İsim Tamlaması ile Sıfat Tamlaması Farkı: "Demir Kapı" Hangisi?

İki tamlama nasıl ayrılır?

Ayrım tek bir şeye bakılarak yapılır: tamlama eki var mı, yok mu?

İsim tamlaması iki isimden kurulur ve eklerle bağlanır. Sıfat tamlaması ise sıfat ile isimden kurulur ve hiçbir tamlama eki almaz.

İsim tamlamasında ilk kelimeye tamlayan, ikinciye tamlanan denir.

Tamlayanın aldığı eke ilgi eki denir (-ın, -in, -un, -ün, -nın). Tamlananın aldığı eke ise iyelik eki denir (-ı, -i, -u, -ü, -sı).

Belirtili ve belirtisiz isim tamlaması

Fark, iki ekten kaçının bulunduğundadır ve bu ayrımı görmek ödevde en çok işine yarar.

Belirtili isim tamlamasında iki ek de vardır: “kapının kolu” örneğinde hem ilgi hem iyelik eki görünür.

Belirtisiz isim tamlamasında yalnızca iyelik eki bulunur: “okul kapısı” örneğinde tamlayan ek almamıştır.

Zincirleme isim tamlaması ise iki ismi aşan, iç içe geçmiş tamlamadır: “bahçe kapısının kolu” buna örnektir.

“Demir kapı” hangi tamlamadır?

Sıfat tamlamasıdır ve bu, konunun en çok tartışılan noktasıdır.

Bazı kaynaklar buna “takısız isim tamlaması” der. Oysa yapıda hiçbir tamlama eki bulunmadığı için tamlama ölçütü karşılanmaz.

Çağdaş dil bilgisi ve yaygın okul uygulaması “demir kapı” gibi yapıları sıfat tamlaması sayar; “demir” burada kapının neyden yapıldığını söyleyen bir sıfat gibi çalışır.

Karar ölçütü yine aynı: ek yoksa isim tamlaması değildir.

Bu terimler güncel programda var mı?

Burada bilmen gereken bir ayrıntı var. MEB'in yürürlükteki ortaokul Türkçe programında “isim tamlaması” ve “sıfat tamlaması” terimleri geçmiyor.

Program geleneksel dil bilgisi terimlerinden uzaklaştığını ilkeler bölümünde belirtiyor. En yakın çıktı 6. sınıfta, isim çekim ekleri içinde “ilgi (tamlayan) eki” ve iyelik eklerinin işlevi olarak geçiyor.

Program ayrıca eklerin ezberletilmemesini istiyor. Yani ödevinde bu terimler sorulabilir, ama sorulmazsa işlevi anlatmak yeterlidir.

Hızlı kontrol listesi

Elindeki yapıyı çözmek için sırayla şu üç soruyu sor.

• İkinci kelime iyelik eki almış mı? Almışsa elindeki yapı kesinlikle bir isim tamlamasıdır.
• Birinci kelime de ilgi eki almış mı? Almışsa tamlama belirtilidir, almamışsa belirtisiz kalır.
• Hiçbir ek yok ve birinci kelime ikinciyi niteliyor mu? O hâlde bu bir sıfat tamlamasıdır, isim tamlaması değildir.

Bu Sayfada Ne Yok?

• “Takısız isim tamlaması” bir kategori olarak kabul edilmedi; tartışmalı ve eskimiş bir terimdir.
• Bu terimlerin güncel MEB programındaki kazanım kodu yok, çünkü program bu terimleri kullanmıyor.
• Sıfat türlerinin tam sınıflandırması yok; bu ayrı bir konudur.
• Çözülmüş soru listesi ve cevap anahtarı yok.
• Edatlarla kurulan yapılar ve diğer kelime grupları yok.
• Sınav sorusu yok.
• Ödeve doğrudan kopyalanacak hazır paragraf yok.

Sık Sorulan Sorular

İki tamlamayı ayıran ölçüt nedir?

Tamlama ekinin bulunup bulunmaması. İsim tamlamasında ek vardır, sıfat tamlamasında yoktur.

“Okul kapısı” hangi tamlamadır?

Belirtisiz isim tamlamasıdır. Yalnızca tamlanan iyelik eki almıştır.

“Demir kapı” takısız isim tamlaması mıdır?

Yaygın okul uygulamasında sıfat tamlaması sayılır. Yapıda tamlama eki bulunmadığı için tamlama ölçütü karşılanmaz.

Zincirleme isim tamlaması nedir?

İki ismi aşan, iç içe geçmiş tamlamadır: “bahçe kapısının kolu”.

Bu terimler güncel müfredatta var mı?

Yürürlükteki ortaokul Türkçe programında bu terimler geçmiyor. Program ilgi ve iyelik eklerinin işlevini 6. sınıfta ele alıyor.

İlgi eki ile iyelik eki nasıl ayırt edilir?

İlgi eki tamlayana, iyelik eki tamlanana gelir. Belirtili tamlamada ikisi birlikte bulunur.

Kaynak: MEB Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (PDF) — programda “ilgi (tamlayan) eki” ve iyelik eklerinin işlevi 6. sınıf düzeyinde geçiyor; “isim tamlaması” ve “sıfat tamlaması” terimleri program metninde bulunmuyor. Terim tanımları için TDK Güncel Türkçe Sözlük. Son kontrol: 7 Kasım 2026.

Diğer ödev konuları: Ödev Rehberi — 60 konu, derse ve sınıf düzeyine göre