Bireysel başvuru, temel hakkı kamu gücü tarafından ihlal edilen kişilerin Anayasa Mahkemesi'ne yaptığı başvurudur.
Kuralları 6216 sayılı Kanun'un 45-48. maddelerinde düzenleniyor.
Hangi Haklar İçin?
Başvuruya konu olabilmesi için hakkın iki koşulu birden taşıması gerekiyor:
- Anayasa'da güvence altına alınmış olmalı
- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokolleri kapsamında da yer almalı
Yani Anayasa'da bulunup Sözleşme'de bulunmayan bir hak için bireysel başvuru yapılamıyor.
Temel Koşul: Başvuru Yollarının Tüketilmesi
Kanunun aradığı en belirleyici şart bu: olağan başvuru yollarının tamamı tüketilmiş olmalı.
Yani istinaf ve temyiz gibi yollar varken doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne gidilemiyor. Bu kural, Mahkemeyi bir üst derece mahkemesi olmaktan ayıran noktadır.
Neler Konu Olamaz?
- Yasama işlemleri — doğrudan bireysel başvuruya konu edilemiyor
- Düzenleyici idari işlemler — aynı şekilde
- Anayasa Mahkemesi kararları
- Anayasa'nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler
Bir kanunun kendisinden şikâyet ediliyorsa yol bireysel başvuru değil, norm denetimidir. İkisinin farkı için Anayasa Mahkemesi sayfasına bakılabilir.
Kimler Başvurabilir?
| Kim | Durum |
|---|---|
| Gerçek kişiler | Güncel ve kişisel hakkı doğrudan etkilenmişse başvurabilir |
| Özel hukuk tüzel kişileri | Yalnızca tüzel kişiliğe ait haklar için |
| Kamu tüzel kişileri | Başvuramaz |
| Yabancılar | Yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklar için başvuramaz |
"Güncel ve kişisel hak" ifadesi önemli: başkası adına veya soyut bir kaygıyla başvuru yapılamıyor.
Süre ve Usul
- Süre: Başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gün. Başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren.
- Mazeret: Haklı bir mazeret varsa, mazeretin kalktığı tarihten itibaren 15 gün.
- Nereye: Doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne, mahkemeler aracılığıyla veya yurt dışı temsilcilikler üzerinden.
- Harç: Başvuru harca tabi.
30 günlük süre hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında başvuru incelenmiyor.
Kabul Edilebilirlik İncelemesi
Başvurular önce komisyonlarda inceleniyor.
Komisyon oy birliğiyle kabul edilemezlik kararı verebiliyor. Oy birliği sağlanamayan dosyalar bölümlere havale ediliyor.
Kabul edilemezlik kararları kesindir — bu karara karşı başka bir yol bulunmuyor.
Neden Bu Kadar Çok Başvuru Reddediliyor?
Reddedilen başvuruların büyük bölümü esasa girilmeden, usul nedeniyle kapanıyor.
En sık görülen sebepler: başvuru yollarının tüketilmemiş olması, 30 günlük sürenin kaçırılması ve konunun bireysel başvuru kapsamına girmemesi.
Bu nedenle başvurudan önce hangi yolun açık olduğunun belirlenmesi, dilekçenin içeriğinden daha belirleyici olabiliyor.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Dilekçe örneği yok. Mahkemenin kendi sayfasında form bulunuyor.
- Harç tutarı yok. Her yıl değişiyor.
- Hukuki tavsiye yok. Somut bir dosya için avukata başvurulmalıdır.
- Başarı oranı yorumu yok.
- Süre hesabı yok. Her dosyada farklı işliyor.
- AİHM başvurusuyla karşılaştırma yok.
Sık Sorulan Sorular
Bireysel başvuru nedir?
Kamu gücünün işlem, eylem veya ihmaliyle temel hakkı ihlal edilen kişinin Anayasa Mahkemesi'ne yaptığı başvuru.
Süre ne kadar?
Başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gün.
Doğrudan başvurabilir miyim?
Hayır. Önce olağan başvuru yollarının tamamı tüketilmiş olmalı.
Bir kanun için başvurabilir miyim?
Hayır. Yasama işlemleri doğrudan bireysel başvuruya konu edilemiyor.
Kurumlar başvurabilir mi?
Kamu tüzel kişileri başvuramıyor. Özel hukuk tüzel kişileri yalnızca kendi haklarına ilişkin başvurabiliyor.
Kabul edilemezlik kararına itiraz edilebilir mi?
Hayır, bu kararlar kesin.
Kaynaklar: 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun (45-48. maddeler) ve Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru sayfası.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.