

Karar vermenin kısayolu

İki soru yeter. Kısaltma bir kelime gibi okunuyor mu? Okunuyorsa eki okunuşa göre seçin. Harf harf okunuyorsa yalnızca son harfin okunuşuna bakın. Üçüncü bir kontrol olarak, kısaltma sert ünsüzle bitiyorsa o sesi yumuşatmayın.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Türkçedeki kısaltmaların tam listesi yok; kılavuzun kısaltmalar dizini çok daha geniştir.
• Hangi kurumun kısaltmasının nasıl okunduğuna dair resmî bir döküm yok. Okunuş yerleşik kullanıma dayanır.
• Yabancı kısaltmaların Türkçede nasıl çekimleneceğine dair ayrı bir kural listesi yok; sayfa kılavuzun verdiği örneklerle sınırlı.
• Kılavuzdan uzun alıntı yok; kural özetlendi, örnekler kılavuzdaki hâliyle verildi.
• TDK dışında bir kurumun önerdiği alternatif kural yok.
• Kısaltmaların noktalı mı noktasız mı yazılacağı ayrı bir konudur, burada ele alınmadı.
• Sınav sorusu veya cevap anahtarı yok.

Sık Sorulan Sorular

“TDK'ya” neden yanlış sayılıyor?

Kılavuz büyük harfli kısaltmalarda son harfin okunuşunu esas alıyor. TDK'nin son harfi “ka” okunduğu için kılavuzun örneği TDK'den biçimindedir.

TÜBİTAK neden kalın ünlü alıyor?

Çünkü bir kelime gibi okunuyor. Kılavuz bu durumda kısaltmanın okunuşunun esas alınacağını belirtir.

“kg”a ek nasıl getirilir?

Kelimenin okunuşuna göre: kg'dan. Küçük harfli kısaltmalarda kural böyledir.

Sert ünsüzle biten kısaltmada yumuşama olur mu?

Yazımda olmaz. RTÜK'e, CMUK'un biçiminde yazılır; sert ses korunur.

Sonunda nokta olan kısaltmalara ek nasıl gelir?

Bu kısaltmalarda kesme kullanılmaz: vb.leri, Alm.dan.

“No.” kısaltması hangi gruba girer?

Kılavuz onu kelime gibi okunan kısaltmalarla aynı gruba koyar ve No.lu, No.suz örneklerini verir.

Kaynak: TDK Yazım Kılavuzu, Kısaltmalar. Son kontrol: 5 Kasım 2026.