Elektrik akımı, bir iletken boyunca elektrik yüklerinin düzenli hareketidir. Birimi amper'dir ve "A" simgesiyle gösterilir.
Kısa Yanıt
Akım, belirli bir kesitten birim zamanda geçen yük miktarıdır. Amper, SI birim sisteminin yedi temel biriminden biridir ve 2019'da yenilenen tanımında elementer yük sabiti üzerinden belirlenmiştir.
Üç Temel Büyüklük
| Büyüklük | Ne ifade eder | Birimi |
|---|---|---|
| Akım | Yüklerin akış miktarı | Amper (A) |
| Gerilim | Yükleri hareket ettiren potansiyel farkı | Volt (V) |
| Direnç | Akışa karşı gösterilen zorluk | Ohm |
Ohm Yasası
Bir iletkenden geçen akım, uçları arasındaki gerilimle doğru orantılı, direnciyle ters orantılıdır. Yani gerilim arttığında akım artar; direnç arttığında akım azalır.
Bu ilişki, devre hesaplarının temelidir. Üç büyüklükten ikisi bilindiğinde üçüncüsü bulunabilir.
Doğru Akım ve Alternatif Akım
Akımın yönüne göre iki temel tür vardır:
- Doğru akım (DC): Yönü ve büyüklüğü zamanla değişmez. Pil ve akülerin ürettiği akım bu türdendir.
- Alternatif akım (AC): Yönü belirli bir düzenle sürekli değişir. Evlerdeki prizlerden alınan akım alternatif akımdır.
Alternatif akımın saniyede kaç kez yön değiştirdiğini belirten büyüklüğe frekans denir ve hertz ile ölçülür.
Türkiye'de Şebeke
Türkiye'nin elektrik dağıtım şebekesi 230 volt gerilim ve 50 hertz frekansla çalışır. Yani prizden alınan akım saniyede 50 kez tam çevrim tamamlar.
Bu değerler ülkeden ülkeye farklılık gösterir; bu nedenle yurt dışından getirilen bazı cihazlar doğrudan kullanılamaz.
Amperin Yeni Tanımı
2019'da yürürlüğe giren düzenlemeyle SI temel birimlerinin tamamı doğa sabitleri üzerinden tanımlandı. Amper de artık iki telin birbirine uyguladığı kuvvet üzerinden değil, elementer yükün sabit sayısal değeri üzerinden tanımlanmaktadır. Bu değişiklik, tanımın laboratuvar koşullarından bağımsız ve her yerde aynı olmasını sağlar.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Elektrik tesisatı yapımı veya onarımı yönergesi yok; bu işler yetkili kişilerce yapılır.
- Elementer yük sabitinin sayısal değeri yok.
- Devre çözümü örnekleri ve problem yok.
- Elektrik çarpması durumunda yapılacaklar yok; acil durumlar için 112 aranmalıdır.
- Elektrik faturası veya tarife bilgisi yok.
- Seri ve paralel devre hesapları yok.
- Yurt dışı ülkelerin şebeke değerleri listesi yok.
Sık Sorulan Sorular
Elektrik akımının birimi nedir?
Amper. SI birim sisteminin yedi temel biriminden biridir.
Ohm yasası neyi anlatır?
Bir iletkenden geçen akımın gerilimle doğru, dirençle ters orantılı olduğunu.
Doğru akım ile alternatif akım arasındaki fark nedir?
Doğru akımın yönü sabittir, alternatif akımın yönü düzenli olarak değişir. Piller doğru akım, prizler alternatif akım verir.
Türkiye'de şebeke gerilimi kaç volt?
230 volt, frekansı 50 hertz.
50 hertz ne demek?
Akımın saniyede 50 kez tam çevrim tamamlaması, yani yönünü düzenli olarak değiştirmesi demektir.
Amperin tanımı neden değişti?
2019'da tüm SI temel birimleri doğa sabitlerine bağlandı. Böylece tanımlar laboratuvar düzeneğinden bağımsız hâle geldi.
Kaynak: Uluslararası Ölçüler ve Tartılar Bürosu (BIPM) SI Broşürü 9. baskı (2019), amper tanımı; TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü; şebeke değerleri için Türkiye elektrik sistemi yetkili kurumlarının yayımladığı teknik ölçütler. Veriler 22 Ekim 2026'da alınmıştır.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.