Özne-Yüklem Uyumu: "Yapraklar Sarardılar" Kesin Yanlış mı?

Uyum hangi bakımlardan aranır?

MEB programı iki bakım sayar: kişi uyumu ve tekillik-çoğulluk uyumu.

Özne, cümlede işi yapan ya da durumu yaşayan öge demek; yüklem ise cümlenin temel yargısını taşıyan öge demek.

Kişi uyumu kolaydır: “Ben geldim” doğru, “Ben geldiniz” yanlıştır. Tekillik-çoğulluk uyumu ise birkaç ayrı durum içerir.

Bu konu MEB programında 7. sınıf Türkçe dersinde, “Hak ve Sorumluluklar” temasında işlenir.

İnsan dışı çoğul öznede yüklem tekil mi olur?

Ölçünlü yazı dilinde tekil tercih edilir: “Kuşlar uçtu” biçimi doğru kabul edilir.

Ölçünlü dil, yazıda ve resmî kullanımda ortak kabul görmüş biçim demek.

İnsan özne çoğul olduğunda ise yüklem çoğul da olabilir: “Öğrenciler geldi” ve “Öğrenciler geldiler” biçimlerinin ikisi de kullanılır.

“Yapraklar sarardılar” kesin yanlış mı?

Burada dikkatli olmak gerekiyor, çünkü pek çok kaynak bu tür cümleleri kesin yanlış ilan eder.

Akademik kaynaklar bunun katı bir yasa değil bir eğilim olduğunu belirtiyor; kişileştirme yapılan ve edebî metinlerde insan dışı çoğul özneyle çoğul yüklem görülebiliyor.

Bu yüzden daha doğru ifade şudur: ölçünlü yazı dilinde tekil yüklem tercih edilir. Ödevinde tekil kullanman en güvenli yoldur, ama şiirde gördüğün çoğul yüklemi hata saymana gerek yoktur.

Topluluk adları özne olunca ne olur?

Topluluk adı, biçimce tekil olduğu hâlde birden çok varlığı anlatan ad demek; halk, sınıf, millet ve ordu bu gruba girer.

Topluluk adı özne olduğunda yüklem tekil kullanılır: “Sınıf karar verdi” doğru biçimdir.

Buradaki mantık şu: kelime anlamca çoğul olsa bile biçimce tekildir ve yüklem biçime uyar.

Sayı sıfatıyla belirtilen özne çoğul olur mu?

Olmaz ve bu kural ödevde sık karşına çıkar. Sayı sıfatı çokluğu zaten bildirdiği için özne çoğul eki almaz.

Doğru biçim “Üç öğrenci geldi”dir; “Üç öğrenciler geldi” biçimi yanlıştır.

Yüklem de bu durumda tekil kalır.

Bu konu anlatım bozukluğuna nasıl yol açar?

En sık görülen bozukluk, sıralı cümlelerde öznenin bir kez yazılıp iki yükleme de uydurulmaya çalışılmasıdır.

Böyle cümlelerde yüklemlerden biri özneyle uyumlu olurken diğeri olmaz ve cümle kulağı tırmalar. Çözüm genellikle özneyi ikinci cümlede yeniden yazmaktır.

Bu Sayfada Ne Yok?

• “Yapraklar sarardılar” kesin yanlış ilan edilmedi; akademik kaynaklar bunu eğilim olarak tanımlıyor.
• Anlatım bozukluklarının tam sınıflandırması yok; bu ayrı bir konudur.
• Cümlenin ögelerinin tam listesi yok.
• Çatı (etken, edilgen, geçişli, geçişsiz) ayrıntısı yok; program bunu aynı temada ayrıca ele alıyor.
• Çözülmüş soru listesi ve cevap anahtarı yok.
• Sınav sorusu yok.
• Ödeve doğrudan kopyalanacak hazır paragraf yok.

Sık Sorulan Sorular

Özne-yüklem uyumu hangi bakımlardan aranır?

Kişi ve tekillik-çoğulluk bakımından. MEB programı bu iki bakımı sayar.

“Kuşlar uçtular” yanlış mı?

Ölçünlü yazı dilinde tekil yüklem tercih edilir. Ancak bu katı bir yasa değil, bir eğilimdir.

Topluluk adı özne olunca yüklem ne olur?

Tekil kullanılır: “Sınıf karar verdi”. Kelime anlamca çoğul olsa bile biçimce tekildir.

“Üç öğrenciler geldi” neden yanlış?

Sayı sıfatı çokluğu zaten bildirir; özne çoğul eki almaz. Doğrusu “Üç öğrenci geldi”dir.

İnsan özne çoğulsa yüklem çoğul olabilir mi?

Olabilir. “Öğrenciler geldi” ve “Öğrenciler geldiler” biçimlerinin ikisi de kullanılır.

Bu konu hangi sınıfta işlenir?

7. sınıf Türkçe dersinde, “Hak ve Sorumluluklar” temasında.

Kaynak: MEB Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (PDF) — 7. sınıf özne-yüklem uyumu çıktıları ve “ekler ezberletilmez” notu program metninden alındı. Çoğul yüklem kullanımının katı bir yasa değil eğilim olduğu bilgisi akademik dil bilgisi kaynaklarına dayanır. Son kontrol: 7 Kasım 2026.

Diğer ödev konuları: Ödev Rehberi — 60 konu, derse ve sınıf düzeyine göre