Hücre, canlıların temel yapı birimidir. Kaynağın iki temel ilkesi şu: her canlı hücrelerden oluşur ve yeni hücreler var olan hücrelerin bölünmesiyle meydana gelir.
Hücreler iki ana tipe ayrılır ve aradaki fark tek bir ölçütte toplanır: zarla çevrili çekirdek ve zarlı organellerin bulunup bulunmaması.
Künye
| Hücre | Canlıların temel yapı birimi |
|---|---|
| Prokaryot | Zarla çevrili çekirdek ve zarlı organel yok |
| Ökaryot | Zarla çevrili çekirdek ve zarlı organel var |
| Çekirdek | Çift zarlı; kalıtım ve yönetim merkezi |
| Protein üreten organel | Ribozom |
| Lizozom üreten organel | Golgi aygıtı |
| Bitki hücresinde olmayan | Sentriyol |
| Bitki hücresine özgü | Hücre duvarı, büyük merkezi koful |
Prokaryot ve ökaryot hücre
- Prokaryot hücrelerde zarla çevrili çekirdek ve zarlı organeller bulunmaz.
- Ökaryot hücrelerde hem zarla çevrili çekirdek hem zarlı organeller bulunur.
Hücre zarı ve çekirdek
Hücre zarı hücreyi çevreler ve maddelerin hücreye giriş çıkışını seçici olarak denetler. "Seçici" kelimesi önemli: zar her maddeyi geçirmez.
Çekirdek çift zarla çevrilidir ve hücrenin kalıtım ile yönetim merkezidir.
Organeller ve görevleri
| Organel | Görevi |
|---|---|
| Ribozom | Protein üretir. Granüllü endoplazmik retikulumun dış yüzeyinde bulunur |
| Endoplazmik retikulum | Hücre içi madde taşınmasından sorumlu zarlı organel. Granülsüz olanı bazı hücrelerde steroit sentezler |
| Golgi aygıtı | Salgıları olgunlaştırır, bazı bileşiklere karbonhidrat ekleyip paketler. Ayrıca lizozom üretir |
| Lizozom | Hücre içi sindirimde görev alır |
| Mitokondri | Çift zarlı. İç zarın oluşturduğu kristalarda solunum enzimleri bulunur |
| Kloroplast | Bitki ve alg hücrelerinde bulunan, klorofil pigmentli yeşil plastit |
| Koful | Bitki hücrelerinde büyük bir merkezi koful bulunur |
| Sentriyol | Mikrotübüllerden oluşur; bölünme sırasında iğ ipliklerini meydana getirir |
| Peroksizom | Oksidasyon reaksiyonlarıyla ilgili enzimleri içeren zarlı kesecikler |
Üretim hattı mantığı: ER, ribozom ve golgi
Bu üç organelin görevleri birbirine bağlı ve sırayı anlamak akılda kalmasını kolaylaştırıyor:
- Ribozom proteini üretir ve granüllü ER'nin dış yüzeyinde durur.
- Endoplazmik retikulum üretilen maddeyi hücre içinde taşır.
- Golgi aygıtı ER'de üretilen salgıları olgunlaştırır, paketler ve salgılanmaya hazır hâle getirir.
Golgi'nin ikinci bir işi de var: lizozom üretir. Yani hücre içi sindirimi yapan kesecikler de golgiden çıkar.
Bitki ve hayvan hücresi farkı
Kaynağın verdiği ayrımlar:
- Bitki hücrelerinde sentriyol bulunmaz.
- Bitki hücreleri hücre duvarına ve büyük merkezi kofula sahiptir.
- Kloroplast bitki ve alg hücrelerinde bulunur.
Kaynakta hayvan hücresine özgü başka bir ayrım verilmemiştir, bu yüzden bu sayfada da yazılmamıştır.
Hücrenin nasıl bölündüğünü görmek için mitoz ve mayoz farkı sayfasına, kalıtım molekülü için DNA nedir, yapısı ve görevleri sayfasına, kloroplastta gerçekleşen süreç için fotosentez nedir sayfasına bakabilirsiniz.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Sitoplazmanın tanımı yok. Kullanılan ünite özetinde yer almıyor.
- Hayvan hücresine özgü yapılar listesi yok. Kaynak yalnızca bitki hücresine özgü ayrımları veriyor.
- Organel sayıları ve boyutları yok. Kaynakta belirtilmemiştir.
- Hücre zarının yapısı yok. Zarın görevi yazılmış, moleküler yapısı işlenmemiştir.
- Mitokondride üretilen ATP miktarı yok. Kaynakta solunum enzimlerinin yeri dışında ayrıntı verilmemiştir.
- Hücre iskeleti ayrıntısı yok. Yalnızca sentriyolün mikrotübüllerden oluştuğu yazılmıştır.
- Hücre hastalıkları yok. Bu sayfa sağlık değerlendirmesi yapmaz.
- Mikroskop görüntüsü açıklaması yok.
Sık Sorulan Sorular
Hücre nedir?
Canlıların temel yapı birimidir. Kaynağa göre her canlı hücrelerden oluşur ve yeni hücreler var olan hücrelerin bölünmesiyle meydana gelir.
Prokaryot ile ökaryot hücre arasındaki fark ne?
Prokaryot hücrelerde zarla çevrili çekirdek ve zarlı organeller bulunmaz; ökaryot hücrelerde ikisi de bulunur.
Protein hangi organelde üretilir?
Ribozomda. Ribozomlar granüllü endoplazmik retikulumun dış yüzeyinde bulunur.
Lizozomu hangi organel üretir?
Golgi aygıtı. Golgi hem salgıları olgunlaştırıp paketler hem de lizozom üretir.
Bitki hücresinde hangi organel yok?
Sentriyol. Buna karşılık bitki hücrelerinde hücre duvarı ve büyük merkezi koful bulunur.
Mitokondrinin görevi ne?
Kaynak mitokondrinin çift zarlı olduğunu ve iç zarın oluşturduğu kristalarda solunum enzimlerinin bulunduğunu belirtiyor. Bunun ötesinde ayrıntı verilmediği için bu sayfada da yazılmamıştır.
Kaynak ve kapsam: Hücrenin tanımı, prokaryot ile ökaryot ayrımı, hücre zarı ve çekirdeğin görevleri, organellerin görevleri ile bitki ve hayvan hücresi farkları Millî Eğitim Bakanlığı EBA OGM Materyal platformundaki Biyoloji 9 dersinin "Hücre" ünitesi özetinden alınmıştır; birincil ders materyalidir. Sitoplazmanın tanımı, hayvan hücresine özgü yapılar, organel sayıları, hücre zarının moleküler yapısı ve ATP miktarı bu özette bulunmadığından yazılmamıştır. Sayfa sağlık değerlendirmesi veya tanı bilgisi içermez.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.