Aydınlatma Yükümlülüğü Nedir? Açık Rıza Metniyle Aynı Belgede Olamaz

Aydınlatma yükümlülüğü, veri sorumlusunun kişisel verileri elde ederken ilgili kişiyi bilgilendirme zorunluluğudur. Kanunun madde 10 hükmü beş başlık sayar: veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, verilerin hangi amaçla işleneceği, işlenen verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi, ve kanunun 11. maddesinde sayılan diğer haklar.

Bu beş başlıktan en çok eksik bırakılanı dördüncüsü. İlgili tebliğ “hukuki sebep”ten kastın ne olduğunu açıklıyor: kişisel verilerin kanunun 5 ve 6. maddelerinde belirtilen işleme şartlarından hangisine dayanılarak işlendiğidir. Yani “mevzuat gereği” gibi genel bir ifade yeterli değil.

Aydınlatma ve Açık Rıza Ayrı Olmalı

Uygulamada en sık görülen hata, aydınlatma metni ile açık rıza metnini tek bir kutuda birleştirmek. İlgili tebliğ bunu açıkça yasaklıyor: kişisel veri işleme faaliyeti açık rıza şartına dayalı olarak gerçekleştiriliyorsa, aydınlatma yükümlülüğü ve açık rızanın alınması işlemlerinin ayrı ayrı yerine getirilmesi gerekir.

Bu bir yorum ya da tavsiye değil, yürürlükteki tebliğ hükmü. Tek bir onay kutusuyla hem “okudum” hem “rıza veriyorum” alan tasarımlar bu kurala aykırı.

Diğer Usul Şartları

Tebliğ, aydınlatmanın nasıl yapılacağına dair bir dizi kural getiriyor:

• Açık rızaya veya kanundaki diğer işleme şartlarına dayanılarak veri işlenen her durumda aydınlatma yapılır. Yani rıza alınmayan hâllerde de yükümlülük sürer.
• Veri işleme amacı değişirse, işlemden önce o amaç için ayrıca aydınlatma yapılır.
• Farklı birimlerde farklı amaçlarla işleme varsa, aydınlatma her birim için ayrıca yerine getirilir.
• Aydınlatma, ilgili kişinin talebine bağlı değildir; istenmese de yapılır.
• Genel nitelikte ve muğlak ifadeler kullanılamaz; dil anlaşılır, açık ve sade olmalıdır.
• Eksik, yanıltıcı veya yanlış bilgiye yer verilemez.
• Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ispatı veri sorumlusuna aittir.

Ne Zaman Yapılır?

Ana kural kanunda: verilerin elde edilmesi sırasında. Veriler ilgili kişiden alınmıyorsa tebliğ üç ayrı an tanımlar: verilerin elde edilmesinden itibaren makul bir süre içinde; veriler ilgili kişiyle iletişim amacıyla kullanılacaksa ilk iletişim kurulması esnasında; veriler aktarılacaksa en geç ilk aktarımın yapılacağı esnada.

“Makul süre” mevzuatta gün olarak tanımlanmamıştır; bu sayfada da bir gün sayısı verilmedi.

Sicil Kaydıyla Uyum

Az bilinen bir şart daha var: veri sorumlusunun sicile kayıt yükümlülüğü varsa, aydınlatma kapsamında ilgili kişiye verilen bilgiler sicile açıklanan bilgilerle uyumlu olmak zorunda. Yani aydınlatma metni ile sicil beyanı birbirini tutmalı.

Madde 10'da bugüne kadar değişiklik yapılmadı ve ilgili tebliğin de değişiklik tebliği bulunmuyor. Yukarıdaki hükümler 11 Kasım 2026 tarihinde kanunun ve tebliğin güncel metinlerinden kontrol edildi.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Hazır aydınlatma metni şablonu yok. Metin veri sorumlusunun kendi işleme faaliyetine göre yazılmak zorunda; şablon doldurmak yükümlülüğü karşılamaz.
• “Makul süre”nin gün karşılığı yok. Mevzuatta tanımlı değil.
• İdari para cezası tutarı yok.
• Sektöre özgü ek yükümlülükler yok. Sağlık, bankacılık gibi alanlarda özel mevzuat bulunabilir.
• Çerez bildirimlerinin ayrıntısı yok. O konu bu sitede ayrı bir sayfada ele alındı.
• Somut olaya ilişkin değerlendirme yok.
• Kişisel ölçü ve inanç bilgileri yok. Yayın ilkelerimiz gereği hiçbir kişi için yazılmaz.

Sık Sorulan Sorular

Aydınlatma metninde neler bulunmak zorunda?

Kanun beş başlık sayar: veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, aktarılacağı kişiler ve amaç, toplama yöntemi ve hukuki sebep, ve ilgili kişinin hakları.

Aydınlatma ile açık rıza aynı metinde olabilir mi?

Olamaz. İlgili tebliğ, açık rızaya dayalı işlemede aydınlatma ve rıza alma işlemlerinin ayrı ayrı yerine getirilmesini zorunlu kılar.

Rıza almıyorsam aydınlatma yapmam gerekir mi?

Gerekir. Tebliğ, açık rızaya veya kanundaki diğer işleme şartlarına dayanılarak veri işlenen her durumda aydınlatma yapılacağını söyler.

“Hukuki sebep” olarak ne yazılmalı?

Tebliğe göre verilerin kanunun 5 ve 6. maddelerindeki işleme şartlarından hangisine dayanıldığı. Genel ve muğlak ifadeler kullanılamaz.

Aydınlatma yapıldığını kim ispatlar?

Veri sorumlusu. Tebliğ ispat yükünü açıkça veri sorumlusuna verir.

Veriyi kişinin kendisinden almıyorsam ne zaman aydınlatmalıyım?

Elde etmeden itibaren makul bir süre içinde; iletişim amacıyla kullanılacaksa ilk iletişimde; aktarılacaksa en geç ilk aktarım esnasında.

Kaynak: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu madde 10 ve Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Resmî Gazete 10/3/2018-30356) madde 5 ve madde 6. Son kontrol: 11 Kasım 2026.