Devre kesici, borsada sert fiyat hareketlerinde işlemleri geçici olarak durduran bir koruma mekanizmasıdır.
Adı elektrikteki sigortadan geliyor: sistem zarar görmeden önce akım kesiliyor.
Neden Var?
Ani ve sert düşüşlerde iki şey birden olur:
- Bilgi akışı bozulur — yatırımcı ne olduğunu anlamadan karar verir
- Otomatik emirler zincirleme çalışır — zarar-kes emirleri tetiklenir, satış yeni satışı doğurur
Devre kesici bu zinciri kırıyor. Amaç düşüşü engellemek değil; düşüşe ara vermek.
Kısa bir duraklama, taraflara haberi okuma ve emirlerini gözden geçirme imkânı veriyor.
Nasıl Çalışır?
| Adım | Ne olur |
|---|---|
| 1. Eşik aşılır | Endeks veya pay, belirlenmiş yüzdeyi aşan bir hareket yapar |
| 2. İşlem durur | Alım-satım geçici olarak askıya alınır |
| 3. Emir toplama | Belirli bir süre boyunca emirler toplanır, eşleşme yapılmaz |
| 4. Açılış seansı | Tek fiyat yöntemiyle yeniden fiyat oluşturulur |
| 5. Sürekli işlem | Normal işleyişe dönülür |
Eşik oranları ve durma süreleri borsanın kendi düzenlemesinde belirleniyor ve zaman içinde değişebiliyor.
Devre Kesici Düşüşü Engeller mi?
Hayır. Bu, sık rastlanan bir yanlış anlama.
Mekanizma fiyatı yukarı çekmiyor, bir alt sınır da koymuyor. Yalnızca zaman kazandırıyor.
İşlemler yeniden açıldığında fiyat daha da düşebilir. Nitekim aynı seans içinde devre kesicinin birden fazla kez çalıştığı örnekler var.
Endeks Bazlı ve Pay Bazlı
İki farklı düzey var:
- Endeks bazlı: Bir endeksteki (örneğin BIST 100) sert hareket, o endekse dâhil payların tamamında işlemi durdurur
- Pay bazlı: Tek bir hisse senedindeki aşırı hareket, yalnızca o payda işlemi durdurur
Pay bazlı tedbirler daha sık görülüyor; endeks bazlı devre kesici görece nadir.
Türkiye'den Bir Örnek
16 Eylül 2026'da BIST 100 endeksinde gün içi kayıp yüzde 6'yı aşınca devre kesici çalıştı.
Endeks o günü yüzde 5,54 kayıpla 13.122,58 puandan kapattı; bu mayıs ayından bu yana görülen en sert düşüştü. Bankacılık ve sınai endekslerinde de yüzde 6'yı aşan kayıplar oldu.
Düşüşün sebebine ilişkin bu sayfada bir hüküm yer almıyor; gün içinde öne sürülen gerekçeler resmî açıklama değil, piyasa yorumudur. Ayrıntılar için borsa neden düştü sayfasına bakılabilir.
Diğer Ülkelerde de Var mı?
Evet. Benzer mekanizmalar dünya genelindeki büyük borsalarda uygulanıyor.
Uygulama 1987'deki sert küresel düşüşün ardından yaygınlaştı. Eşik oranları ve durma süreleri ülkeden ülkeye değişiyor.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Güncel eşik oranları yok. Borsa düzenlemesiyle değişebiliyor; resmî kaynaktan teyit edilmeli.
- Yatırım tavsiyesi yok.
- Fiyat ve endeks tahmini yok.
- Düşüşün sebebine ilişkin hüküm yok. Resmî açıklama bulunmuyor.
- Hisse önerisi yok.
- Geçmiş devre kesici vakalarının tam listesi yok.
Sık Sorulan Sorular
Devre kesici nedir?
Sert fiyat hareketlerinde işlemleri geçici olarak durduran koruma mekanizması.
İşlemler ne kadar durur?
Süre borsanın düzenlemesinde belirleniyor ve duruma göre değişiyor.
Devre kesici düşüşü durdurur mu?
Hayır. Yalnızca ara verir; açılışta fiyat daha da düşebilir.
Aynı gün birden fazla kez çalışabilir mi?
Evet.
Endeks bazlı ve pay bazlı farkı ne?
Endeks bazlı tedbir o endeksteki tüm payları, pay bazlı tedbir yalnızca ilgili hisseyi etkiler.
Türkiye'de ne zaman çalıştı?
Örneğin 16 Eylül 2026'da BIST 100'deki kayıp yüzde 6'yı aşınca devreye girdi.
Kaynaklar: Borsa işleyiş kuralları üzerine genel bilgiler ve 16 Eylül 2026 tarihli piyasa kapanış verileri.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.