Alparslan, 1064-1072 yılları arasında hüküm süren Büyük Selçuklu sultanıdır. Tam adı kaynakta Ebû Şücâ' Adudüddevle Alparslan Muhammed b. Dâvûd olarak geçer. Babası Horasan Meliki Çağrı Bey'dir.
Tarihte en çok 1071 Malazgirt Muharebesi ile anılır; ancak saltanatı yalnızca o savaştan oluşmaz. Gürcistan'dan Suriye'ye uzanan bir sefer dizisi ve Nizâmülmülk eliyle yürütülen bir ilim himayesi politikası vardır.
Künye
| Tam adı | Ebû Şücâ' Adudüddevle Alparslan Muhammed b. Dâvûd |
|---|---|
| Babası | Horasan Meliki Çağrı Bey |
| Doğumu | Kaynakta tartışmalı; madde 20 Ocak 1029'u tercih ediyor |
| Saltanatı | 1064-1072 |
| Halife tasdiki | 27 Nisan 1064 |
| Malazgirt | 26 Ağustos 1071 |
| Ölümü | 24 Kasım 1072 |
| Yerine geçen | Oğlu Melikşah |
Doğum yılı neden tartışmalı?
Bu, kaynağın kendisinin işaret ettiği bir sorun. Maddeye göre kaynaklarda 424 (1032-33) ve 421 (1030) yılları geçiyor. Madde ise İbnü'l-Esîr'e dayanarak 1 Muharrem 420 (20 Ocak 1029) tarihini daha güvenilir buluyor.
Bu sayfada tek bir kesin doğum yılı iddia edilmemiştir; maddenin tercihi ve diğer rivayetler birlikte yazılmıştır.
Tahta çıkışı
Alparslan tahta doğrudan geçmedi. Maddeye göre Tuğrul Bey'in ölümünden (Ramazan 455 / Eylül 1063) sonra Süleyman'ın sultanlığını tanımadı ve taht mücadelesine girdi. Rey'de tahta çıktı ve Halife Kāim-Biemrillâh saltanatını 27 Nisan 1064'te tasdik etti.
Seferleri ve fetihleri
Maddenin sıraladığı başlıca harekât:
- Gürcistan ve Doğu Anadolu seferleri: Ahılkelek (Haziran 1064) ve Ani (16 Ağustos 1064). Halife, Ani'nin fethi nedeniyle ona "Ebü'l-feth" lakabını verdi.
- Doğu seferi: Mâverâünnehir ve Cend'e doğru (1065).
- İkinci Kafkasya seferi (1068).
- Suriye ve Mısır harekâtı (1070): Halep kuşatması, Urfa'dan haraç alınması ve halife adına Haremeyn'de hutbe okutulması. Bu nedenle "Burhânü Emîri'l-mü'minîn" unvanını aldı.
- Malazgirt Muharebesi (26 Ağustos 1071).
Malazgirt Muharebesi
Maddeye göre Alparslan Romanos Diogenes'in ordusunu yendi ve imparatoru esir aldı. Savaşın ayrıntıları ve sonuçları için sitede ayrı bir sayfa var: Malazgirt Meydan Muharebesi 1071.
Burada kayda değer olan Alparslan'ın tutumu: esir aldığı imparatora bir tutsak gibi değil, misafir gibi davrandı. Bu tutum, maddenin kişilik değerlendirmesinde de öne çıkarılıyor.
Devlet yönetimi ve ilim himayesi
Maddeye göre Alparslan:
- Fethettiği yerlere cami yaptırdı.
- Nizâmülmülk aracılığıyla ilim, fikir ve sanat insanlarını himaye etti.
- Bol altın para bastırdı.
- Sarayında günde elli koyunluk bir imaret bulundurduğu kaydedilir.
Ölümü
Maddeye göre Alparslan Karahanlı topraklarında ilerlerken, Barzem Kalesi kumandanı Yûsuf Hârizmî tarafından hançerle yaralandı. Dört gün sonra, 10 Rebîülevvel 465 / 24 Kasım 1072'de hayatını kaybetti.
Ölmeden önce çevresinden oğlu Melikşah'a biat etmelerini istedi ve yerine Melikşah geçti.
Kişiliği hakkında ne deniyor?
Madde onu cesur, adaletli, affedici ve dindar biri olarak tanımlıyor ve iki örneğe dikkat çekiyor: Kavurd'a ve Romanos Diogenes'e gösterdiği hoşgörü. Madde ayrıca halk arasında velî sayıldığını ve kendisine birçok kerametin atfedildiğini kaydediyor.
Bu değerlendirmeler maddenin aktarımıdır ve bu sayfada öyle yazılmıştır; sayfanın kendi hükmü değildir.
Dönemin diğer olayları için Kavimler Göçü ve Otlukbeli Savaşı 1473 sayfalarına bakabilirsiniz.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Tek bir kesin doğum yılı yok. Kaynakta üç rivayet var; maddenin tercihi ve diğerleri birlikte yazılmıştır.
- Malazgirt'in ayrıntıları ve antlaşma şartları yok. Sitede o savaş için ayrı bir sayfa bulunduğu için burada tekrarlanmamıştır.
- Ordu mevcutları yok. Bu sayfa Alparslan'ın hayatını konu alır; savaşın sayısal ayrıntıları ayrı sayfadadır.
- Maddenin tamamı yok. Erişilen metin maddenin yalnızca birinci bölümünü içermektedir.
- Eşleri ve çocuklarının tam listesi yok. Yalnızca yerine geçen oğlu Melikşah yazılmıştır.
- Kerametlere dair anlatılar yok. Yalnızca maddenin bunları kaydettiği belirtilmiştir.
- Selçuklu devlet teşkilatı ayrıntısı yok.
- Türbesinin yeri yok. Erişilen bölümde belirtilmemiştir.
Sık Sorulan Sorular
Sultan Alparslan kimdir?
1064-1072 yılları arasında hüküm süren Büyük Selçuklu sultanıdır. Babası Horasan Meliki Çağrı Bey'dir. En çok 1071 Malazgirt Muharebesi ile anılır.
Alparslan kaç yılında doğdu?
Kaynakta tartışmalıdır. 424 (1032-33) ve 421 (1030) rivayetleri vardır; madde İbnü'l-Esîr'e dayanarak 20 Ocak 1029 tarihini daha güvenilir bulur.
Alparslan ne zaman tahta çıktı?
Tuğrul Bey'in Eylül 1063'teki ölümünün ardından taht mücadelesine girdi, Rey'de tahta çıktı ve Halife Kāim-Biemrillâh saltanatını 27 Nisan 1064'te tasdik etti.
"Ebü'l-feth" lakabını neden aldı?
Maddeye göre halife, Ani'nin fethi (16 Ağustos 1064) nedeniyle ona bu lakabı verdi.
Alparslan nasıl öldü?
Karahanlı topraklarında ilerlerken Barzem Kalesi kumandanı Yûsuf Hârizmî tarafından hançerle yaralandı ve dört gün sonra 24 Kasım 1072'de hayatını kaybetti.
Alparslan'dan sonra kim tahta geçti?
Oğlu Melikşah. Alparslan ölmeden önce çevresinden Melikşah'a biat etmelerini istedi.
Kaynak ve kapsam: Bu sayfadaki bütün bilgiler Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'nin "ALPARSLAN" maddesinden alınmıştır. Maddeyi İbrahim Kafesoğlu yazmıştır ve madde ansiklopedinin 1989'da İstanbul'da basılan 2. cildinin 526-530. sayfalarında yer alır. Erişilen metin maddenin yalnızca birinci bölümünü içermektedir. Doğum yılı maddede tartışmalı olarak verildiği için bu sayfada tek bir kesin yıl iddia edilmemiş, maddenin tercihi ve diğer rivayetler birlikte yazılmıştır. Kişilik değerlendirmeleri maddenin aktarımıdır, bu sayfanın hükmü değildir. Malazgirt Muharebesi'nin ayrıntıları ve antlaşma şartları sitede ayrı bir sayfada bulunduğu için burada tekrarlanmamıştır.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.