
Bir binayı planlı biçimde yıkmak için gereken belge "yıkım ruhsatı"dır ve bu belge İmar Kanunu'nda değil, Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'te düzenlenmiştir.
Bu ayrımı baştan kurmak gerekiyor, çünkü 3194 sayılı İmar Kanunu'nda yıkım ruhsatını düzenleyen bir madde yoktur. Kanun yalnızca idarenin yıktırma yetkisini düzenler:
- Madde 32: ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar — aykırılık giderilmezse ruhsat iptal edilir ve yapı, belediye encümeni ya da il idare kurulu kararını müteakip belediye veya valilikçe yıktırılır.
- Madde 39: yıkılacak derecede tehlikeli yapılar — sahibine tebligat yapılır, tebligat veya ilanı müteakip otuz günü geçmemek üzere idarece belirlenen süre içinde tehlike giderilmezse yıkım işi belediye veya valilikçe yapılır ve masrafı yüzde 20 fazlası ile yapı sahibinden tahsil edilir.
- Madde 40: kamunun selameti için alınması gereken tedbirler — enkaz ve birikinti gibi mahzurlar tebliğe rağmen giderilmezse idarece giderilir.
Yani kanun "idare yıkar"ı düzenler; "malik nasıl yıkar"ı yönetmelik düzenler.
Yıkım ruhsatı: dayanak ve başvuru
Yönetmelik Resmî Gazete'nin 13 Ekim 2021 tarihli, 31627 sayılı nüshasında yayımlandı. Dayanağı 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 3, 8 ve 11. maddeleri, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8, 28 ve 32. maddeleri ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesidir.
Yönetmelik kapsamındaki yıkımlar için ilgili idarece yıkım ruhsatı düzenlenir; ruhsat başvuru üzerine ve Yönetmeliğin ekindeki forma göre verilir. Başvuru ekinde istenenler:
- tapu belgesi,
- müteahhit ve fennî mesulle ayrı ayrı yapılmış sözleşmeler,
- yıkım planı,
- belirli hâller dışında tüm parsel maliklerinin muvafakati,
- tahliye belgesi,
- elektrik, su, doğal gaz ve telefon aboneliklerinin kapatıldığına dair belgeler,
- müellif ve şantiye şefi iş sözleşmeleri.
Süreler
Eksik yoksa ruhsat başvurudan itibaren en geç on beş gün içinde düzenlenir. Eksik varsa on gün içinde bildirilir, giderildikten sonra beş gün içinde ruhsat verilir.
Ruhsat alındıktan sonra yıkıma başlama müddeti bir aydır. Başlanmazsa ya da başlama müddetiyle birlikte üç ay içinde bitirilmezse ruhsat hükümsüz kalır ve yeniden alınması gerekir.
Müteahhit, işe başlamayı ve bitirmeyi en az yedi gün önceden fennî mesule, ilgili idareye ve mülkî amirliğe bildirir; patlatmalı yıkımlarda bu süre en az on gündür.
Yıkım planı her zaman gerekli mi?
Hayır. Bodrum dışında en çok bir katlı, bina yüksekliği 6,00 metreyi ve yapı inşaat alanı 250 metrekareyi geçmeyen müstakil ya da ayrık nizam yapılarda; ayrıca 250 metrekareyi ve kat inşaat alanının yüzde 10'unu aşmayan kısmî yıkımlarda yıkım planı düzenlenmez.
Bu bir ruhsat muafiyeti değildir — yalnızca plan düzenlenmez.
Fennî mesuliyet eşiği: bugün 21,50 metre
Fennî mesuliyet inşaat mühendisindedir. Bina yüksekliği 21,50 metreden az olan binaların yıkımında fennî mesuliyet aranmaz. Ancak patlayıcılarla yapılan yıkımlar ile ikiden fazla bodrum katı olan her türlü binanın yıkımında fennî mesuliyetin üstlenilmesi zorunludur.
Önemli uyarı: 2026 değişikliğinin çoğu henüz yürürlükte değil
Yönetmelikte 12 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 33338) kapsamlı bir değişiklik yayımlandı. Basında bu değişiklik "yeni yıkım kuralları" diye anlatıldı, ancak değişikliğin neredeyse tamamı bugün yürürlükte değildir.
Değişiklik Yönetmeliği'nin yürürlük maddesi şöyle diyor: 5. maddeyle 7. maddeye eklenen sekizinci fıkra ile 14. ve 15. maddeleri yayımı tarihinde, diğer hükümleri yayımı tarihinden bir yıl sonra yürürlüğe girer.
Pratik sonuç şudur: 16 Kasım 2026 itibarıyla yürürlüğe girmiş olan tek esaslı yeni hüküm, 6306 sayılı Kanun kapsamında kamu kurum ve kuruluşları marifetiyle yapılacak yıkımlarda müteahhit ve şantiye şefi aranmayacağı (fennî mesuliyetin ise zorunlu kalacağı) kuralıdır.
Basında dolaşan 18,50 metrelik fennî mesuliyet eşiği, "yüksek yapı" tanımı, patlatmadan sorumlu mühendis ve ateşleyiciye dair yeni maddeler ile yeni ekler 12 Ağustos 2027'ye kadar yürürlüğe girmeyecektir. Bugün geçerli eşik hâlâ 21,50 metredir.
Patlayıcıyla yıkım: hangi ek izinler gerekir?
Patlatmalı yıkım, yıkım ruhsatından önce gelen ayrı bir izin zinciri gerektirir. Yönetmelik, patlayıcı malzemenin taşınması ve kullanılmasında 1987 tarihli Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin... Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük ile Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre alınan belgelerin müteahhit tarafından başvuru dilekçesi ekinde idareye verileceğini söyler.
Tüzükten doğan iki temel belge:
- Satın alma ve kullanma izin belgesi: patlayıcı maddenin kullanılacağı il valiliğinden alınır. Ekinde depo izin belgesi, patlayıcı madde ihtiyaç raporu, ateşleyici yeterlik belgesi, noterce düzenlenmiş taahhütnameler ve Tehlikeli Maddeler Zorunlu Sorumluluk Sigortası poliçesi istenir. Belgeler bir ilâ üç yıl süreli verilir.
- Taşıma izin belgesi: patlayıcı maddelerin fabrikadan, gümrükten, satış yerinden veya depolardan başka bir yere taşınması için zorunludur ve yerel emniyet makamlarınca, bulunmadığı yerlerde ilçe jandarma bölük komutanlıklarınca verilir.
Ateşlemeyi yapacak kişinin ateşleyici yeterlik belgesi almış olması zorunludur; belge, sınav ve güvenlik soruşturması sonucuna göre valilikçe beş yıl süreli verilir. Bina yıkımı yerüstü işlemi olduğundan ilgili sınıf (B) sınıfıdır.
Patlatma öncesi güvenlik yükümlülükleri
Yönetmelik, patlatmalı yıkımda idareye ve müteahhide somut görevler yükler:
- İdare, yıkım mahalli ve çevresinde yedi gün öncesinden halkı bilgilendirir, duyuru ve uyarı yapar.
- Komşu parsellere en az üç gün önce duyuru yapılır.
- Patlatma anında yangınla mücadele ekibi ve acil tıbbî yardım ekibi bulundurulur.
- Patlayıcı şarjı yapılan katlar, yırtılmaz file, tel, örtü, konveyör bandı ya da geotekstil gibi malzemelerle kaplanır.
Yıkım planı, ilgili standarda uygun olarak müellifçe hazırlanır ve ekinde atık yönetim planı ile akustik rapor bulunur. Patlatmalı yıkımlarda ayrıca, patlatma tekniği konusunda yüksek lisans ya da üniversite sertifika programına sahip mühendislerce hazırlanan patlatma raporu eklenir ve bu personel işe refakat eder.
Yıkım bittikten sonra
Yıkımın ardından en geç otuz gün içinde ilgili standarda göre "yanan ve yıkılan yapılar formu" düzenlenir; birer örneği il müdürlüğüne, meslek odasına ve tapu müdürlüğüne gönderilir ve bina kodu adres veri tabanından düşülür.
Yönetmeliğin kapsamadığı yıkımlar
Yönetmelik her yıkımı kapsamaz. Kapsam dışında olanlar: 7269 sayılı Kanun kapsamındaki yıkımlar; 6306 sayılı Kanun uyarınca re'sen yapılan yıkımlar; İmar Kanunu'nun 32. maddesi kapsamındaki kısmî yıkımlar; idarenin İmar Kanunu kapsamında yaptığı yıkımlar; ve 2863 sayılı Kanun kapsamındaki tescilli yapıların yıkımları.
Kültür ve tabiat varlığı etkileşim veya geçiş sahasındaki bir yapıda, ruhsat düzenlenmeden önce ilgili koruma bölge kurulundan ya da komisyonundan uygun görüş alınması gerekir.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Harç, ruhsat bedeli ve yıkım maliyeti yok.
- İdari para cezası tutarı yok.
- Patlayıcı miktarı hesabı, şarj düzeni ya da patlatma tekniği anlatımı yok. Bu, yetki belgesi olan mühendisin işidir ve tarif edilmesi tehlikelidir.
- Müteahhit, firma ya da proje adı yok.
- 12 Ağustos 2027'de yürürlüğe girecek hükümler bugünün kuralı olarak yazılmamıştır. Hangi hükmün ne zaman yürürlüğe girdiği metinde ayrıca belirtilmiştir.
- Kentsel dönüşüm süreci ve 6306 sayılı Kanun'un kendi usulü yok. O yıkımların önemli bir bölümü bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.
- Somut bir yapı için "yıkılması gerekir" değerlendirmesi yok. Tehlike tespiti idarenin ve teknik personelin işidir.
- Riskli yapı tespiti nasıl yapılır anlatımı yok. Ayrı bir mevzuata tabidir.
Sık Sorulan Sorular
Yıkım ruhsatı hangi mevzuatta düzenlenmiş?
Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'te (Resmî Gazete 13 Ekim 2021, sayı 31627). İmar Kanunu'nda yıkım ruhsatını düzenleyen bir madde yoktur; kanun idarenin yıktırma yetkisini düzenler.
Ruhsat ne kadar sürede verilir?
Eksik yoksa başvurudan itibaren en geç on beş gün içinde. Eksik varsa on gün içinde bildirilir, giderildikten sonra beş gün içinde ruhsat düzenlenir.
Ruhsat aldıktan sonra ne kadar süre var?
Yıkıma başlama müddeti bir aydır. Başlanmazsa ya da başlama müddetiyle birlikte üç ay içinde bitirilmezse ruhsat hükümsüz kalır.
Her yıkımda yıkım planı gerekir mi?
Hayır. Bodrum dışında en çok bir katlı, yüksekliği 6,00 metreyi ve inşaat alanı 250 metrekareyi geçmeyen müstakil veya ayrık nizam yapılarda ve belirli kısmî yıkımlarda plan düzenlenmez. Ruhsat muafiyeti değildir.
Patlayıcıyla yıkımda hangi izinler gerekir?
Valilikten satın alma ve kullanma izin belgesi, yerel emniyet makamlarından taşıma izin belgesi, ve ateşlemeyi yapacak kişi için ateşleyici yeterlik belgesi. Bu belgeler yıkım ruhsatı başvurusunun ekinde idareye verilir.
Patlatma öncesinde halka duyuru zorunlu mu?
Evet. İdare, yıkım mahalli ve çevresinde yedi gün öncesinden bilgilendirme yapar; komşu parsellere en az üç gün önce duyurulur. Patlatma anında yangın ve acil tıbbî yardım ekibi bulundurulur.
Fennî mesuliyet hangi yüksekliğin üzerinde zorunlu?
Bugün geçerli eşik 21,50 metredir. Basında anılan 18,50 metrelik eşik 12 Ağustos 2027'ye kadar yürürlüğe girmeyecektir. Patlayıcıyla yıkımda ve ikiden fazla bodrumlu binalarda fennî mesuliyet yükseklikten bağımsız olarak zorunludur.
Tescilli tarihî yapılar bu Yönetmeliğe tabi mi?
Hayır. 2863 sayılı Kanun kapsamındaki tescilli yapıların yıkımları Yönetmeliğin kapsamı dışındadır. Etkileşim veya geçiş sahasındaki yapılarda ise ruhsat öncesinde koruma bölge kurulunun uygun görüşü gerekir.
Kaynak: İdarenin yıktırma yetkisi ve otuz günlük süre 3194 sayılı İmar Kanunu'nun madde 32, madde 39 ve madde 40 metninden (mevzuat.gov.tr). Yıkım ruhsatı, başvuru ekleri, süreler, fennî mesuliyet eşiği, yıkım planı muafiyetleri, patlatma öncesi duyuru yükümlülükleri ve kapsam dışı hâller Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'tendir (Resmî Gazete 13 Ekim 2021, sayı 31627). 12 Ağustos 2026 tarihli değişikliğin yürürlük maddesi, Resmî Gazete nüshası bizzat açılarak okunmuştur: yalnızca 7. maddeye eklenen sekizinci fıkra ile 14 ve 15. maddeler yayımı tarihinde, diğer hükümler bir yıl sonra yürürlüğe girer (Resmî Gazete 12 Ağustos 2026, sayı 33338; resmigazete.gov.tr). Patlayıcıya ilişkin izinler 1987 tarihli Tüzük ile Patlayıcı Madde Ateşleyici Yeterlilik Belgesinin Verilmesi Esas ve Usulleri Hakkında Yönetmelik'tendir (Resmî Gazete 11 Temmuz 2002, sayı 24812). Son kontrol 16 Kasım 2026.






Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.