Anıtkabir proje yarışması: 49 proje, üç ödül, bir karar

Anıtkabir proje yarışmasına 49 proje katıldı, bunlardan 47'si değerlendirildi ve jüri üç projeyi birlikte ödüle değer buldu. Kazananı jüri değil hükûmet belirledi; bu, yarışmanın en çok yanlış anlatılan yönü.

Yarışma şartnamesi 1 Mart 1941'de yarışmacılara açıldı; duyuru 18 Şubat 1941'de yapılmıştı. Teslim süresi uzatıldı ve son teslim 2 Mart 1942 akşamı oldu. Katılım uluslararası: Türkiye'nin yanında Almanya, İtalya, Avusturya, İsviçre, Fransa ve Çekoslovakya'dan proje geldi. İki proje şartnamenin 7. maddesi gereği elendi, bu yüzden değerlendirilen sayı 47.

Jüri

Jüri başkanı Prof. Paul Bonatz'dı. Diğer üyeler: Prof. Ivar Tengbom, Prof. Karoly Wichinger, Prof. Arif Hikmet Holtay ve Y. Mimar Muammer Çavuşoğlu. Raportörlüğü Y. Mimar Muhlis Sertel yaptı.

Jüri 12 Mart 1942'de toplandı, çalışmasını 20 Mart 1942'de bitirdi ve raporunu Başbakanlığa verdi.

Ödüle değer bulunan üç proje

Jüri bu üç projeyi sıralamadı; birlikte ödüle değer buldu. Seçim bu yüzden bir sonraki aşamaya kaldı.

Kararı kim verdi?

Hükûmet, Onat ve Arda'nın projesini 7 Mayıs 1942'de seçti. Resmî tebliğ 9 Haziran 1942'de yayımlandı. Uygulama ve kontrol hakları ise 18 Kasım 1943'te iki mimara verildi.

Burada da bir kaynak çelişkisi var: Atatürk Ansiklopedisi'nin bir maddesi jüri kararını 23 Mart 1942 olarak yazıyor. Anıtkabir Komutanlığı'nın kendi yayınıyla çeliştiği için bu sayfa 20 Mart 1942 tarihini esas alıyor.

Yarışmadan temel atmaya geçen süreci Anıtkabir ne zaman yapıldı sayfamızda, yapının neden Rasattepe'ye kurulduğunu Anıtkabir yeri nasıl seçildi sayfamızda bulabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Ödül tutarları yok. Dönem parasıyla verilen tutarlar bugüne çevrilemediği için yazılmadı.
• Elenen iki projenin kime ait olduğu yok. Kurumsal kaynakta ad verilmez.
• Jüri raporunun tam metni yok. Telif ve kapsam sebebiyle aktarılmadı.
• Diğer 44 projenin listesi yok. Kurumsal kaynakta tam liste bulunmuyor.
• Projelerin mimarî karşılaştırması yok. Bu sayfa süreci anlatır, değerlendirme yapmaz.
• Yarışma dışı siyasî tartışma yok. Doğrulanmış belge bulunamadı.
• Çizim ve maket görseli yok. Bu sayfanın konusu dışındadır.

Sık Sorulan Sorular

Yarışmaya kaç proje katıldı?

49 proje katıldı, 47'si değerlendirildi. İki proje şartnamenin 7. maddesi gereği elendi. İki sayı da doğrudur, farklı şeyi anlatır.

Yarışmayı kim kazandı?

Prof. Emin Onat ve Doç. Orhan Arda'nın projesi. Ancak bu seçimi jüri değil hükûmet yaptı; jüri üç projeyi birlikte ödüle değer bulmuştu.

Karar hangi tarihte verildi?

Hükûmet projeyi 7 Mayıs 1942'de seçti, resmî tebliğ 9 Haziran 1942'de yayımlandı.

Jüride kimler vardı?

Başkan Prof. Paul Bonatz; üyeler Prof. Ivar Tengbom, Prof. Karoly Wichinger, Prof. Arif Hikmet Holtay ve Y. Mimar Muammer Çavuşoğlu; raportör Y. Mimar Muhlis Sertel.

Yarışma uluslararası mıydı?

Evet. Türkiye'nin yanı sıra Almanya, İtalya, Avusturya, İsviçre, Fransa ve Çekoslovakya'dan proje geldi.

Mimarlar inşaata ne zaman başladı?

Uygulama ve kontrol hakları 18 Kasım 1943'te verildi; temel 9 Ekim 1944'te atıldı.

Kaynak: Anıtkabir Komutanlığı (anitkabir.tsk.tr); Atatürk Araştırma Merkezi — Atatürk Ansiklopedisi (ataturkansiklopedisi.gov.tr). Şartname tarihleri, proje sayıları, jüri listesi, jüri çalışma tarihleri ve hükûmet kararının tarihleri Anıtkabir Komutanlığı'nın kendi yayınından alınmıştır. Jüri kararı tarihinde kaynaklar arasında çelişki bulunduğu için kurumun kendi yayınındaki tarih esas alınmış ve çelişki sayfada belirtilmiştir. Son kontrol 11 Kasım 2026.