Reklam
Gerekli Bilgiler

Kümeslerde biyogüvenlik nedir?

Ocak 2026'da yayımlanan tebliğ, ticari kanatlı işletmelerine çit yüksekliğinden levha ölçüsüne kadar somut yükümlülükler getiriyor.

Kümeslerde biyogüvenlik nedir?

Biyogüvenlik, hayvan hastalıklarının bir popülasyona girme, yerleşme ve yayılma riskini azaltmak üzere tasarlanmış yönetsel ve fiziksel önlemler bütünüdür.

Tanım Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü'nün resmî sözlüğüne ait ve Türkçesi burada çeviri olarak verilmiştir; kurumun resmî Türkçe metni değildir. Tanımın üç yönlü olması önemli: risk popülasyona, popülasyondan ve popülasyon içinde değerlendirilir.

Aynı sözlük bir kavram daha tanımlıyor: biyogüvenlik planı, bir bölge ya da kompartımanda hastalığın girişi ve yayılması için olası yolları belirleyen ve riskleri azaltmak üzere uygulanan ya da uygulanacak önlemleri tarif eden plandır.

Uluslararası ilkeler

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü'nün karasal hayvan sağlığı kodunda kanatlı üretiminde biyogüvenlik usulleri için ayrı bir bölüm bulunuyor; bölümün amacı, kanatlı üretim zincirinde enfeksiyöz etkenlerin girişinin ve yayılmasının önlenmesidir.

Not: bu sayfada bölüm numarası verilmemiştir, çünkü elimizdeki metin 2022 damgalıdır ve güncel basımda numaranın aynı kalıp kalmadığı doğrulanamadı — eski basımlarda farklı numaralanmıştı.

Kodun öngördüğü ilkeler şu başlıklarda toplanıyor:

  • Yazılı plan: tüm işletmelerin yazılı bir biyogüvenlik planı olmalıdır.
  • Konum: uygun şekilde izole bir coğrafî konum önerilir; diğer kanatlı ve hayvancılık işletmelerinin yeri, yabani kuş yoğunlukları ve kanatlı taşımada kullanılan yollara uzaklık göz önünde tutulur.
  • Giriş kontrolü: işletmeye yalnızca yetkili kişi ve araçların girmesi sağlanmalıdır; ziyaretçi ve araç girişleri kaydedilir, giren araçlar plana uygun biçimde temizlenip dezenfekte edilir.
  • Personel hijyeni: kümese giren herkes ellerini sabun ve suyla yıkamalı ya da dezenfektanla temizlemeli ve bakımı yapılmış bir dezenfektan ayak banyosu kullanmalıdır.
  • Yabani kuş ve kemirgen: yabani kuşların kümeslere ve binalara girişinin önlenmesi ile kemirgen ve eklem bacaklı kontrolü uygulanmalıdır; yem, yumurta ya da malzeme depolanan binalar da buna uygun yapılmalı ve bakılmalıdır.
  • Yem ve su: yem, yabani kuş ve kemirgenlerin erişimini önleyecek şekilde depolanmalı, dökülen yem hemen toplanmalıdır; içme suyu içilebilir kalitede olmalı ve su dağıtım sistemi sürüler arası dönemde kümes boşken temizlenip dezenfekte edilmelidir.
  • Ölü hayvan: ölü kuşlar kümeslerden mümkün olan en kısa sürede, en az günlük olarak çıkarılmalı ve güvenli, etkili bir biçimde bertaraf edilmelidir.
  • Temizlik ve dezenfeksiyon: dışkı ve altlık kaldırıldıktan sonra kümes ve ekipmanın temizliği ve dezenfeksiyonu yapılmalıdır.
  • Tek yaş grubu: mümkün olduğunda "hepsi içeri, hepsi dışarı" tek yaş grubu ilkesi uygulanmalıdır.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün konuya ayrılmış yayınındaki bir cümle, bütün bu listenin mantığını özetliyor: biyogüvenlik insan aracılı olduğu için odak, hastalık bulaşma riskini azaltacak şekilde insanların davranışlarını değiştirmek olmalıdır.

Türkiye'de bağlayıcı düzenleme

Konunun en güncel ve en doğrudan kaynağı, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerinin Biyogüvenlik Kurallarına Dair Tebliğ'idir (Resmî Gazete 31 Ocak 2026). Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Dayanakları: 5996 sayılı Kanun, Cumhurbaşkanlığı teşkilatına ilişkin kararname ve Tavuk Vebası Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliği'nin biyogüvenlik maddesi.

Hangi işletmeleri kapsıyor?

Tebliğ bir eşik koyuyor ve bu eşik küçük ölçekli üretimi kapsam dışında bırakıyor:

  • 350 adet ve üzeri yumurtacı tavuk,
  • 500 adet ve üzeri etlik tavuk,
  • 200 adet ve üzeri hindi, ördek, kaz ve bıldırcın,
  • 20 adet ve üzeri devekuşu yetiştiriciliği yapılan işletmeler.

Tebliğdeki tanımlar

Biyogüvenlik alanı, kanatlı hayvanların sağlığını tehdit eden etkenlerin işletmeye girişinin ve işletmedeki enfeksiyonların diğer işletmelere yayılımının engellenmesi için alınan tedbirlerin uygulandığı, işletmenin sınırları ile çevrili olan alandır.

Biyogüvenlik planı ise işletmelerin biyogüvenlik genel kurallarını ve hastalık ile zararlıların işletmeye giriş, çıkış ve yayılmasını engelleyici tedbirleri kapsayan plandır.

Somut yükümlülükler

Tebliğin en dikkat çekici yönü soyut ilkelerle yetinmemesi:

  • Fiziksel sınır: en az 150 santimetre yüksekliğinde tel örgü ya da çit ve yer seviyesinden en az 50 santimetre duvar; giriş kapısı sürekli kilitli.
  • Levhalar: "Biyogüvenlik Alanı" ve "İzinsiz Girilmez" levhaları en az 50x70 santimetre.
  • Tutulması zorunlu belgeler: kümes kartı, ziyaretçi kayıt formu, araç kayıt formu, yılda en az bir kez su analizi raporu, haşere ve kemirici mücadele kayıtları ile işletme biyogüvenlik planı.
  • Personel kısıtı: işletme çalışanları diğer hayvancılık işletmelerini ziyaret edemez, zatî ihtiyaç dâhil kanatlı hayvan besleyemez ve avlanma ya da balık tutma gibi yabani kuşlar, su kuşları ve dışkılarıyla temasa neden olabilecek faaliyetlerden uzak durur.
  • Kemirgen ve haşere: kümes çevresinde en az 50 santimetre genişliğinde beton tretuvar, yıl boyu izleme ve işletme sınırları içinde bitkisel üretim yasağı.
  • Temizlik sırası: boşaltma sonrası kazıma, tazyikli su, deterjan, kurutma, dezenfeksiyon ve gerekirse fumigasyon.
  • Yaş aralığı: aynı kümeste en fazla 7 gün yaş aralığı; göç dönemlerinde gezinti alanı kısıtlaması; tahta palet yasağı; ekipman paylaşımı yasağı.
  • Dönemler arası boşluk: iki dönem arası temizlik ve dezenfeksiyon süresi etlikte en az 10 gün, yumurtacıda en az 21 gün. Kuş gribi çıkışında 21 gün ve ayrıca duyarlı gözcü hayvan uygulaması.
  • Plan onayı: biyogüvenlik planının asgarî içeriği tebliğde sayılmıştır; plan il ya da ilçe müdürlüğü veteriner hekimince onaylanır ve yılda en az bir kez gözden geçirilir.
  • Denetim: her yıl ilçedeki işletmelerin en az yüzde 25'i denetlenir; böylece dört yılda tümü en az bir kez denetlenmiş olur. Eksiklik hâlinde 30 günü geçmeyecek süre verilir.

Mevcut kayıtlı işletmeler için tel örgü ve duvar, tahta palet ile çift kademeli giriş yükümlülüklerine uyum için yayımdan itibaren 12 aylık bir geçiş süresi öngörülmüştür.

Yaptırımlar için tebliğ 5996 sayılı Kanun'un ceza maddesine atıf yapıyor; tutarlar bu sayfada yazılmamıştır. Yükümlülüğün genel çerçevesi için hayvan hastalıklarında ihbar yükümlülüğü sayfasına bakabilirsiniz.

Diğer ilgili düzenlemeler

Tavuk Vebası Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliği'nin koruyucu biyogüvenlik maddesi, yetkili otorite tarafından belirlenerek işletmelere bildirilen önlemlere uyulmasını öngörüyor. Kuluçkahane ve Damızlık Kanatlı İşletmeleri Yönetmeliği ise bu işletmelerin Bakanlıkça uygulanacak mücadele ve kontrol programlarına katılmak ve etkili biyogüvenlik tedbirlerini almak zorunda olduğunu söylüyor.

Biyogüvenliğin neden bu kadar ayrıntılı düzenlendiğini anlamak için hastalığın yayılma yollarına bakmak yeterli; ayrıntısı kuş gribi nedir, nasıl bulaşır sayfasındadır. Yabani kuşlarla temas riskinin pratik karşılığı ise ölü yaban kuşu bulununca ne yapılır sayfasında.

Bu Sayfada Ne Yok?

  • İdarî para cezası tutarı yok.
  • Dezenfektan ürün adı ve dozu yok. Kaynak metin de ticarî ürün adı ya da doz vermiyor, yalnızca üretici talimatına uyulmasını söylüyor.
  • Uluslararası kodun bölüm numarası yok. Elimizdeki metin 2022 damgalıdır; güncel basımda numaranın aynı kaldığı doğrulanamadı.
  • Küçük ölçekli ve zatî ihtiyaç üretimi için kural yok. Tebliğ belirli hayvan sayısı eşiklerinin üzerindeki işletmeleri kapsar.
  • Proje, inşaat ve maliyet bilgisi yok.
  • Vaka, odak ve itlaf bilgisi yok.
  • Dönemsel il kısıtlamaları yok. Tarihli idari kararlar evergreen değildir; yalnızca göç dönemi riski ilkesi aktarılmıştır.
  • Aşı programı önerisi yok.

Sık Sorulan Sorular

Biyogüvenlik nedir?

Hayvan hastalıklarının bir popülasyona girme, yerleşme ve yayılma riskini azaltmak üzere tasarlanmış yönetsel ve fiziksel önlemler bütünü.

Türkiye'de bağlayıcı bir düzenleme var mı?

Var. Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerinin Biyogüvenlik Kurallarına Dair Tebliğ (Resmî Gazete 31 Ocak 2026) yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Hangi işletmeler kapsamda?

350 ve üzeri yumurtacı tavuk, 500 ve üzeri etlik tavuk, 200 ve üzeri hindi, ördek, kaz ve bıldırcın ile 20 ve üzeri devekuşu yetiştiriciliği yapılan işletmeler.

Çit ve levha için ölçü var mı?

Var: en az 150 santimetre yüksekliğinde tel örgü ya da çit, yer seviyesinden en az 50 santimetre duvar; levhalar en az 50x70 santimetre.

Çalışanlara getirilen kısıt ne?

Diğer hayvancılık işletmelerini ziyaret edemez, zatî ihtiyaç dâhil kanatlı besleyemez ve avlanma ya da balık tutma gibi yabani kuşlarla temasa yol açabilecek faaliyetlerden uzak durur.

İki dönem arasında ne kadar bekleniyor?

Temizlik ve dezenfeksiyon süresi etlikte en az 10 gün, yumurtacıda en az 21 gün. Kuş gribi çıkışında 21 gün ve duyarlı gözcü hayvan uygulaması.

Denetim sıklığı ne?

Her yıl ilçedeki işletmelerin en az yüzde 25'i; böylece dört yılda tümü en az bir kez denetlenir.

Ölü hayvanlar ne sıklıkla çıkarılmalı?

Uluslararası koda göre mümkün olan en kısa sürede ve en az günlük olarak; ardından güvenli ve etkili biçimde bertaraf edilmelidir.

Kaynak: Biyogüvenlik ve biyogüvenlik planı tanımları Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü'nün resmî sözlüğünden, kanatlı üretiminde biyogüvenlik usulleri ise aynı kurumun karasal hayvan sağlığı kodundan alınmıştır (woah.org); elimizdeki kod metni 2022 damgalı olduğu için bölüm numarası verilmemiştir. Türkçe çeviriler kurumun resmî Türkçe metni değildir. Davranış değişikliğine dair cümle Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün yüksek patojeniteli avian influenza için biyogüvenlik yayınındandır. Kapsam eşikleri, tanımlar, tutulması zorunlu belgeler, çit ve levha ölçüleri, personel kısıtları, kemirgen mücadelesi, temizlik sırası, yaş aralığı, dönemler arası süreler, plan onayı, denetim oranı ve geçiş süresi, Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerinin Biyogüvenlik Kurallarına Dair Tebliğ'dendir; tebliğin Resmî Gazete nüshası bizzat açılarak kapsam ve dayanak maddeleri teyit edilmiştir (Resmî Gazete 31 Ocak 2026; resmigazete.gov.tr). Koruyucu biyogüvenlik hükmü Tavuk Vebası Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliği'nden, kuluçkahane yükümlülüğü Kuluçkahane ve Damızlık Kanatlı İşletmeleri Yönetmeliği'ndendir. Ceza tutarları yazılmamıştır. Son kontrol 17 Kasım 2026.

Yorumlar (0)

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.

Yorum Yap