Çerezler için her durumda açık rıza gerekmez. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun çerez rehberi, rıza aranmayacak çerezleri iki ölçütle tanımlıyor: çerezin yalnızca iletişimin elektronik haberleşme şebekesi üzerinden sağlanması amacıyla kullanılması, ya da çerez kullanımının kullanıcının hizmet almak için açıkça talep ettiği hizmetler için kesinlikle gerekli olması.
Rehberin bir terminoloji notu var ve atlanıyor: rehber “zorunlu çerez” ifadesini kullanmaz, iki ölçütü “Kriter A” ve “Kriter B” olarak adlandırır. Bir çerez bu ölçütlerden birini karşılıyorsa, veri işleme kanundaki açık rıza dışındaki şartlardan birine dayandığı için ayrıca rıza alınmasına gerek kalmaz.
Rıza Gerekmeyen ve Gereken Çerezler
| Rıza aranmayan örnekler | Rıza aranan örnekler |
|---|---|
| Kullanıcı girdili çerezler, kimlik doğrulama, kullanıcı merkezli güvenlik, multimedya oturum, ara yüz kişiselleştirme, rıza yönetim platformu, birinci taraf analitik, site güvenliği; yük dengeleme | Davranışsal reklamcılık çerezleri ve sosyal eklenti takip çerezleri |
Soldaki listede en çok şaşırtan kalem birinci taraf analitik çerezler: rehber bunları kesinlikle gerekli ölçütü içinde sayıyor. Sağdaki kapsam ise geniş — rehber, reklamcılık amacıyla kullanılan çerezleri sayarken gösterim sıklığı, finansal kayıt tutma, reklam ortaklığı, tıklama sahtekârlığını algılama, araştırma ve pazar analizi, ürün geliştirme ve hata ayıklama amaçlı çerezleri de bu kapsama dahil ediyor.
Çerez Panelinin Tasarımı
Rehber, siteye girildiği anda bir çerez yönetim paneli çıkmasını ve bu panelde eşit derecede — renk, büyüklük ve punto açısından — “kabul et”, “reddet” ve “tercihler” düğmelerinin sunulmasını öneriyor. Açık rıza gerektiren çerezlerin panelde ilk elde pasif gelmesinin önem taşıdığını da belirtiyor.
Burada bir ayrım yapmak gerekiyor, çünkü çok sık atlanıyor: rehber bu tasarım kuralını “iyi uygulama örneği olabilecektir” ifadesiyle veriyor. Rehber bağlayıcı bir mevzuat değil, Kurum yayınıdır. Bu yüzden eşitlik kuralını kesin bir hukuki zorunluluk gibi sunmak doğru olmaz; buna karşılık rehbere aykırı bir tasarımın denetimde gerekçelendirilmesi gerekir.
Rehberin net olduğu bir nokta daha var: yalnızca siteye girilmiş olması, o sitede çalışan çerezlere açık rıza verildiği anlamına gelmez. Rızayı hizmetin ön koşulu yapan “çerez duvarı” uygulamalarında ise alınan rıza geçerli bir açık rıza sayılmaz.
Hangi Kanun Hükümleri Uygulanıyor?
Rehberin kendi tespiti şu: çerezler konusu 6698 sayılı Kanun'da açıkça düzenlenmemiştir. Uygulanan hükümler genel olanlar: genel ilkeleri düzenleyen madde 4 — çerez ömrünün ölçülülük açısından değerlendirilmesi buradan geliyor — işleme şartlarını düzenleyen madde 5 ve madde 6, yurt dışına aktarımı düzenleyen madde 9, ve aydınlatma yükümlülüğünü düzenleyen madde 10.
Madde 5 bağlamında iki şart öne çıkıyor: sözleşmenin ifası için zorunlu olma hâli ve veri sorumlusunun meşru menfaati. İkincisi kullanılacaksa ilgili kişinin temel hak ve özgürlükleriyle bir denge değerlendirmesi yapılması gerekir.
Elektronik Haberleşme Mevzuatı
Elektronik Haberleşme Kanunu'nda terminal cihazlarda bilgi saklamak veya saklanan bilgilere erişmek için kullanıcıların bilgilendirilmesi ve açık rızasının alınmasını öngören bir hüküm var. Ancak rehberin kendi değerlendirmesine göre bu hüküm yalnızca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından yetkilendirilmiş işletmecileri kapsıyor; sıradan internet sitesi operatörleri bu kapsamda değil.
Bir sürüm uyarısı: rehberin güncel baskısı 2025 tarihlidir. “2022 rehberi” diye atıf yapan kaynaklar eski sürüme bakıyor olabilir. Yukarıdaki bilgiler 11 Kasım 2026 tarihinde Kurum'un yayımladığı güncel rehberden ve kanunun güncel metninden kontrol edildi.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Rehberin bağlayıcı mevzuat olduğu iddiası yok. Rehber Kurum yayınıdır; Resmî Gazete künyesi bulunmaz.
- Banner eşitlik kuralının kesin hukuki zorunluluk olduğu iddiası yok. Rehber bunu “iyi uygulama örneği” olarak verir.
- Çerez politikası şablonu yok. Metin sitenin kendi çerezlerine göre yazılmak zorunda.
- Belirli çerez yönetim yazılımı önerisi yok.
- Rehberin eski ve yeni sürümü arasındaki farkların listesi yok. Kurum bir değişiklik notu yayımlamamış.
- İdari para cezası tutarı yok.
- Kişisel ölçü ve inanç bilgileri yok. Yayın ilkelerimiz gereği hiçbir kişi için yazılmaz.
Sık Sorulan Sorular
Her çerez için izin almak zorunda mıyım?
Değilsiniz. Rehberin iki ölçütünü karşılayan çerezlerde açık rıza aranmaz; bu durumda işleme kanundaki diğer şartlardan birine dayanır.
Analitik çerezler için rıza gerekir mi?
Rehber birinci taraf analitik çerezleri kesinlikle gerekli ölçütü içinde sayar. Rıza gerektiren asıl alan davranışsal reklamcılıktır.
“Kabul et” ve “reddet” aynı boyutta olmak zorunda mı?
Rehber bunu eşit renk, büyüklük ve punto ile sunulmasını iyi uygulama örneği olarak önerir. Bağlayıcı bir mevzuat hükmü değildir, ama aykırı tasarımın gerekçelendirilmesi gerekir.
Siteye girmiş olmam rıza sayılır mı?
Sayılmaz. Rehber, yalnızca siteye girilmiş olmasının o sitede çalışan çerezlere açık rıza verildiği anlamına gelmediğini belirtir.
Çerezi kabul etmeyen kullanıcıyı siteye almayabilir miyim?
Rızayı hizmetin ön koşulu yapan uygulamalarda alınan rıza geçerli bir açık rıza sayılmaz.
Çerez kuralı hangi kanunda yazıyor?
Rehberin tespitine göre çerezler 6698 sayılı Kanun'da açıkça düzenlenmemiştir; genel hükümler uygulanır. Elektronik Haberleşme Kanunu'ndaki hüküm ise yalnızca yetkilendirilmiş işletmecileri kapsar.
Kaynak: Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Çerez Uygulamaları Hakkında Rehber (KVKK Yayınları No: 69, Temmuz 2025) ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu madde 4, madde 5, madde 9 ve madde 10. Son kontrol: 11 Kasım 2026.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.