Pasaport türleri ve farkları: kanunda kaç tür var?

5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun on ikinci maddesi beş pasaport türü sayar: diplomatik, hususi damgalı, hizmet damgalı, umuma mahsus ve yabancılara mahsus. Kanun 15/7/1950'de kabul edilmiş (Resmî Gazete 24/7/1950, sayı 7564) ve bu sayım bugün de yürürlüktedir.

Önce yaygın bir yanlışı düzeltmek gerekiyor: pasaport renkleri kanunda yazılı değildir. Kanun metninde "renk", "yeşil", "gri" ya da "bordo" ibareleri hiç geçmez. Yeşil pasaport, gri pasaport ve bordo pasaport adlandırmaları uygulamadaki ve halk dilindeki karşılıklardır; kanunun kullandığı adlar hususi damgalı, hizmet damgalı ve umuma mahsus pasaporttur.

Türler ve kimlere verildiği

Kanun ayrıca pasaport yerine geçerli vesikaları da sayar: pasavan, idarî mektup, hudut geçiş belgesi, gemiadamı cüzdanı ve seyahat belgesi gibi.

Hususi damgalı pasaport kimlere verilir?

Madde 14/A'nın kapsamı geniş ve zaman içinde genişletilmiş. Metinde sayılanlar arasında birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan ya da bu kadrolar karşılık gösterilerek sözleşmeli çalışan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri; vakıf yükseköğretim kurumlarında en az on beş yıl meslekî kıdemi olan öğretim üyeleri; il ve ilçe belediye başkanları (görevleri süresince); emeklilik veya çekilme ile ayrılmış olanlar; baro levhasına yazılı ve en az on beş yıl kıdemli avukatlar yer alıyor. İhracat tutarı belirlenen değerin üzerinde olan firma yetkililerine dört yıl süreyle verilebileceği de aynı maddede düzenlenmiştir.

Hususi ve hizmet damgalı pasaportlar, mensup olunan makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir; aynı şartla büyükelçilik ve elçiliklerce de verilebilir. Emeklilik ya da çekilme sebebiyle ayrılmış olanlar doğrudan İçişleri Bakanlığına başvurur (madde 14/C).

Geçerlilik süreleri

• Hususi damgalı: altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığının belirleyeceği sürelerde.
• Hizmet damgalı: altı aydan az olmamak kaydıyla sahibinin görev süresine göre belirlenen süre için.
• Umuma mahsus münferit: kanundaki istisnalar saklı kalmak ve altı aydan az olmamak kaydıyla belirlenen sürelerde.
• Umuma mahsus müşterek: üç ay, altı ay ve bir yıl geçerli olmak üzere düzenlenir (madde 16).
• Diplomatik: sabit bir süre yoktur; ölçüt sıfat ya da görevin devam ettiği müddetçedir.

Hususi ve hizmet damgalı pasaportların süresi bitenler aynı müddetler için beşer defa uzatılabilir.

Eş ve çocuklar

Hususi damgalı pasaportta hak sahibinin eşine de aynı nevi pasaport verilir; hak sahibi olduğu sırada vefat edenlerin dul eşine, başkasıyla evlenmemişse verilebilir. Çocuklara yirmi beş yaşının ikmaline kadar — ergin olmayan ya da ergin olsa dahi yanında yaşayan, evli olmayan, iş sahibi olmayan ve öğrenimi devam eden çocuklar — ve sürekli bakıma muhtaç olduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenen çocuklara verilir. Hizmet damgalı pasaportta eş ve aynı niteliklerdeki çocuklara, hak sahibinin pasaportuyla aynı süre geçerli pasaport verilir.

Umuma mahsus pasaportta sahibi talep ederse ergin olmayan çocukları refakat hanesine kaydedilir; refakat hanesinde yazılı olanlar, pasaport sahibi beraberinde olmadıkça o pasaportla seyahat edemez.

Harç ve vize muafiyeti

Kanunda açık bir muafiyet var: diplomatik pasaportlar hiçbir harç veya resme tâbi değildir. Kafile hâlinde gezi yapacak öğretmen, öğrenci ve sporculara verilecek pasaportlar da harçtan muaftır.

Yeşil pasaportun hangi ülkelerde vize muafiyeti sağladığı kanunda yazmaz. Muafiyetler ikili anlaşmalara dayanır ve değişkendir; bu yüzden bu sayfa ülke listesi vermiyor.

Başvuru usulü için pasaport başvurusu nasıl yapılır ve yeşil pasaport kimlere verilir sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Vize muafiyeti ülke listesi yok. Kanunda yer almaz, ikili anlaşmalara bağlıdır ve değişir.
• Pasaport harcı ve defter bedeli yok. Tutarlar her yıl değiştiği için yazılmaz.
• Renklerin kanunî dayanağı yok. Kanun renk adı kullanmaz.
• Başvuru belgeleri listesi yok. Kanun bunu İçişleri Bakanlığının tespitine bırakmıştır.
• Randevu ve teslim süresi yok.
• Pasaport verilmemesi hâlleri ayrıntısı yok. Ayrı maddelerin konusudur.
• Hukukî tavsiye yok.

Sık Sorulan Sorular

Kanunda kaç pasaport türü var?

Beş: diplomatik, hususi damgalı, hizmet damgalı, umuma mahsus ve yabancılara mahsus. Madde 12 bunları sayar.

Pasaport renkleri kanunda yazılı mı?

Hayır. Kanun metninde renk adı geçmez; yeşil, gri ve bordo adlandırmaları uygulamadaki karşılıklardır.

Yeşil pasaport hangi maddeye dayanır?

Hususi damgalı pasaport madde 14/A'da düzenlenmiştir; hizmet damgalı ise madde 14/B.

Hususi pasaportta eş ve çocuk hakkı var mı?

Evet. Eşe aynı nevi pasaport verilir; çocuklara kanunda sayılan şartlarla yirmi beş yaşının ikmaline kadar.

Pasaport süresi kaç defa uzatılabilir?

Hususi ve hizmet damgalı pasaportlar aynı müddetler için beşer defa uzatılabilir.

Hangi pasaport harçtan muaf?

Diplomatik pasaportlar hiçbir harç veya resme tâbi değildir. Kafile hâlinde gezi yapacak öğretmen, öğrenci ve sporcuların pasaportları da muaftır.

Kaynak: 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun güncel metni, madde 12-18 (mevzuat.gov.tr). Beş türün sayıldığı madde, hususi ve hizmet damgalı pasaportların kimlere verildiği, geçerlilik süreleri, eş ve çocuk hakları ile diplomatik pasaportun harç muafiyeti bu maddelerden okunmuştur. Renk adlandırmalarının kanunda bulunmadığı, metin üzerinde arama yapılarak teyit edilmiştir. Vize muafiyeti ülke listesi kanunda yer almadığı için yazılmamıştır. Son kontrol 11 Kasım 2026.