Geri Dönüşüm Kodları Ne Anlama Gelir?

Ambalaj üzerindeki üçgen içindeki sayı, ambalajın hangi malzemeden yapıldığını gösterir. Türkiye'de bu kodlar Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ile belirlenmiştir (26 Haziran 2021 tarihli ve 31523 sayılı Resmî Gazete).

Yönetmeliğin ekindeki tabloda yaygın bilinenden önemli bir fark var: plastiklerde "Diğer" kodu 7 değil, 19'dur.

Künye

• Dayanak: Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
• Yayım: 26 Haziran 2021, Resmî Gazete sayı 31523
• Kod tablosu: Ek-2, Ambalaj İşaretleme Sistemi
• Sembol: Ek-3, "Geri kazanılabilir ambalaj sembolü"
• İşaretleme: Genel olarak gönüllülük esasına dayanır
• Plastikte "Diğer": 19

Sembol ve Yazım Kuralı

Yönetmeliğin 14. maddesi kuralı birebir şöyle veriyor:

"b) Sembolün merkezine ambalajın üretildiği malzemenin türünü temsil eden numara, altına da büyük harfler ile malzeme türünü temsil eden kısaltma yazılır."

Yani üçgenin içinde sayı, altında kısaltma bulunur. Örnek: üçgen içinde "1", altında "PET".

Aynı madde iki şart daha koyuyor: işaretleme "kolayca görülebilir, okunabilir, ambalaj açıldığında dahi kalıcı ve dayanıklı" olmalıdır; ve Ek-2'de tanımlanmayan malzemeler işaretlenmez.

Önemli: İşaretleme Çoğu Durumda Zorunlu Değil

Bu nokta sık atlanıyor. Yönetmeliğin 14. maddesinin ikinci fıkrası şöyle:

"Plastik poşetler ve depozito yönetim sistemine dâhil edilen ambalajlar başta olmak üzere tek kullanımlık ambalajlar dâhil diğer tüm ambalaj ve bileşenlerine yönelik işaretlemelere ilişkin Bakanlıkça belirlenen özel düzenlemeler haricinde yapılacak işaretlemeler gönüllülük esasına dayanır."

Yani üçgen ve numara, Bakanlığın özel düzenleme getirdiği ambalajlar dışında zorunlu değildir. Bir ambalajda kod bulunmaması tek başına kurala aykırılık anlamına gelmez.

Plastikler

Numara	Kısaltma	Malzeme
1	PET	Polietilen teraftalat
2	HDPE	Yüksek yoğunluklu polietilen
3	PVC	Polivinilklorür
4	LDPE	Düşük yoğunluklu polietilen
5	PP	Polipropilen
6	PS	Polistiren
19	-	Diğer

Bir düzeltme: Yaygın olarak "7 = Diğer" bilinir. Yönetmeliğin Ek-2 tablosunda plastikler bölümü 6'dan sonra boş bırakılmış ve "Diğer" satırına 19 numarası verilmiştir. Tabloda 6 ile 19 arasında noktalı bir boşluk vardır.

Diğer Malzeme Grupları

Grup	Numara ve kısaltma	"Diğer"
Kâğıt ve karton	20 PAP oluklu mukavva, 21 PAP oluklu olmayan mukavva, 22 PAP kâğıt	39
Metaller	40 FE çelik, 41 ALU alüminyum	49
Ahşap malzemeler	50 FOR ahşap, 51 FOR mantar	59
Tekstil	60 TEX, 61 TEX	69
Cam	70 GL renksiz, 71 GL yeşil, 72 GL kahverengi	79
Kompozitler	80-98 arası	99

Her grupta aynı mantık işliyor: tanımlı malzemeler numaralanıyor, grubun son numarası "Diğer" oluyor.

Kompozit Ambalajlar

Birden çok malzemeden oluşan ambalajlar 80-99 aralığında kodlanıyor. Ek-2'den bazı örnekler:

• 85: Kâğıt ve karton / plastik / alüminyum / teneke
• 90: Plastik / alüminyum
• 91: Plastik / teneke
• 92: Plastik / çeşitli metaller
• 95: Cam / plastik
• 96: Cam / alüminyum
• 97: Cam / teneke
• 98: Cam / çeşitli metaller
• 99: Diğer

Kompozitlerde ek bir yazım kuralı var. Ek-2'nin dipnotu şöyle: ağırlıkça baskın malzemenin kısaltması C/ önekiyle yazılır. Örnek olarak yüzde 75'i kâğıt ve karton olan bir ambalajın kısaltması "C/PAP" gösteriliyor.

Sembolün Adı

Yönetmeliğin Ek-3'ünün başlığı "Ambalajların Üzerinde Kullanılacak Sembol", sembolün altındaki açıklama ise "Geri kazanılabilir ambalaj sembolü"dür.

Yönetmelik "Möbius şeridi" terimini kullanmıyor.

"Yeşil nokta" işareti ise yönetmeliğin tam metninde ve eklerinde hiç geçmiyor; Türkiye mevzuatında zorunlu bir işaret değildir.

Piyasaya Sürenin İşareti

Yönetmeliğin 15. maddesi, piyasaya sürenlerin ambalajlarında veya etiketlerinde Ek-3'teki sembolü ve bu sembolün altında Bakanlığın verdiği kod numarasını bulundurmasını düzenliyor. Bu yükümlülük de aynı maddedeki gönüllülük esasına tabidir.

Sıfır Atık Renk Kodları

Ambalaj kodlarıyla karıştırılmaması gereken ayrı bir sistem var: Sıfır Atık Yönetmeliği (12 Temmuz 2019 tarihli ve 30829 sayılı Resmî Gazete) atık kumbaraları için renk belirliyor:

Atık türü	Renk
Kâğıt	Mavi
Plastik	Sarı
Cam	Yeşil
Metal	Açık gri
Karışık geri kazanılabilir	Mavi
Diğer atıklar	Koyu gri
Biyo-bozunur	Kahverengi

Aynı yönetmelik sıfır atık belgesini dört seviyede tanımlıyor: temel, gümüş, altın ve platin; belge geçerlilik süresi beş yıldır.

Depozito Sistemi

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği'nin 17. maddesi, insani tüketim amaçlı içeceklerde kullanılan cam, PET ve alüminyum tek kullanımlık satış ambalajları öncelikli olmak üzere, 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren depozito yönetim sistemine katılım zorunluluğu getirilmesine yönelik değerlendirme ve düzenlemelerin Türkiye Çevre Ajansı tarafından yapılacağını öngörüyor.

16. madde ayrıca depozito ücretinin ambalaj üzerinde işaretleme ile, satış belgelerinde ise ayrı bir veri birimi şeklinde gösterilmesini zorunlu kılıyor.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Hangi kodun Türkiye'de geri dönüştürüldüğü bilgisi yok. Bu konuda resmî bir açıklama bulunamadı; tahmin yazılmamıştır.
• Depozito sisteminin bugünkü yürürlük durumu yok. Mevzuat dayanağı aktarılmış, güncel uygulama takvimi doğrulanamamıştır.
• "Yeşil nokta" hakkında açıklama yok. Yönetmelikte geçmiyor; Türkiye kurumsal kaynağı bulunamadı.
• Bakanlıkça belirlenen zorunlu işaretlerin listesi yok. Yönetmelik bu listeyi kendisi vermiyor, Bakanlığa bırakıyor.
• Tekstil ve cam gruplarının tam malzeme listesi yok. Tabloda grup başlangıç numaraları ve "Diğer" kodları verilmiştir.
• Plastiklerin sağlık etkileri yok. Hangi kodun "güvenli" olduğu yönünde bir değerlendirme içermez; bu sağlık alanına girer ve bu sayfanın konusu değildir.
• Belediye uygulamaları yok. Toplama günleri ve kumbara yerleri yerel yönetime göre değişir.
• Ceza ve idari yaptırım tutarları yok. Bu sayfada yer almamaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Üçgen içindeki sayı ne anlama gelir?

Ambalajın hangi malzemeden yapıldığını gösterir. Yönetmelik sembolün merkezine malzeme numarasının, altına ise büyük harflerle kısaltmanın yazılmasını öngörüyor.

7 numara "diğer plastik" demek değil mi?

Türkiye mevzuatında değil. Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği'nin Ek-2 tablosunda plastikler 1'den 6'ya kadar tanımlanmış, "Diğer" satırına 19 numarası verilmiştir. 6 ile 19 arasındaki aralık tabloda boş bırakılmıştır.

PET hangi numara?

1. Polietilen teraftalat anlamına gelir ve yönetmelikte PET kısaltmasıyla gösterilir.

Her ambalajda bu kod bulunmak zorunda mı?

Hayır. Yönetmeliğin 14. maddesi, Bakanlıkça belirlenen özel düzenlemeler dışında yapılacak işaretlemelerin gönüllülük esasına dayandığını belirtiyor.

Kâğıt ve cam hangi numaralarda?

Kâğıt ve karton 20-39 aralığında (20 oluklu mukavva, 21 oluklu olmayan mukavva, 22 kâğıt, 39 diğer). Cam 70-79 aralığında (70 renksiz, 71 yeşil, 72 kahverengi, 79 diğer).

Kompozit ambalaj nasıl işaretlenir?

80-99 aralığındaki numaralarla. Ayrıca ağırlıkça baskın malzemenin kısaltması C/ önekiyle yazılır; yönetmelik örnek olarak "C/PAP" gösteriyor.

Atık kumbaralarının renkleri neye göre belirleniyor?

Sıfır Atık Yönetmeliği'ne göre: kâğıt mavi, plastik sarı, cam yeşil, metal açık gri, diğer atıklar koyu gri, biyo-bozunur kahverengi.

Yeşil nokta işareti zorunlu mu?

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği'nin tam metninde ve eklerinde "yeşil nokta" ifadesi geçmiyor. Türkiye mevzuatında zorunlu bir işaret değildir.

Kaynak: Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (26/6/2021 tarihli ve 31523 sayılı Resmî Gazete) - 14. ve 15. maddeler Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki metinden, Ek-2 Ambalaj İşaretleme Sistemi ve Ek-3 sembol açıklaması Resmî Gazete'nin ek sayfalarından doğrudan okunmuştur; 16. ve 17. maddeler (depozito yönetim sistemi); Sıfır Atık Yönetmeliği (12/7/2019 tarihli ve 30829 sayılı Resmî Gazete) - renk kodları ve belge seviyeleri. Geri dönüşüm oranları, depozito sisteminin güncel yürürlük durumu, plastiklerin sağlık değerlendirmesi ve ceza tutarları içermez.