Öz Isı ile Isı Sığası Farkı: Biri Maddeye, Diğeri Cisme Aittir

Öz ısı ile ısı sığası arasındaki fark nedir?

Öz ısı, bir maddenin bir gramının sıcaklığını bir derece artırmak için gereken ısı demek; bu değer maddenin kendi özelliğidir ve kütleye bağlı değildir.

Isı sığası ise belirli bir cismin sıcaklığını bir derece artırmak için gereken ısı demek, dolayısıyla cismin kütlesi büyüdükçe bu değer de büyür.

İkisi birbirine çok benzer göründüğü için sürekli karıştırılır, oysa aralarındaki ayrım tek bir cümleyle anlatılabilir: biri maddeye, diğeri belirli bir cisme aittir.

Konu MEB programında 9. sınıf Fizik dersinde, “Enerji” ünitesinde işlenir.

Bağıntı nasıl kurulur?

Bir cisme verilen ısı ile sıcaklık değişimi arasındaki ilişki Q = m × c × ΔT bağıntısıyla ifade edilir.

Burada Q aktarılan ısıyı, m cismin kütlesini, c maddenin öz ısısını ve ΔT sıcaklık değişimini gösterir.

Isı sığası ise bu bağıntıdaki m ile c çarpımına karşılık gelir; yani ısı sığası, kütle ile öz ısının çarpımıdır.

Bu ilişki, iki kavramın neden karıştırıldığını da açıklar: ısı sığası öz ısıdan türetilir ama ona eşit değildir.

Su neden geç ısınır?

Suyun öz ısısı, günlük hayatta karşılaştığımız maddelerin çoğundan belirgin biçimde yüksektir ve bu durum pek çok olayı birden açıklar.

Aynı miktarda ısı verildiğinde suyun sıcaklığı metale göre daha az yükselir, çünkü her bir derecelik artış için daha fazla enerji gerekir.

Denizlerin karaya göre geç ısınıp geç soğuması, dolayısıyla kıyı bölgelerinde iklimin daha ılıman olması bu özellikle ilgilidir.

Aynı ısıyı alan iki cisim neden farklı ısınır?

İki cisme eşit miktarda ısı verdiğinde sıcaklık artışları genellikle farklı çıkar, çünkü sonucu belirleyen iki değişken birden vardır.

Birinci değişken maddenin öz ısısıdır; öz ısısı yüksek madde aynı ısıyla daha az ısınır.

İkinci değişken kütledir; kütlesi büyük cisim aynı ısıyla daha az ısınır, çünkü ısıtılacak tanecik sayısı fazladır.

Kalorimetre ne işe yarar?

Kalorimetre, ısı alışverişini ölçmeye yarayan yalıtımlı kap demek ve ısının doğrudan ölçülemediği için kullanılır.

Yalıtım sayesinde kabın içindeki cisimler yalnızca birbirleriyle ısı alışverişi yapar, böylece verilen ile alınan ısı eşit kabul edilebilir.

Bu eşitlik üzerinden bilinmeyen bir maddenin öz ısısı hesaplanabilir; deneyin tüm mantığı buna dayanır.

Ortaokulda bu kavram neden yoktu?

MEB programı ısı ile sıcaklık ayrımını 5. sınıfta verir, ancak öz ısıyı ortaokul düzeyinde hiç işlemez.

Bunun sebebi kavramın bir bağıntı ve birim sistemi gerektirmesidir; bu araçlar lise fiziğinde kuruluyor.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Maddelerin öz ısı değerleri tablosu yok; bu değerler ders kitabındaki tablodan alınmalıdır.
• Hâl değişimi ısıları (erime ve buharlaşma ısısı) yok; bunlar ayrı kavramlardır.
• Çözülmüş soru bankası ve cevap anahtarı yok.
• Yüksek sıcaklıkla yapılacak, gözetimsiz bir deney önerisi yok.
• Vücut sıcaklığı veya sağlıkla ilgili bir ölçüm yorumu yok.
• Sınav sorusu yok. Burada kavram anlatılır.
• Ödeve doğrudan kopyalanacak hazır paragraf yok.

Sık Sorulan Sorular

Öz ısı kütleye bağlı mıdır?

Bağlı değildir. Öz ısı maddenin kendi özelliğidir; ısı sığası ise cismin kütlesine bağlıdır.

Isı sığası nasıl bulunur?

Cismin kütlesi ile maddenin öz ısısının çarpımına eşittir.

Q = m · c · ΔT bağıntısındaki harfler neyi gösterir?

Q aktarılan ısıyı, m kütleyi, c öz ısıyı ve ΔT sıcaklık değişimini gösterir.

Su niçin metalden geç ısınır?

Suyun öz ısısı metallerden yüksektir, bu yüzden her bir derecelik artış için daha fazla enerji gerekir.

Kalorimetre niçin yalıtımlıdır?

İçindeki cisimlerin çevreyle ısı alışverişi yapmasını engellemek için. Böylece verilen ile alınan ısı eşit kabul edilebilir.

Bu konu hangi sınıfta işlenir?

9. sınıf Fizik dersinde, “Enerji” ünitesinde. Ortaokul programında öz ısı yer almaz.

Kaynak: MEB Fizik 9. sınıf programı, kazanım FİZ.9.4.2 (ısı, öz ısı, ısı sığası) ve Fen Bilimleri 5. sınıf “Maddenin Doğası” ünitesi — tymm.meb.gov.tr. Son kontrol: 7 Kasım 2026.

Diğer ödev konuları: Ödev Rehberi — 60 konu, derse ve sınıf düzeyine göre