Assos, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Behramkale köyündedir. "Assos" antik kentin adı, "Behramkale" (Behramköy) ise bugünkü yerleşimin adıdır - aynı yerin iki adıdır.
Kent, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alıyor: 15 Nisan 2017, referans numarası 6242, kriterler (iii), (iv) ve (vi).
Künye
- İl / ilçe / köy: Çanakkale / Ayvacık / Behramkale
- UNESCO: Geçici Liste, 15.04.2017, ref. 6242
- Athena Tapınağı: MÖ 540/530, Dor düzeni, 6 x 13 sütun
- Ören yeri saatleri: 08.30-17.30, gişe 17.00, her gün açık
- MüzeKart: Geçerli
- Tescil: 1982, 1. derece arkeolojik sit
- Kazı: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
Mesafede Üç Farklı Resmî Değer
Kurumlar farklı sayı veriyor; tek bir değer seçilmemiştir:
| Kurum | Mesafe |
|---|---|
| Çanakkale Valiliği ve Kültür Portalı | Çanakkale merkeze 87 km |
| Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, UNESCO | Ayvacık merkeze 17 km |
| Karayolları Genel Müdürlüğü (ilçe mesafe cetveli) | Çanakkale Merkez - Ayvacık 74 km |
Karayolları cetvelinden diğer mesafeler: İstanbul - Ayvacık 376 km, İzmir - Ayvacık 254 km, Balıkesir Merkez - Ayvacık 145 km, Edremit - Ayvacık 58 km.
Athena Tapınağı
Kentin en bilinen yapısı. Kazı başkanlığını yürüten Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi ve UNESCO dosyası tapınağı MÖ 540/530 yıllarına tarihliyor; Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü "MÖ 530", Kültür Portalı ve Bakanlık müze kaydı "MÖ 6. yüzyıl" diyor.
Üzerinde birden çok kurumun anlaştığı tanım şudur: tapınak, Anadolu'da Arkaik Çağ'da inşa edilen bilinen ilk ve tek Dor düzenli tapınaktır. Bu ifade Kültür Portalı, Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Bakanlık müze kaydı ve kazı başkanlığında ortak geçiyor.
- Sütun düzeni: 6 x 13 (kısa kenarda 6, uzun kenarda 13)
- Stylobat ölçüsü: 14,30 x 30,31 metre (kazı başkanlığı)
Plan teriminde kaynaklar ayrışıyor: UNESCO dosyası "peripteros", kazı başkanlığı "prostylos planlı" diyor.
Rakımda dört ayrı değer var: 235 metre (Müzeler Genel Müdürlüğü ve UNESCO), 234 ve 236 metre (Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü - aynı sayfanın iki yerinde iki değer), yaklaşık 238 metre (Kültür Portalı). Bu değerler akropolis rakımıdır; tapınağın kendisine ait ayrı bir resmî sayı yoktur.
Ziyaret Bilgileri
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın müze ve ören yeri kaydında yapı "Assos Örenyeri" adıyla kayıtlı:
- Açılış: 08.30
- Kapanış: 17.30 (gişe kapanışı 17.00)
- Kapalı gün: Yok, her gün açık
- MüzeKart: T.C. vatandaşları için geçerli
- Sesli rehberlik: Var
Giriş ücreti, Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü'nün müze ve ören yeri ücretleri listesinde yabancı ziyaretçiler için 11 euro olarak yer alıyor. Türk lirası tutarı Bakanlık yayınında bulunmadığı için bu sayfada yazılmamıştır.
Antik Kentin Yapıları
Agora. Akropolün güney eteğinde bir teras üzerinde. Kazı başkanlığına göre kuzeyde kayalık 140 metre boyunca kesilmiş, güneyde 12 metrelik teras duvarı örülmüş; MÖ 4. yüzyılın ikinci yarısına tarihleniyor. Kuzey ve güneyde çok katlı stoalar, doğuda bouleuterion bulunuyor. Stoa kat sayısında fark var: Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü "kuzeyde iki katlı Dor stoa", Kültür Portalı ve UNESCO "kuzey iki, güney dört katlı" diyor.
Bouleuterion. Agoranın doğu kenarında. UNESCO dosyası MÖ 4. yüzyıl sonuna tarihliyor ve Küçük Asya'nın en eski bouleuterionlarından biri olarak tanımlıyor.
Gymnasion. Batı Kapısı'nın gerisinde, 52 x 52 metre revaklı avlu; batısında sarnıç, doğu köşesinde daire planlı hamam. Kazı başkanlığı yapıda henüz kapsamlı kazı yapılmadığını belirtiyor.
Tiyatro. Agoranın güneyinde, doğal kaya yamacına yaslanmış, at nalı planlı. İki noktada çelişki var:
- Kapasite: yaklaşık 5.000 (kazı başkanlığı, Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kültür Portalı) / 4.000 (Çanakkale Valiliği)
- Dönem: MÖ 4. yüzyıl sonu Hellenistik (kazı başkanlığı ve UNESCO) / Roma dönemi (Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Bakanlık müze kaydı) - aynı bakanlık bünyesinde iki farklı tanım
Nekropol. Batı kapısına bağlanan 6 metre genişliğindeki taş döşeli caddenin çevresinde. Kazı başkanlığına göre MÖ 7. yüzyıl ortasından Geç Roma sonuna kadar kesintisiz kullanılmış; MÖ 6. yüzyıl sonuna kadar yakma, sonrasında gömme uygulanmış.
Surlar. MÖ 6-4. yüzyıllar, büyük bölümü MÖ 4. yüzyıl; genişlik 3-4 metre, harçsız sandık tekniği. Uzunlukta üç değer: 3.100 metre (Müzeler Genel Müdürlüğü ve UNESCO; ayrıca sekiz kule ve korunmuş yükseklik 12 metre), 3.200 metre (Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü), 4 kilometre (Çanakkale Valiliği). Kapı sayısında da fark var: 10 kapı (kazı başkanlığı) / batı surlarında 6 kapı (İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü).
Liman. Kuruluşta dalgakıranlarla iki liman yapılmış. Kazı başkanlığı, 19. yüzyıl sonuna kadar Edremit Körfezi'nin en korunaklı limanı olduğunu ve 1950'lere kadar uluslararası liman işlevi gördüğünü belirtiyor.
Aristoteles Bağlantısı
Müzeler Genel Müdürlüğü'nün ifadesi: "Hermeias'ın dostu Aristoteles, MÖ 347-345 yılları arasında Assos'ta yaşamış ve burada bir felsefe okulu kurmuştur."
UNESCO dosyası aynı dönemi daha ayrıntılı veriyor: Hermias yaklaşık MÖ 350'de Aristoteles, Ksenokrates, Kallisthenes ve Theophrastos'u davet etmiş; Aristoteles, Platon'un MÖ 347'deki ölümünden sonra kentte üç yıl kalmış. UNESCO okulu "Küçük Asya'da Platoncu öğretinin en önemli merkezi" olarak tanımlıyor ve kriter (vi) bu bağlantıya dayanıyor.
Bir düzeltme: "Dünyada ilk felsefe okulu" ifadesi yalnızca Çanakkale Valiliği sayfasının başlığında geçiyor; aynı sayfanın gövdesi "bir felsefe okulu kurmuş" diyor. UNESCO ise Hermias'ı "Platon'un Akademia'sında eski öğrenci" olarak anıyor. Bu nedenle sayfada "ilk" iddiası kullanılmamıştır.
Osmanlı Dönemi Yapıları
Hüdavendigar Camii. Akropolün kuzey köşesinde, 14. yüzyıl, I. Murad (Murad Hüdavendigar) dönemi; tek kubbeli ve minaresiz. Kazı başkanlığının teknik tanımı: 17,50 x 15,60 metre, duvar kalınlığı ortalama 1,60 metre; yapıda antik kalıntı taşları kullanılmış, son cemaat yerindeki mermer sütun ve başlıklar agoradan getirilmiş. Kare harim, tuğla sekizgen kasnak üzerine kubbe, mukarnaslı alçı mihrap. Kesin inşa yılı resmî kaynakta yok.
Behramkale Köprüsü. Osmanlı dönemi, 14. yüzyıl, Tuzla Çayı üzerinde. Kültür Portalı ve Müzeler Genel Müdürlüğü köprünün "tümüyle ayakta olup hâlen kullanıldığını" belirtiyor.
Koruma Statüsü ve Kazılar
Türkiye'nin UNESCO'ya sunduğu dosyaya göre Assos Arkeolojik Alanı, Taşınmaz Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu'nun 1982 tarihli kararıyla 1. derece arkeolojik sit olarak tescillenmiştir. Osmanlı kalıntıları ve köy evlerinin bulunduğu alanlar ayrıca kentsel sit olarak tescillidir.
Kazı tarihi: 1835'te C. Texier incelemesi; 1881-1883 Amerikan Arkeoloji Enstitüsü kazıları; yaklaşık yüz yıl ara; 1981'de Ümit Serdaroğlu başkanlığında yeniden başlangıç; 2006'dan itibaren Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi adına Nurettin Arslan. Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, çalışmaların Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın maddi desteğiyle sürdürüldüğünü belirtiyor.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Giriş ücretinin Türk lirası tutarı yok. Bakanlık yayınında yalnızca euro tutarı var.
- Athena Tapınağı'nın kesin inşa yılı yok. Kaynaklar MÖ 540/530, MÖ 530 ve MÖ 6. yüzyıl veriyor.
- Tapınağın plan terimi için tek değer yok. UNESCO "peripteros", kazı başkanlığı "prostylos" diyor.
- Tiyatro için tek kapasite ve tek dönem yok. Kapasitede 5.000/4.000, dönemde Hellenistik/Roma ayrımı var.
- Surlar için tek uzunluk ve kapı sayısı yok. Üç farklı uzunluk, iki farklı kapı sayısı bildirilmiştir.
- "Dünyada ilk felsefe okulu" iddiası yok. Yalnızca bir kurumun sayfa başlığında geçiyor, aynı sayfanın gövdesi bunu söylemiyor.
- Hüdavendigar Camii ve Behramkale Köprüsü için tescil kararı numarası yok. Doğrulanamadı.
- "En yakın havalimanı" ifadesi yok. DHMİ listesinde Çanakkale, Çanakkale Gökçeada, Balıkesir Koca Seyit ve Balıkesir Merkez havalimanları kayıtlı; kurum "en yakın" belirlemesi veya havalimanı-ören yeri mesafesi yayımlamıyor.
- Konaklama ve tur fiyatı yok. Ticari yönlendirme yapılmamıştır.
Sık Sorulan Sorular
Assos nerede?
Çanakkale ilinin Ayvacık ilçesine bağlı Behramkale köyünde. "Assos" antik kentin, "Behramkale" bugünkü yerleşimin adıdır.
Assos UNESCO listesinde mi?
Geçici Liste'de. "Archaeological Site of Assos" adıyla 15 Nisan 2017'de kaydedilmiştir; referans numarası 6242, kriterler (iii), (iv) ve (vi).
Athena Tapınağı neden önemli?
Birden çok kurumun ortak ifadesiyle Anadolu'da Arkaik Çağ'da inşa edilen bilinen ilk ve tek Dor düzenli tapınaktır. Sütun düzeni 6 x 13'tür ve MÖ 540/530 yıllarına tarihlenir.
Ören yeri hangi saatlerde açık?
08.30-17.30 arası, gişe kapanışı 17.00. Kapalı günü yoktur, her gün açıktır. T.C. vatandaşları için MüzeKart geçerlidir.
Aristoteles Assos'ta mı yaşadı?
Müzeler Genel Müdürlüğü'ne göre MÖ 347-345 yılları arasında Assos'ta yaşamış ve burada bir felsefe okulu kurmuştur. UNESCO dosyası da aynı dönemi veriyor ve kentin tescil kriterlerinden biri bu bağlantıya dayanıyor.
Çanakkale'den Assos kaç kilometre?
Kurumlar farklı değer veriyor: Çanakkale Valiliği ve Kültür Portalı merkeze 87 km, Karayolları Genel Müdürlüğü ise Çanakkale Merkez - Ayvacık arasını 74 km olarak veriyor. Müzeler Genel Müdürlüğü ve UNESCO Ayvacık merkeze 17 km diyor.
Behramkale Köprüsü hangi dönemden?
Osmanlı dönemi, 14. yüzyıl. Tuzla Çayı üzerindedir ve resmî kaynaklara göre tümüyle ayakta olup hâlen kullanılmaktadır.
Kazıları kim yürütüyor?
2006'dan itibaren Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi adına Nurettin Arslan. Öncesinde 1981'den itibaren Ümit Serdaroğlu, ilk kazılar ise 1881-1883'te Amerikan Arkeoloji Enstitüsü tarafından yapılmıştır.
Kaynak: UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi, "Archaeological Site of Assos" dosyası (referans 6242, tescil kriterleri, tapınak ve sur verileri, Aristoteles bağlantısı, 1982 sit tescili); Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ve müze/ören yeri kaydı (ziyaret saatleri, MüzeKart, tapınak ve cami bilgileri); Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü müze ve ören yeri ücretleri listesi; Çanakkale Valiliği, Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Kültür Portalı; Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Assos Kazısı (agora, gymnasion, tiyatro, nekropol, surlar, liman ve cami teknik tanımları); Karayolları Genel Müdürlüğü ilçeler arası mesafe cetveli; DHMİ havalimanı listesi. Çelişen değerler kurum adıyla ayrı ayrı verilmiştir. Türk lirası giriş ücreti, tescil karar numaraları ve konaklama fiyatı içermez.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.