Mitoz ve Mayoz Farkı: Evreler, Kromozom Sayısı, Sonuç

Mitoz ile mayoz arasındaki fark tek bir cümleyle söylenebilir: mitozda kromozom sayısı değişmez, mayozda yarıya iner. Mitoz iki hücre üretir, mayoz dört hücre.

Bu farkın sebebi amaçlarının farklı olması. Mitoz büyüme, gelişme ve yenilenme içindir; mayoz gamet (üreme hücresi) üretmek içindir.

Karşılaştırma Tablosu

Özellik	Mitoz	Mayoz
Kromozom sayısı	Değişmez	2n'den n'ye iner
Oluşan hücre sayısı	2	4
Bölünme sayısı	1	2 (mayoz I ve mayoz II)
Görüldüğü hücreler	Vücut hücreleri; n, 2n, 3n takımlı hücrelerde	Eşey ana hücreleri
Krossing over	Yok	Profaz I'de görülebilir
Görevi	Büyüme, gelişme, yenilenme; tek hücrelilerde üreme	Gamet oluşumu
Genetik sonuç	Kalıtsal devamlılık	Çeşitlilik

Hücre döngüsü ve interfaz

Bölünme aniden başlamaz. Kaynağa göre hücre döngüsü interfaz ve mitotik evre olmak üzere iki bölümden oluşur. İnterfaz G1, S ve G2 alt evrelerinden meydana gelir; bu evrede hücre hacmi artar, DNA eşlenir, ATP ve protein sentezi hızlanır ve mitokondri gibi organellerin sayısı artar.

Kaynağın ayrıca belirttiği bir ayrıntı: hücre döngüsünün evreleri arasında kontrol noktaları bulunur ve bu noktalar özel proteinlerle düzenlenir.

Mitozun evreleri

Kaynağa göre mitotik evre iki süreçten oluşur: çekirdek bölünmesi (karyokinez) ve sitoplazma bölünmesi (sitokinez).

• Profaz: Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomlara dönüşür. Çekirdekçikler kaybolur, çekirdek zarı parçalanmaya başlar, iğ iplikleri oluşur.
• Metafaz: Kromozomlar ekvatoral düzlemde yan yana dizilir. Kromozomların en belirgin görüldüğü evredir.
• Anafaz: Kardeş kromatitler zıt kutuplara çekilir.
• Telofaz: Çekirdek zarı yeniden oluşur, iki çekirdekli bir hücre meydana gelir. İğ iplikleri kaybolur, çekirdekçikler yeniden oluşur, kromozomlar tekrar kromatin ipliklere döner.

Sitokinez hayvan hücrelerinde boğumlanma, bitki hücrelerinde orta lamel oluşumu ile gerçekleşir ve sonuçta iki yavru hücre oluşur.

Mayozun evreleri

Mayoz iki ardışık bölünmedir. Kaynağa göre mayoz II öncesinde interfaz yoktur, yani DNA ikinci kez eşlenmez.

Mayoz I (2n'den n'ye):

• Profaz I: Homolog kromozomlar yan yana gelerek tetratları oluşturur. Sinapsis sırasında kardeş olmayan kromatitler arasında krossing over gerçekleşebilir.
• Metafaz I: Homolog çiftler ekvatoral düzlemde karşılıklı ve rastgele dizilir.
• Anafaz I: Homolog kromozomlar ayrılarak zıt kutuplara çekilir.
• Telofaz I ve sitokinez I: Haploit iki hücre oluşur.

Mayoz II (mitoza benzer):

• Profaz II: İğ iplikleri oluşur, kromozomlar ekvatoral düzleme hareket eder.
• Metafaz II: Kromozomlar mitoz metafazındaki gibi tek sıra hâlinde dizilir.
• Anafaz II: Kardeş kromatitler ayrılarak zıt kutuplara çekilir.
• Telofaz II ve sitokinez II: Haploit dört hücre oluşur.

Anafaz I ile Anafaz II arasındaki fark en çok karıştırılan noktadır: Anafaz I'de homolog kromozomlar, Anafaz II'de kardeş kromatitler ayrılır.

Krossing over nedir?

Kaynağın tanımı: homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında kiyazma bölgesinden gen alışverişi olayıdır. Sonucu şu: yeni gen kombinasyonları oluşturarak gamet ve tür içi çeşitliliği artırır.

Mayozun sonucu: erkek ve dişide farklı

Kaynağa göre mayoz sonunda genetik olarak farklı olabilen dört haploit hücre oluşur. Ama bu hücrelerin akıbeti farklı:

• Erkeklerde dört hücrenin tamamı spermlere dönüşür.
• Dişilerde en büyük sitoplazmalı hücre yumurtaya dönüşür.

Hücrenin yapısı ve organelleri için hücre ve organelleri sayfasına, kalıtım molekülü için DNA nedir, yapısı ve görevleri sayfasına bakabilirsiniz. Enerji üretimi için fotosentez nedir sayfası var.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Kaynağın kendi karşılaştırma tablosu yok. Kullanılan materyalde mitoz ile mayozu karşılaştıran bir tablo bulunmuyor; yukarıdaki tablo iki ayrı bölümdeki bilgilerden derlenmiştir.
• Evre süreleri yok. Her evrenin ne kadar sürdüğü kaynaklarda verilmemiştir.
• İnsan kromozom sayısı yok. Kaynakların kullanılan bölümlerinde yer almıyor.
• Mayoz hataları ve sonuçları yok. Kromozom sayısı anomalileri bu sayfanın konusu değildir ve sağlık değerlendirmesi yapılmaz.
• Bitki ve hayvanlarda mayoz farkları yok. Kaynaklarda ayrıca işlenmemiştir.
• Kanser ve hücre döngüsü ilişkisi yok. Yalnızca kontrol noktalarının varlığı yazılmıştır.
• Sınav soru çözümü yok.
• Mikroskop görüntüleri ve şema açıklaması yok.

Sık Sorulan Sorular

Mitoz ve mayoz arasındaki temel fark nedir?

Mitozda kromozom sayısı değişmez ve iki hücre oluşur; mayozda kromozom sayısı yarıya iner ve dört hücre oluşur.

Mayoz kaç hücre oluşturur?

Dört haploit hücre. Kaynağa göre bu hücreler genetik olarak farklı olabilir.

Krossing over hangi evrede olur?

Profaz I'de, sinapsis sırasında, homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında.

Anafaz I ile Anafaz II'nin farkı ne?

Anafaz I'de homolog kromozomlar, Anafaz II'de kardeş kromatitler ayrılır.

Mayoz II'den önce DNA eşlenir mi?

Hayır. Kaynağa göre mayoz II öncesinde DNA'nın eşlendiği interfaz evresi görülmez.

Mitoz hangi hücrelerde görülür?

Kaynağa göre farklı kromozom takımlarına sahip (n, 2n, 3n gibi) hücrelerde gerçekleşebilir. Ökaryotik tek hücrelilerde üremeyi, çok hücrelilerde büyüme, gelişme ve yenilenmeyi sağlar.

Kaynak ve kapsam: Mitozun evreleri, hücre döngüsü ve interfaz, sitokinez, kromozom sayısının değişmemesi ve mitozun görevleri Millî Eğitim Bakanlığı EBA OGM Materyal platformundaki Biyoloji 9-10 çalışma defteri "Hücre Bölünmeleri: Mitoz ve Eşeysiz Üreme" bölümünden; mayozun evreleri, krossing over, haploit dört hücre ve gametogenez aynı platformdaki "Mayoz ve Eşeyli Üreme" bölümünden alınmıştır; her ikisi de birincil ders materyalidir. Kullanılan materyallerde mitoz ile mayozu karşılaştıran hazır bir tablo bulunmadığından, bu sayfadaki karşılaştırma tablosu iki bölümdeki bilgilerden derlenmiştir. Evre süreleri, insan kromozom sayısı ve mayoz hataları kaynaklarda bulunmadığından yazılmamıştır. Sayfa sağlık değerlendirmesi içermez.