Reklam
Gerekli Bilgiler

Ticari defterler ve saklama süresi

İki ayrı rejim var: Ticaret Kanunu on yıl, Vergi Usul Kanunu beş yıl diyor. Tacir için bağlayıcı olan uzun süredir.

Ticari defterler ve saklama süresi

Ticari defterlerin saklama süresinde iki ayrı rejim var ve ikisi aynı sayıyı vermiyor: Türk Ticaret Kanunu on yıl, Vergi Usul Kanunu beş yıl diyor.

Ticaret Kanunu'nun madde 82 hükmü, maddede sayılan belgelerin on yıl saklanacağını söylüyor. Vergi Usul Kanunu'nun madde 253 hükmü ise defter tutmak zorunda olanların, defterleri ve vesikaları "ilgili bulundukları yılı takibeden takvim yılından başlıyarak beş yıl" süreyle muhafaza etmeye mecbur olduğunu söylüyor.

İki rejimi Ticaret Kanunu'nun kendisi bağdaştırıyor: aynı Kanunun madde 64 hükmü, bu Kanunun saklama ve ibraz hükümlerinin Vergi Usul Kanunu ile diğer vergi kanunlarının aynı hususları düzenleyen hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmediğini belirtiyor. Pratikte tacir için bağlayıcı olan uzun süre, yani on yıldır.

Sürenin başlangıcı da ayrıca düzenlenmiş: saklama süresi, defterlere son kaydın yapıldığı, envanterin çıkarıldığı, ara bilançonun düzenlendiği, yıl sonu finansal tablolarının hazırlandığı, ticari yazışmaların yapıldığı veya muhasebe belgelerinin oluştuğu takvim yılının bitişiyle başlar.

Hangi defterler tutulur?

Kanunun madde 64 hükmü her tacire ticari defterleri tutma ve defterlerinde ticari işlemleriyle işletmesinin iktisadi ve malî durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap döneminde elde edilen neticeleri açıkça görülebilir şekilde ortaya koyma yükümlülüğü getiriyor.

Somut liste Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ'de:

  • Her tacir — gerçek ya da tüzel kişi olup olmadığına bakılmaksızın — yevmiye defteri, envanter defteri ve defteri kebiri tutmakla yükümlüdür.
  • Şahıs şirketleri bunlara ek olarak genel kurul toplantı ve müzakere defterini tutar.
  • Anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler ve kooperatifler pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterini; limited şirketler ise pay defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defterini tutmak zorundadır.

Kanun bir noktayı ayrıca belirtiyor: pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri gibi işletmenin muhasebesiyle ilgili olmayan defterler de ticari defterlerdir. Bakanlık bu üç defterin elektronik ortamda tutulmasını zorunlu kılabilir.

Bir dil kuralı daha var: defterler ve gerekli diğer kayıtlar Türkçe tutulur.

Açılış ve kapanış onayı

Fizikî ortamda tutulan defterlerde onay zorunludur ve zamanları kanunda ayrı ayrı belirlenmiştir:

  • Açılış onayı kuruluş sırasında ve kullanılmaya başlanmadan önce noter tarafından yapılır. İzleyen faaliyet dönemlerinde ise defterlerin kullanılacağı dönemin ilk ayından önceki ayın sonuna kadar notere yaptırılır.
  • Yevmiye defterinin kapanış onayı izleyen faaliyet döneminin altıncı ayının sonuna kadar.
  • Yönetim kurulu karar defterinin kapanış onayı izleyen faaliyet döneminin birinci ayının sonuna kadar.

Pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri, yeterli yaprakları bulunmak kaydıyla izleyen dönemlerde açılış onayı yaptırılmaksızın kullanılmaya devam edilebilir. Maddenin bir cümlesi 2018'de mülga edilmiştir.

İki istisna önemli:

  • Anonim ve limited şirketlerin ticaret siciline tescili sırasında defterlerin açılış onayları ticaret sicili müdürlükleri tarafından yapılır. Sicilin bu işlevi için ticaret sicili nedir sayfasına bakabilirsiniz.
  • Defterler elektronik ortamda tutuluyorsa açılışlarda ve yevmiye defteri ile yönetim kurulu karar defterinin kapanışında noter veya ticaret sicili müdürlüğü onayı aranmaz.

Tebliğ, yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri ve yönetim kurulu karar defterinin açılış onaylarının her hesap dönemi için yapılmasını zorunlu tutuyor. Kapanış onayında notere ibraz edilip "Görülmüştür" şerhi alınır. Tebliğe 2026'da eklenen bir hükümle, mücbir sebep hâlinde Bakanlık bu süreyi ikişer aylık sürelerle iki defa uzatmaya yetkili kılınmıştır.

Defter zayi olursa

Kanun bunun için ayrı bir yol öngörüyor: saklamakla yükümlü olunan defterler ve belgeler yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet ya da hırsızlık sebebiyle ve kanunî saklama süresi içinde zayi olursa, tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Süre 2022'de on beş günden otuz güne çıkarılmıştır.

Gerçek kişi tacirin ölümü hâlinde mirasçıları, ticareti terk etmesi hâlinde kendisi saklamakla yükümlüdür. Mirasın resmî tasfiyesi hâlinde veya tüzel kişi sona ermişse defter ve kâğıtlar on yıl süreyle sulh mahkemesi tarafından saklanır.

Elektronik defter

Elektronik defter uygulamasına geçiş zorunluluğu, ilgili genel tebliğde üç grup için öngörülmüştür: elektronik fatura uygulamasına geçiş zorunluluğu bulunan mükellefler; Ticaret Kanunu uyarınca bağımsız denetime tabi olan şirketler; ve 2024'te eklenen bir bentle bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olan mükellefler ile ihtiyarî olarak bilanço esasını tercih edenler.

Elektronik defterde noter onayının yerini berat alıyor: tebliğin tanımına göre kapanış onayı, hesap döneminin son ayına ilişkin olarak alınan elektronik defter beratıdır. Bu, Ticaret Kanunu'nun elektronik defterlerde noter onayı aranmayacağına dair hükmüyle uyumludur.

Tebliğ ayrıca zorunluluk getirildiği hâlde süresi içinde geçmeyen mükellefler hakkında Vergi Usul Kanunu'nda öngörülen cezaî hükümlerin uygulanacağını belirtiyor.

Elektronik ortamda tutma için kanunun koyduğu şart da kayda değer: bilgilerin saklanma süresince bunlara ulaşılmasının ve bu süre içinde her zaman kolaylıkla okunmasının temin edilmiş olması gerekir.

Şirket sona erdiğinde defterlerin ne olacağı şirket tasfiyesi nasıl yapılır sayfasındadır; defter tutma yükümlülüğünün kimde olduğu ise esnaf ile tacir arasındaki fark sayfasının konusudur.

Bu Sayfada Ne Yok?

  • Harç, noter ücreti ve ceza tutarı yok.
  • Muhasebe kaydı örneği ve hesap planı yok.
  • Mükellefiyet eşikleri ve bilanço-işletme hesabı limitleri yok. Vergi mevzuatında belirlenir ve güncellenir.
  • Yazılım, program ve hizmet sağlayıcı önerisi yok.
  • Mali tavsiye ve vergi planlaması yok.
  • Mülga cümleye atıf yok. Madde 64'ün ilgili cümlesi 2018'de yürürlükten kaldırılmıştır.
  • Bağımsız denetim ölçütlerinin ayrıntısı yok. Ayrı düzenlemeyle belirlenir.
  • Tek bir saklama süresi yok. İki rejim vardır ve ikisi de yazılmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Ticari defterler kaç yıl saklanır?

Ticaret Kanunu on yıl, Vergi Usul Kanunu beş yıl diyor. Tacir için bağlayıcı olan uzun süre, yani on yıldır.

Saklama süresi ne zaman başlar?

Son kaydın yapıldığı, envanterin çıkarıldığı ya da finansal tabloların hazırlandığı takvim yılının bitişiyle.

Her tacir hangi defterleri tutmak zorunda?

Yevmiye defteri, envanter defteri ve defteri kebir. Şirket türüne göre pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri eklenir.

Kapanış onayı ne zaman yapılır?

Yevmiye defterinde izleyen faaliyet döneminin altıncı ayının sonuna kadar; yönetim kurulu karar defterinde birinci ayının sonuna kadar.

Kuruluşta açılış onayını kim yapar?

Anonim ve limited şirketlerin ticaret siciline tescili sırasında ticaret sicili müdürlükleri.

E-defterde noter onayı gerekiyor mu?

Hayır. Defterler elektronik ortamda tutuluyorsa açılışlarda ve yevmiye ile yönetim kurulu karar defterinin kapanışında noter veya sicil müdürlüğü onayı aranmaz; onayın yerini berat alır.

Defterlerim yangında zayi olursa ne yapmalıyım?

Zıyaı öğrendiğiniz tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmenizin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden belge verilmesini isteyebilirsiniz; dava hasımsız açılır.

Defterler hangi dilde tutulur?

Kanunun hükmü açık: Türkçe.

Kaynak: Defter tutma yükümlülüğü, açılış ve kapanış onaylarının zamanı, sicil müdürlüğünce yapılan onay, elektronik defterlerde onay aranmaması, defterlerin Türkçe tutulması, on yıllık saklama süresi, sürenin başlangıcı, zıya hâlinde otuz günlük süre ve sona erme hâlinde sulh mahkemesince saklama, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun madde 64, 65 ve 82 metinlerindendir (mevzuat.gov.tr); madde 64'ün bir cümlesinin 2018'de mülga edildiği ve zıya süresinin 2022'de otuz güne çıkarıldığı metindeki şerhlerden görülmüştür. Şirket türüne göre tutulacak defterler, her hesap dönemi için açılış onayı ve kapanış onayı usulü ile mücbir sebep hâlinde süre uzatımı Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ'dendir (Resmî Gazete 19 Aralık 2012, sayı 28502; son değişiklikler 2025 ve 2026 tarihlidir). Beş yıllık muhafaza süresi 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun madde 253 metnindendir (mevzuat.gov.tr). Elektronik deftere geçiş zorunluluğu, berat tanımı ve cezaî hükümlere atıf 1 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği'ndendir (edefter.gov.tr). Harç, ücret ve ceza tutarları yazılmamıştır. Son kontrol 17 Kasım 2026.

Yorumlar (0)

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.

Yorum Yap