Atatürk İlkeleri Nelerdir? Altı İlke ve Açıklamaları

Atatürk ilkeleri altı başlıkta toplanır: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık. Bu sayfadaki açıklamalar Türk Tarih Kurumu ile Millî Eğitim Bakanlığı materyalinden derlenmiştir.

Bir uyarıyla başlamak gerekiyor: internette ilkeler sık sık "temel ilkeler" ve "bütünleyici ilkeler" diye ikiye ayrılarak anlatılıyor. Kullanılan iki kaynağın hiçbiri bu ayrımı yapmıyor ve "bütünleyici ilkeler" terimini kullanmıyor. Ayrıntısı aşağıda.

Künye

İlke sayısı	6
İlkeler	Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık
Ana ilke	Cumhuriyetçilik
Anayasaya girişi	1937 (MEB materyaline göre)
Kaynaklar	Türk Tarih Kurumu, MEB EBA materyali
"Bütünleyici ilkeler"	İki kaynakta da geçmiyor

Cumhuriyetçilik

Türk Tarih Kurumu bu ilkeyi "Atatürk İnkılâbı'nın ana ilkesi" olarak tanımlıyor. Kuruma göre cumhuriyet, yönetimde kişisel ve keyfî hâkimiyeti önleyen bir güvencedir.

Kurumun verdiği anayasal bilgi dikkat çekici: 1924'ten itibaren Türkiye Cumhuriyeti anayasalarında, meclislerce değiştirilmesi bile önerilemeyen temel bir değer olarak korunmuştur.

MEB materyalinin tanımı ise mekanizmaya odaklanıyor: egemenliğin kişi, zümre ya da sınıfa değil tüm halka ait olduğu, halkın yöneticilerini seçimle işbaşına getirdiği yönetim anlayışı.

Milliyetçilik

TTK'ya göre bu ilke cumhuriyeti koruyacak siyasi birlik bilincine sahip, bütünleşmiş bir toplum hedefler ve bağımsızlık, millî egemenlik ile millî birliği öne çıkarır. Kurum bu anlayışın panislamizmi, ümmetçiliği, panturanizmi ve sosyalizmi reddettiğini belirtiyor ve ırkçı ya da bencil olmadığını savunuyor.

MEB materyali aynı noktayı ölçüt üzerinden anlatıyor: Türk milliyetçiliğinin kaynağı millettir, ırk ve din birliğini ölçü almaz, kader birliği yapan herkesi Türk sayar.

Halkçılık

TTK: egemenliğin doğrudan millete ait olduğu, sınıfsız ve ayrıcalıksız bir halk anlayışına dayanır; demokratik ve sosyo-ekonomik alanda çağdaşlaşmayı amaçlar.

MEB: herkesin kanun önünde eşitliği, kimseye ayrıcalık tanınmaması ve sosyal devlet anlayışı.

Devletçilik

TTK'ya göre devletçilik, ekonomide özellikle büyük sanayi ve tarım gibi büyük yatırım gerektiren alanlarda devletin düzenleyici ve işletici rol üstlenmesini öngörür. Önemli olan şu: bireysel girişim korunur. Kurum bu sistemin liberalizmden de sosyalizmden de farklı olduğunu belirtiyor.

MEB materyali de aynı dengeyi kuruyor: devletin özellikle ekonomide planlayıcı bir tutum takınması, bireysel faaliyeti de kabul etmesi.

Laiklik

TTK: din ile devlet ve dünya işlerinin ayrılması, vicdan özgürlüğünün korunması ve devletin dinler karşısında tarafsız kalması. Kurumun iki açık ifadesi var: laiklik dinsizlik değildir ve laiklik dinin siyasi çıkar için kullanılmasını engeller.

MEB: dinî ve dünyevi işlerin birbirinden ayrılması; devletin bireyin inanç ve ibadet hakkını tanıması ve aklın ile bilimin egemen olması.

İnkılapçılık

TTK'ya göre inkılapçılık, Atatürk ilkelerinin korunmasını esas alır ve bu ilkelere dayanarak toplumu çağdaş medeniyete taşıyacak dinamik bir gelişimi öngörür. Kurum inkılabı mevcut kurumların zorla değiştirilmesi olarak tanımlıyor.

MEB: toplum düzenini iyileştirmek için yapılan köklü değişiklikler ve çağdaşlaşmayı sağlayan sürekli yenileşme.

"Bütünleyici ilkeler" neden yazılmadı?

Bu, sayfanın en önemli notu. Birçok kaynak ilkeleri "altı temel ilke" artı "bütünleyici ilkeler" biçiminde ikiye ayırıyor ve ikinci gruba birkaç madde daha ekliyor.

Kullanılan iki kaynağın hiçbirinde bu ayrım ve bu terim geçmiyor. Türk Tarih Kurumu altı ilkeyi sıralıyor, temel-bütünleyici diye bölmüyor; MEB materyali de aynı altı ilkeyi veriyor ve ilkelerin birbirini tamamladığını ve tutarlılık gösterdiğini belirtiyor.

Bu yüzden bu sayfada bütünleyici ilke listesi yazılmamıştır. Doğrulanmayan bir sınıflandırmayı iki resmî kaynağa atfetmek olurdu.

İlkeler anayasaya ne zaman girdi?

MEB materyaline göre Atatürk ilkeleri 1937 yılında Anayasa'ya dahil edilmiştir. Bu bilgi tek kaynaklıdır. TTK ise yalnızca cumhuriyetçilik için anayasal koruma bilgisi veriyor ve diğer ilkelerin anayasaya giriş tarihini belirtmiyor.

Dönemin tarihsel çerçevesi için Kurtuluş Savaşı kronolojisi ve Lozan Antlaşması maddeleri sayfalarına, Cumhuriyet öncesi sürecin belgeleri için Sivas Kongresi sayfasına bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• "Bütünleyici ilkeler" listesi yok. Kullanılan iki kaynakta da bu terim ve ayrım geçmiyor.
• Her ilkenin anayasaya giriş tarihi yok. Yalnızca MEB materyalinin verdiği 1937 tarihi, tek kaynaklı olarak yazılmıştır.
• İnkılapların (devrimlerin) listesi yok. Bu sayfa ilkeleri konu alır; harf, kıyafet, takvim gibi inkılaplar ayrı bir konudur.
• İlkelerin uygulanışına dair tarihsel değerlendirme yok. Sayfa kaynakların tanımlarını aktarır.
• Siyasi yorum ve güncel tartışma yok.
• Atatürk'ün söylev ve demeçlerinden alıntı yok. Kullanılan kaynaklarda birebir alıntı bulunmuyor.
• Anayasa madde numaraları yok. Kaynaklarda belirtilmemiştir.
• Sınav soru çözümü yok.

Sık Sorulan Sorular

Atatürk ilkeleri nelerdir?

Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık. Her iki kaynak da aynı altı ilkeyi sıralıyor.

Atatürk ilkeleri kaç tanedir?

Kullanılan kaynaklara göre altı. Kaynaklar bu altıyı temel ve bütünleyici diye ayırmıyor.

Bütünleyici ilkeler neden bu sayfada yok?

Çünkü Türk Tarih Kurumu ve MEB materyalinin ikisinde de bu terim ve ayrım geçmiyor. Doğrulanmayan bir sınıflandırma bu kaynaklara atfedilmemiştir.

Hangi ilke ana ilkedir?

Türk Tarih Kurumu cumhuriyetçiliği "Atatürk İnkılâbı'nın ana ilkesi" olarak tanımlıyor.

Laiklik dinsizlik mi?

Hayır. Türk Tarih Kurumu bunu açıkça belirtiyor: laiklik dinsizlik değildir; din ile devlet işlerinin ayrılması, vicdan özgürlüğünün korunması ve devletin dinler karşısında tarafsız kalmasıdır.

Devletçilik sosyalizm mi?

Değil. Türk Tarih Kurumu'na göre devletçilikte bireysel girişim korunur ve bu sistem liberalizmden de sosyalizmden de farklıdır.

Kaynak ve kapsam: Altı ilkenin tanımları iki kaynakta karşılaştırılarak yazılmıştır: Türk Tarih Kurumu'nun resmî internet sitesindeki "Atatürk İlkeleri" sayfası ve Millî Eğitim Bakanlığı EBA OGM Materyal platformundaki "Atatürkçülük ve Türk İnkılabı" ünitesi materyali. Cumhuriyetçiliğin 1924'ten itibaren anayasalarda korunduğu bilgisi ve ilkelerin ideolojik karşılaştırmaları Türk Tarih Kurumu'ndan; ilkelerin 1937'de Anayasa'ya dahil edildiği bilgisi MEB materyalinden gelir ve tek kaynaklıdır. "Temel ilkeler" ile "bütünleyici ilkeler" ayrımı ve bütünleyici ilke listesi iki kaynakta da bulunmadığından bu sayfada yazılmamıştır. İnkılapların listesi, anayasa madde numaraları ve tarihsel değerlendirme kaynakların kullanılan bölümlerinde yer almadığından yazılmamıştır. Sayfa siyasi yorum içermez.