Reklam
Gerekli Bilgiler

Esnaf ile tacir arasındaki fark

Ölçüt bedenî çalışma ile sermaye arasındaki denge ve gelir sınırı. İki ayrı sicil, iki ayrı gazete ve çok farklı yükümlülükler.

Esnaf ile tacir arasındaki fark

Ayrımın ölçütü iki şeydir: bedenî çalışmanın sermayeye göre ağırlığı ve gelirin belirli bir sınırı aşıp aşmaması.

Türk Ticaret Kanunu'nun madde 15 hükmü esnafı şöyle tanımlıyor: "İster gezici olsun ister bir dükkânda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri ... kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaftır."

Tacirin tanımı ise madde 12'de ve bambaşka bir ölçüte dayanıyor: "Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişiye tacir denir."

Yani esnaf tanımı niteliksel (bedenî çalışma ağırlığı) ve niceliksel (gelir sınırı) ölçütleri birleştiriyor; tacir tanımı ise işletmenin varlığına bakıyor.

Sınır nasıl belirleniyor?

Kanunun madde 11 hükmü, ticari işletmeyi "esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletme" olarak tanımlıyor ve ekliyor: "Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir."

Burada mevzuatın kendi içinde dikkat çekici bir durum var ve bilmek gerekiyor:

  • Kanun "Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir" diyor — bu ibare 2018'de bir kanun hükmünde kararnameyle değiştirildi; önceki hâli "Bakanlar Kurulunca çıkarılacak kararnamede gösterilir"di.
  • Buna karşılık hâlen uygulanan karar bir Bakanlar Kurulu Kararıdır: "Esnaf ve Sanatkâr ile Tacir ve Sanayicinin Ayrımına İlişkin Karar" (Resmî Gazete 21 Temmuz 2007).
  • Dahası bu kararın dayanağı mülga 6762 sayılı eski Ticaret Kanunu'nun bir maddesidir — eski kanun 2012'de yürürlükten kalkmıştır.
  • Ticaret Bakanlığı bu kararı hâlâ yürürlükteki mevzuat olarak listelemektedir.
  • 6102 sayılı Kanun'un madde 11 hükmüne dayanılarak çıkarılmış yeni bir Cumhurbaşkanı Kararı bu araştırmada tespit edilememiştir.

Benzer bir çapraz atıf sorunu bir başka kanunda da var: yürürlükteki 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun bir maddesi de aynı mülga maddeye atıf yapmaya devam ediyor.

Eşiğin kendisi bu sayfada yazılmamıştır: karar, eşiği Vergi Usul Kanunu'ndaki nakdî limitlere atıfla kurmaktadır ve bu limitler güncellenir. Mekanizma şudur: esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dâhil olup faaliyetini sermayesiyle birlikte bedenî çalışmasına dayandıran, basit usulde vergilendirilen, işletme hesabına göre deftere tabi olan ve vergiden muaf olanlardan, karardaki limitleri aşmayanlar esnaf ve sanatkâr sayılır.

Meslek kollarının kendisi ayrı bir kararla belirlenmiştir (Resmî Gazete 21 Mayıs 2016); bu karar, 2007 tarihli bir önceki meslek kolları kararını yürürlükten kaldırmıştır. Aynı karar, listede yer alsa bile esnaf ve sanatkâr tanımı dışında kalanlar ile sanayici ve tacir tanımı içinde yer alanların esnaf ve sanatkâr sayılmayacağını belirtiyor.

Tacir olmanın sonuçları

Kanunun madde 18 hükmü sonuçları sıralıyor ve ilki ağırdır:

  • Her türlü borcu için iflasa tabi olmak.
  • Kanuna uygun bir ticaret unvanı seçmek.
  • Ticari işletmesini ticaret siciline tescil ettirmek — ayrıntısı ticaret sicili nedir sayfasındadır.
  • Gerekli ticari defterleri tutmak — ayrıntısı ticari defterler ve saklama süresi sayfasındadır.
  • Ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek.

Bir usul kuralı da var ve pratikte çok işe yarar: tacirler arasında, diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe ve sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar veya ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılır.

Bunların yanında ticari iş karinesi, ücret ve faiz isteme hakkı, fatura ve teyit mektubu, faturaya itiraz ile ticari satış hükümleri de tacir sıfatına bağlı sonuçlardır. Mahkemenin ticari örf ve âdeti uygulaması da kanunun ilk maddelerinde düzenlenmiştir.

Tüzel kişi tacirler

Ticaret şirketleri, amacına varmak için ticari işletme işleten vakıf ve dernekler ile kamu tüzel kişilerince kurulan kurum ve kuruluşlar tacir sayılır. Buna karşılık Devlet, il özel idaresi, belediye, köy ve diğer kamu tüzel kişileri ile kamu yararına çalışan dernekler ve gelirinin yarısından fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar kendileri tacir sayılmazlar.

Bir de şu var: izin ya da onay almadan ticari işletme işleten kişi de tacir sayılır; aykırılığın doğurduğu sorumluluk saklıdır.

Esnafa uygulanan tacir hükümleri

Esnaf tacir değildir, ancak kanun iki tacir hükmünü esnafa da uygular: ücret ve faiz isteme hakkına ilişkin hüküm ile işletme adının tescili hükmü. Ayrıca Türk Medenî Kanunu'nun ilgili hükmü de esnafa uygulanır.

Ücret isteme hakkı şöyle kurulmuş: tacir olan veya olmayan bir kişiye, ticari işletmesiyle ilgili bir iş veya hizmet görmüş olan tacir uygun bir ücret isteyebilir; ayrıca verdiği avanslar ve yaptığı giderler için ödeme tarihinden itibaren faize hak kazanır.

Esnafın tabi olduğu rejim: ayrı sicil, ayrı gazete

Esnaf ve sanatkârlar 5362 sayılı Kanun'a tabidir ve bu kanun ayrı bir sicil öngörür: birlik bünyesinde ayrı bir birim olarak kurulan Esnaf ve Sanatkâr Sicili Müdürlüğü. İlanlar da ayrı bir gazetede yapılır: Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Sicil Gazetesi.

Kayıt zorunluluğu ve süresi kanunda: bu kanun kapsamındaki esnaf ve sanatkârlar, yanlarında çalışanlar hariç, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren durumlarını otuz gün içinde bağlı bulundukları sicile tescil ve Sicil Gazetesi'nde ilan ettirmekle yükümlüdür.

Yaptırım dolaylı ama etkili: bu yükümlülüğü yerine getirmediği tespit edilenler birlik tarafından ruhsat vermekle yetkili kurumlara bildirilir ve ilgili kurumlar, sicil kaydı yapılana kadar bunların faaliyetlerini durdurur.

Esnaf büyürse ne olur?

Kanunun cevabı dengeli: esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı iken daha sonraki yıllarda yıllık alış veya satış tutarları ya da gayri safi iş hasılatı esnaf sayılma hadlerini aşanlar, kendileri istemedikçe ticaret siciline kayda zorlanamazlar.

Ancak bir üst eşik var: bu hadlerin altı katını aşanların kayıtları, sicil marifetiyle ticaret siciline aktarılır.

Esnaf odaları ile ticaret odaları arasında üye kayıt zorunluluğu uyuşmazlıkları çıkarsa bunları mutabakat komiteleri çözer; komite kararlarına karşı on gün içinde asliye hukuk mahkemesine itiraz edilebilir ve mahkeme kararı kesindir.

Kanun ayrıca Ticaret Kanunu'nun ticaret siciline ilişkin maddelerinin, bu kanuna aykırı olmayan hükümlerinin esnaf ve sanatkâr sicil müdürlüğü hakkında da uygulanacağını söylüyor.

Esnaf iflasa tabi mi?

Burada dikkatli olmak gerekiyor. Kanunda "esnaf iflasa tabi değildir" şeklinde açık bir hüküm yoktur. Sonuç iki maddenin karşılaştırılmasından çıkarılır: madde 18 tacirin "her türlü borcu için iflasa tabi" olduğunu söyler; madde 15 ise esnafa yalnızca sayılan iki tacir hükmünün uygulanacağını belirtir.

Bu sayfada bu nedenle çıkarım olarak sunulmuştur, kanun hükmü olarak değil. İflas ve konkordato kavramları için iflas ve konkordato farkı sayfasına bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

  • Esnaf-tacir gelir eşiği yok. Karar eşiği vergi mevzuatındaki nakdî limitlere atıfla kurar ve bu limitler güncellenir.
  • Harç ve kayıt ücreti yok.
  • "Esnaf iflasa tabi değildir" hükmü yok. Kanunda böyle açık bir hüküm bulunmuyor; sonuç iki maddenin karşılaştırılmasından çıkarılmıştır.
  • Meslek kolları listesinin tamamı yok. İlgili kararın ekinde yer alır.
  • Vergi usulü ve mükellefiyet rehberi yok.
  • Hukuki ve mali tavsiye yok.
  • 6102 sayılı Kanun'a dayanan yeni bir Cumhurbaşkanı Kararı gösterilmemiştir. Böyle bir karar tespit edilemedi.
  • Oda ve birlik aidatı bilgisi yok.

Sık Sorulan Sorular

Esnaf ile tacir nasıl ayrılıyor?

İki ölçütle: ekonomik faaliyetin sermayeden fazla bedenî çalışmaya dayanması ve gelirin karardaki sınırı aşmaması.

Sınırı kim belirliyor?

Kanun "Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir" diyor. Hâlen uygulanan karar ise 2007 tarihli bir Bakanlar Kurulu Kararıdır ve dayanağı mülga eski Ticaret Kanunu'nun bir maddesidir.

Tacir olmanın sonuçları neler?

Her türlü borcu için iflasa tabi olmak, ticaret unvanı seçmek, ticaret siciline tescil, ticari defter tutmak ve basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek.

Esnafa hiç tacir hükmü uygulanmaz mı?

Uygulanır: ücret ve faiz isteme hakkı ile işletme adının tescili hükümleri esnafa da uygulanır.

Esnaf hangi sicile kaydolur?

Esnaf ve Sanatkâr Sicili Müdürlüğü'ne; ilanlar Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Sicil Gazetesi'nde yapılır. Ticaret sicili ve Ticaret Sicili Gazetesi ayrıdır.

Kayıt için ne kadar sürem var?

Çalışmaya başladığınız tarihten itibaren otuz gün. Yükümlülüğü yerine getirmeyenlerin faaliyetleri, sicil kaydı yapılana kadar durdurulur.

Esnaf büyüyünce tacir olmak zorunda mı?

Hadleri aşanlar kendileri istemedikçe ticaret siciline kayda zorlanamaz. Ancak hadlerin altı katını aşanların kayıtları ticaret siciline aktarılır.

Esnaf iflasa tabi mi?

Kanunda açık bir hüküm yoktur. Tacirin her türlü borcu için iflasa tabi olduğu hükmü ile esnafa yalnızca iki tacir hükmünün uygulandığı hükmü karşılaştırıldığında esnafın iflasa tabi olmadığı sonucuna varılır; bu bir çıkarımdır.

Kaynak: Tacir ve esnaf tanımları, ayrımın Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenmesi, tüzel kişi tacirler, tacir sayılmayan kamu tüzel kişileri, tacir olmanın sonuçları, ihbar ve ihtar usulü ile esnafa uygulanan tacir hükümleri, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun madde 11, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 20 ve 53 metinlerindendir (mevzuat.gov.tr); madde 11'deki ibarenin 2018'de değiştirildiği metindeki şerhten görülmüştür. Hâlen uygulanan ayrım kararının künyesi Resmî Gazete nüshasından alınmıştır (21 Temmuz 2007; resmigazete.gov.tr) ve kararın dayanağının mülga 6762 sayılı Kanun olduğu kendi giriş metninde yazılıdır; Ticaret Bakanlığı'nın kararı yürürlükteki mevzuat olarak listelediği kurumun esnaf ve sanatkârlar mevzuat sayfasından teyit edilmiştir (ticaret.gov.tr). Esnaf ve sanatkâr tanımı, sicil ve Sicil Gazetesi, otuz günlük kayıt süresi, faaliyetin durdurulması, altı kat kuralı, mutabakat komiteleri ve Ticaret Kanunu'nun sicil hükümlerine yapılan atıf, 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun madde 3, 63, 64, 67, 68 ve 70 metinlerindendir (Resmî Gazete 21 Haziran 2005, sayı 25852). Gelir eşiği ve harç tutarları yazılmamıştır. Son kontrol 17 Kasım 2026.

Yorumlar (0)

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.

Yorum Yap