Anayasa Mahkemesi Nedir, Ne İş Yapar?

Anayasa Mahkemesi on beş üyeden kurulur.

Zaman zaman "17 üye" bilgisi dolaşıyor; doğrusu 15.

Üyeler Nasıl Seçiliyor?

TBMM'nin seçtiği 3 üye: ikisi Sayıştay Genel Kurulunun gösterdiği üçer aday içinden, biri baro başkanlarının serbest avukatlar arasından gösterdiği üç aday içinden; gizli oyla.

Cumhurbaşkanının seçtiği 12 üye: üçü Yargıtay, ikisi Danıştay genel kurullarının gösterdiği adaylar içinden; en az ikisi hukukçu olmak üzere üçü YÖK'ün gösterdiği öğretim üyeleri içinden; dördü üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ile en az beş yıl raportörlük yapmış AYM raportörleri arasından.

Görev Süresi

• Üyelik için 45 yaşın doldurulmuş olması şart
• Görev süresi 12 yıl; bir kimse iki defa üye seçilemiyor
• Üyeler 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılıyor
• Başkan ve iki başkanvekili, üyeler arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla dört yıl için seçiliyor; yeniden seçilebiliyorlar

Genel Kurul en az on üye ile toplanıyor ve salt çoğunlukla karar alıyor. Anayasa değişikliğinde iptal, siyasi parti kapatma veya Devlet yardımından yoksun bırakma kararları için toplantıya katılanların üçte iki oy çokluğu aranıyor.

Norm Denetimi

Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasa'ya uygunluğunun denetimi.

Anayasa değişiklikleri yalnızca şekil bakımından denetlenebiliyor.

İki yol var:

• İptal davası (soyut norm denetimi): Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve üye tamsayısının en az beşte biri açabiliyor. Süre kural olarak Resmî Gazete'de yayımdan itibaren 60 gün; şekil bozukluğunda 10 gün.
• İtiraz yolu (somut norm denetimi): Bakılmakta olan bir davada mahkemenin başvurusuyla.

Olağanüstü hâl ve savaş hâlinde çıkarılan kararnameler ile usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası antlaşmalar dava konusu yapılamıyor.

Bireysel Başvuru

Norm denetiminden farkı şu: burada denetlenen bir kural değil, kamu gücünün somut bir işlem, eylem veya ihmali.

2010 Anayasa değişikliğiyle getirildi ve 23 Eylül 2012'den itibaren uygulanıyor.

Nasıl yapıldığı için bireysel başvuru sayfasına bakılabilir.

Parti Kapatma ve Yüce Divan

Siyasi parti kapatma: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının açacağı dava üzerine karara bağlanıyor. Mahkeme, temelli kapatma yerine fiillerin ağırlığına göre partinin Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına da karar verebiliyor. Partilerin mali denetimi de Mahkemede.

Yüce Divan: Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, AYM, Yargıtay ve Danıştay başkan ve üyeleri, başsavcılar, HSK ve Sayıştay başkan ve üyeleri görevleriyle ilgili suçlardan burada yargılanıyor. Genelkurmay Başkanı ile kuvvet komutanları da kapsamda. Savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı veya Başsavcıvekili yürütüyor.

Mahkemenin bir görevi daha var: TBMM'nin yasama dokunulmazlığını kaldırma veya milletvekilliğinin düşmesi kararlarına karşı yedi gün içinde yapılan iptal başvurularını on beş gün içinde kesin karara bağlıyor.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Güncel üye listesi yok. Değişebildiği için Mahkemenin kendi sayfasından bakılmalı.
• Derdest dosyalara ilişkin değerlendirme yok.
• Karar tahmini yok. Bu sitede tahmin yayımlanmaz.
• Siyasi yorum yok.
• Hukuki tavsiye yok.
• Kararların tam metni yok. Resmî Gazete ve Mahkemenin karar arama sisteminde yer alıyor.

Sık Sorulan Sorular

Anayasa Mahkemesi kaç üyeli?

On beş.

Üyeleri kim seçiyor?

Üçünü TBMM, on ikisini Cumhurbaşkanı.

Görev süresi ne kadar?

12 yıl. Bir kimse iki defa üye seçilemiyor.

Norm denetimi ne demek?

Kanunların ve kararnamelerin Anayasa'ya uygunluğunun denetimi.

Bireysel başvuru ne zaman başladı?

23 Eylül 2012'de.

Yüce Divan nedir?

Anayasa'da sayılan üst düzey görevlilerin, görevleriyle ilgili suçlardan Anayasa Mahkemesi'nde yargılanması.

Kaynaklar: Anayasa Mahkemesi'nin kurumsal sayfaları (üyelerin seçimi, Genel Kurul, görev ve yetkiler) ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası.