Sözcük Türleri Nelerdir? İsim Soylu Sözcükler ve Fiil

Türkçede sözcükler iki ana gruba ayrılır: isim soylu sözcükler ve fiiller. İsim soylu grupta ad, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç ve ünlem yer alır.

En çok karıştırılan nokta şu: bir sözcüğün türü sabit değildir, cümledeki görevine göre değişir. "İyi" bir cümlede zarf, başka bir cümlede sıfat olabilir. Bu yüzden sözcüğü tek başına görüp tür atamak yanıltır.

Künye

Ana gruplar	İsim soylu sözcükler ve fiil
İsim soylu türler	Ad, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem
Fiil testi	-mek / -mak eki alabilmek
İkinci fiil testi	Olumsuzunun yapılabilmesi
Türü belirleyen	Sözcüğün cümledeki görevi
İkiz kökler	boya, gül, al, var

İsim mi fiil mi? İki pratik test

Kaynağın verdiği ölçüt basit ve işe yarar:

• Kök -mek / -mak ekini alabiliyorsa fiildir.
• Olumsuzu yapılabiliyorsa fiildir.

Ama bir tuzak var: ikiz kökler. Kaynağın örnekleri boya, gül, al, var — bunlar hem isim hem fiil olarak kullanılabilir. "Gül" bir çiçektir ama "gülmek" fiilinin de köküdür.

İsim (ad)

Varlık, kavram ve durumları karşılar. Kaynağın verdiği sınıflandırmalar:

• Cins ve özel isim
• Somut ve soyut isim
• Tekil, çoğul ve topluluk ismi

Zamir

İsmin yerini tutar. Kaynağın saydığı türler: kişi, işaret, belgisiz ve soru zamirleri. Bunların yanında iyelik ekleri ve -ki eki gibi ek biçimindeki zamirler de vardır.

Sıfat

Bir isimden önce gelip o isimle tamlama kurar ve çekim eki almaz. Çekim eki almaması ayırt edici ölçüt: ek alırsa artık sıfat değildir. Kaynağın saydığı türler: nitelendirme, belirtme ve unvan sıfatları.

Zarf

Fiili, fiilimsiyi, sıfatı ya da başka bir zarfı etkiler. Dikkat: zarf yalnızca fiili etkilemez; sıfatı ve başka bir zarfı da etkileyebilir. Kaynağın saydığı türler: durum, zaman, yer-yön, miktar ve soru zarfı.

Edat, bağlaç ve ünlem

• Edat: Tek başına anlamı olmayan, başka sözcüklerle birlikte anlam kazanan sözcüklerdir. Kaynağın örnekleri: ile, için, gibi.
• Bağlaç: Sözcükleri, öbekleri ya da cümleleri birbirine bağlar. Kaynağın örnekleri: ve, ama, çünkü.
• Ünlem: Sevinç, korku, acı gibi duyguları ya da seslenmeyi bildirir. Kaynağın notu önemli: cümledeki ses tonu belirleyicidir.

Edat ile bağlaç nasıl ayrılır?

Tanımlar bu ayrımın mantığını veriyor: edat tek başına anlamsızdır ve bir sözcükle öbek kurar; bağlaç ise iki ögeyi birbirine bağlar. Yani edat bir ilişki kurar, bağlaç bir köprü atar.

Kaynak bu ayrım için ayrıca bir test vermiyor, bu yüzden bu sayfada çıkarılmış bir kural yazılmamıştır; yalnızca iki tanım yan yana konmuştur.

Fiil

Kullanılan kaynakta fiilin ayrıntılı alt türleri ve tanımları yer almıyor; fiile yalnızca isim-fiil ayrımı ve ikiz kökler üzerinden değiniliyor. Bu yüzden bu sayfada fiilin çatı, kip ve zaman ayrıntıları yazılmamıştır.

Fiil çekimleri için fiil çekimleri, kip ve zaman sayfasına, sözcüklerin cümlede hangi görevi aldığını görmek için cümlenin öğeleri sayfasına, ses bilgisi için ses olayları sayfasına bakabilirsiniz. Anlatım hataları için anlatım bozuklukları türleri sayfası var.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Fiilin alt türleri yok. Kullanılan kaynak fiili ayrıntılı işlemiyor; çatı, kip ve zaman bu sayfada yazılmamıştır.
• Edat ile bağlacı ayırt etme testi yok. Kaynak böyle bir ölçüt vermiyor; çıkarılmış kural yazılmamıştır.
• Fiilimsiler yok. Zarf tanımında anılmış, ayrıca işlenmemiştir.
• Her türün bol örnekli listesi yok. Yalnızca kaynakta geçen örnekler kullanılmıştır.
• Ders notunun üniversite ve ders bilgisi yok. Erişilen metinde belirtilmemiştir.
• Sınav soru çözümü yok.
• Sözcük türlerinin kaç başlıkta toplandığı konusunda tartışma yok. Kaynağın ayrımı aktarılmıştır.
• Yapım ve çekim eki ayrıntısı yok. Yalnızca sıfatın çekim eki almadığı belirtilmiştir.

Sık Sorulan Sorular

Sözcük türleri nelerdir?

Kaynağa göre sözcükler isim soylu (ad, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem) ve fiil olarak ikiye ayrılır.

Bir sözcüğün türü değişebilir mi?

Evet. Kaynağa göre sözcüğün türü cümledeki görevine göre değişir; "iyi" bir cümlede zarf, başka bir cümlede sıfat olabilir.

Bir sözcüğün fiil olup olmadığı nasıl anlaşılır?

İki test var: kök -mek/-mak ekini alabiliyorsa ve olumsuzu yapılabiliyorsa fiildir.

İkiz kök ne demek?

Hem isim hem fiil olarak kullanılabilen köklerdir. Kaynağın örnekleri: boya, gül, al, var.

Sıfatı zamirden ayıran nedir?

Sıfat bir isimden önce gelip onunla tamlama kurar ve çekim eki almaz. Zamir ise ismin yerini tutar, yani ismin yerinde durur.

Zarf sadece fiili mi etkiler?

Hayır. Kaynağa göre zarf fiili, fiilimsiyi, sıfatı ya da başka bir zarfı etkileyebilir.

Kaynak ve kapsam: İsim soylu ve fiil ayrımı, sözcüğün türünün cümledeki göreve göre değişmesi, -mek/-mak ve olumsuzluk testleri, ikiz kökler ve isim, zamir, sıfat, zarf, edat, bağlaç ile ünlemin tanımları ve alt türleri Gaziosmanpaşa Üniversitesi sunucusunda yayımlanan "Türk Dili-2" ders notundan alınmıştır; ders notu kaynak olarak Prof. Dr. Mustafa Özcan'ın "Yüksek Öğretimde Türk Dili" ve Prof. Dr. Recep Toparlı'nın "Türk Dili" adlı eserlerini göstermektedir. Fiilin alt türleri, fiilimsiler ve edat-bağlaç ayırt etme testi bu ders notunda bulunmadığından yazılmamıştır. Ders notunun hangi üniversite birimine ve derse ait olduğu erişilen metinde belirtilmemiştir.