Reklam
Gerekli Bilgiler

Taşeron nedir? Alt işveren ilişkisi ve muvazaa

İş Kanunu'nda "taşeron" diye bir statü yok; hukuki terim alt işveren. Asıl iş ancak iki şart birlikte gerçekleşirse bölünebilir.

Taşeron nedir? Alt işveren ilişkisi ve muvazaa

İş Kanunu'nda "taşeron" diye bir statü yoktur. Mevzuatın kullandığı terim alt işverendir ve bu bir kelime tercihi değil: alt işverenliğin şartları, sınırları ve sonuçları kanunda tek tek sayılmıştır.

"Taşeron" kelimesi 4857 sayılı Kanun'un tamamında bir kez geçer — madde 36'da, kamu makamlarının hakedişlerinden ücret kesme yükümlülüğü anlatılırken "müteahhit veya taşeronlarca" denir. Alt işverenlik rejimini kuran hükümlerde ve 2008 tarihli Alt İşverenlik Yönetmeliği'nin hiçbir yerinde bu kelime bulunmaz. Yani günlük dilde "taşeron işçisi" denen kişi, hukuken alt işveren işçisidir.

Alt işveren kimdir? Kanunun kendi tanımı

Tanım 4857 sayılı Kanun'un madde 2 hükmünün altıncı fıkrasındadır. Fıkra numarasına dikkat etmek gerekiyor: maddenin dördüncü fıkrası 2012'de mülga edilmiştir (6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 37. maddesiyle), bu yüzden pek çok kaynakta "beşinci fıkra" diye anılan hüküm bugün altıncı fıkradır.

Fıkra, alt işverenliği üç unsurun birlikte bulunmasına bağlar. İş alan kişi;

  • işyerinde yürütülen yardımcı işlerde ya da asıl işin bir bölümünde iş almış olacak — asıl işin bir bölümü söz konusuysa iş, "işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren" bir iş olacak,
  • bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde çalıştıracak,
  • ve bu iş için ayrı bir işveren olarak görünecek.

Üçü birlikte varsa ortaya "asıl işveren-alt işveren ilişkisi" çıkar.

Asıl işveren neden sorumlu? "Müteselsil" kelimesi kanunda yok

Aynı fıkra, asıl işverenin alt işverenin işçilerine karşı "alt işveren ile birlikte sorumlu" olduğunu söyler. Yaygın anlatımda bu "müteselsil sorumluluk" diye geçer; kanun metni bu kelimeyi kullanmaz.

Daha önemlisi, sorumluluk sınırsız değil, iki yönden sınırlı:

  • Kaynak bakımından: yalnızca bu Kanun'dan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülükler. Asıl işverenin kendi toplu iş sözleşmesi bu listede yoktur.
  • Yer bakımından: yalnızca "o işyeri ile ilgili olarak". Alt işverenin başka bir işindeki alacak, asıl işvereni bağlamaz.

Muvazaa: ilişkinin baştan geçersiz sayıldığı hâller

Madde 2'nin yedinci fıkrası iki yasak koyar. Asıl işverenin işçileri alt işveren tarafından işe alınıp çalıştırılmaya devam ettirilerek hakları kısıtlanamaz; ve daha önce o işyerinde çalıştırılan kimseyle alt işveren ilişkisi kurulamaz.

Bu yasaklara aykırı davranılırsa sonuç ağırdır: ilişki muvazaalı sayılır ve alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görür. Yani sonuç ileriye değil, geriye doğru işler.

Alt İşverenlik Yönetmeliği muvazaayı dört başlıkta tanımlar: uzmanlık gerektirmeyen bir asıl iş bölümünün alt işverene verilmesi; daha önce o işyerinde çalıştırılan kimseyle ilişki kurulması; asıl işveren işçilerinin hakları kısıtlanarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi; ve kamusal yükümlülüklerden kaçınmaya ya da hakları kısıtlamaya yönelik, tarafların gerçek iradesini gizleyen işlemler.

Asıl iş ne zaman bölünebilir? İki şart, "veya" değil "ve"

Buradaki ayrıntı, uygulamadaki tartışmaların çoğunun kaynağı. Kanun, asıl işin "işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde" bölünebileceğini söyler. Yönetmelik bunu açıkça iki şarta bağlar ve şartların birlikte gerçekleşmesini ister: işletmenin ve işin gereği ve teknolojik sebeplerle uzmanlık gerektirmesi.

Bir şart varsa yetmez. Ayrıca Yönetmelik, asıl işin bir bölümünde iş alan alt işverenin üstlendiği işi bölerek başka bir işverene veremeyeceğini de söyler — yani alt işverenin alt işvereni olmaz.

İşyeri tescili ve otuz iş günü

Alt işverenlik ilişkisi kurulması, Yönetmeliğe göre yeni bir işyeri kurulması sayılır. Madde 3 hükmü uyarınca alt işveren, asıl işverenden aldığı yazılı alt işverenlik sözleşmesi ve gerekli belgelerle birlikte kendi işyerinin tescili için bildirimde bulunmakla yükümlüdür. Sözleşmenin yazılı olması Yönetmelikte ayrıca düzenlenmiştir.

Tescil sırasında ya da sonrasında iş müfettişi muvazaa tespit ederse, rapora karşı tebliğden itibaren otuz iş günü içinde iş mahkemesine itiraz edilebilir. Dava basit yargılama usulüne göre dört ay içinde sonuçlandırılır. İtiraz edilmezse ya da mahkeme tespiti onarsa tescil iptal edilir ve işçiler başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır.

Ücretin ödenmemesi hâlinde işçinin elindeki yollar için ücret ödenmezse işçi ne yapabilir sayfasına, işverenin fesih gerekçeleri için işverenin haklı fesih sebepleri sayfasına bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

  • Ücret, kıdem ya da tazminat tutarı yok. Tutarlar bu sayfada doğrulanamaz.
  • Somut bir ilişkinin muvazaalı olup olmadığına dair değerlendirme yok. Muvazaa tespiti iş müfettişinin ve mahkemenin işidir; Yönetmelik yedi ayrı ölçüt sayar ve her olay kendi şartlarında incelenir.
  • Hukuki tavsiye yok. Sayfa yürürlükteki hükmün ne dediğini aktarır.
  • Şirket, kurum ya da dava adı yok.
  • Yargı kararı özeti yok. Sayfa kanun ve yönetmelik metnine dayanır, içtihat derlemesi değildir.
  • Kamu ihale mevzuatındaki hizmet alımı rejimi yok. O ayrı bir düzenlemedir ve bu sayfanın konusu değildir.
  • İş sağlığı ve güvenliğinde sorumluluk paylaşımı yok. 6331 sayılı Kanun'un kendi hükümleri bu sayfada anlatılmamıştır.

Sık Sorulan Sorular

Taşeron ile alt işveren aynı şey mi?

Günlük dilde aynı şeyi anlatırlar; hukuken kullanılan terim alt işverendir. "Taşeron" kelimesi 4857 sayılı Kanun'da yalnızca madde 36'da, hakedişlerden ücret kesme bağlamında geçer. Alt İşverenlik Yönetmeliği'nde hiç geçmez.

Asıl işveren, alt işverenin işçisinin ücretinden sorumlu mu?

Kanun asıl işverenin "alt işveren ile birlikte" sorumlu olduğunu söyler. Sorumluluk üç kaynakla (Kanun, iş sözleşmesi, alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesi) ve "o işyeri ile ilgili olarak" kaydıyla sınırlıdır.

Asıl iş alt işverene verilebilir mi?

Kural olarak verilemez. İstisna, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirme şartlarının birlikte gerçekleşmesidir. Tek şart yeterli değildir.

Daha önce aynı işyerinde çalışan biri alt işveren olabilir mi?

Olamaz. Kanun bunu açıkça yasaklar ve aksi hâlde ilişki muvazaalı sayılır.

Muvazaa tespit edilirse ne olur?

Alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görür. Sonuç geriye doğru işler.

Alt işveren işi başka birine devredebilir mi?

Asıl işin bir bölümünde iş alan alt işveren, üstlendiği işi bölerek başka bir işverene veremez.

Müfettiş raporuna itiraz süresi ne kadar?

Tebliğden itibaren otuz iş günü içinde iş mahkemesine itiraz edilir; dava basit yargılama usulüne göre dört ay içinde sonuçlandırılır.

Kaynak: Alt işveren tanımı, birlikte sorumluluk ve muvazaa hükümleri 4857 sayılı İş Kanunu'nun madde 2 ve madde 3 metninden (mevzuat.gov.tr). Dördüncü fıkranın 6331 sayılı Kanun'un 37. maddesiyle mülga edildiği aynı metindeki değişiklik işaretinden teyit edilmiştir. Muvazaa ölçütleri, yazılı sözleşme şartı, asıl işin bölünmesindeki iki şartın birlikteliği ve işyeri tescili Alt İşverenlik Yönetmeliği'ndendir (Resmî Gazete 27 Eylül 2008, sayı 27010; mevzuat.gov.tr). "Taşeron" kelimesinin kanun metnindeki tek geçtiği yer, kanun metni üzerinde arama yapılarak tespit edilmiştir. Son kontrol 16 Kasım 2026.

Yorumlar (0)

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.

Yorum Yap