Uzun Hasan Kimdir? Akkoyunlu Hükümdarı ve Fatih'le Mücadelesi

Uzun Hasan, 1452-1478 yılları arasında hüküm süren Akkoyunlu hükümdarıdır. Fatih Sultan Mehmed'in doğudaki en güçlü rakibi olarak bilinir.

Künye

Karakoyunlu Mücadelesi

Uzun Hasan'ın ilk büyük rakibi Osmanlı değil, Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah'tı.

Bu zafer, Akkoyunluları İran ve Doğu Anadolu'da tek büyük güç hâline getirdi.

Trabzon Meselesi

Uzun Hasan, Trabzon Rum İmparatorluğu'nu yöneten Komnenos hanedanından Despina Hatun (Teodora) ile evliydi.

1461'de Fatih Sultan Mehmed Trabzon'u fethedip Komnenos saltanatına son verdi. Uzun Hasan bunu engelleyemedi; annesi Saray Hatun'u aracı olarak gönderdi ama sonuç alamadı.

Tarih kaynakları bu olayı, Uzun Hasan'ın Osmanlı'ya karşı düşmanlığının temel sebeplerinden biri olarak gösteriyor.

Fatih Sultan Mehmed ile İlişkisi

İki hükümdar arasındaki rekabet birkaç başlıkta toplanıyor:

• Karamanoğulları: Uzun Hasan, Osmanlı'ya karşı direnen bu beyliği himaye etti
• Tokat baskını: 1472'de şehri yağmalattı
• Venedik ittifakı: Venedik'ten ateşli silah istedi — 16 top ve 1000 tüfek yola çıktı, ancak eline ulaşmadı

Dikkat çekici bir ayrıntı: oğlu Uğurlu Muhammed'in isyanı bastırılınca oğul Fatih'e sığındı. Fatih ona kızını verdi ve Sivas valiliğine tayin etti.

Otlukbeli Yenilgisi

İki taraf 11 Ağustos 1473'te Otlukbeli'nde karşılaştı. Savaş Osmanlı'nın kesin zaferiyle sonuçlandı.

Ayrıntılar: Otlukbeli Savaşı.

Uzun Hasan yenilgiden beş yıl sonra, 6 Ocak 1478'de Tebriz'de öldü.

Bıraktığı Miras

Akkoyunlu Devleti, Uzun Hasan'ın ölümünden sonra iç mücadelelerle zayıfladı. Bıraktığı boşluğu Safevîler doldurdu.

Bu geçiş, İran tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Akkoyunlular Kimdi?

Akkoyunlular, Doğu Anadolu ve İran'da hüküm sürmüş bir Türkmen devleti.

Adı, boy damgasında kullanılan koyun figüründen geliyor. Aynı dönemde bölgede hüküm süren Karakoyunlular ile hem adlarında hem siyasi mücadelede karşıtlık oluşturuyorlar.

Devletin merkezi zaman içinde Diyarbekir'den Tebriz'e taşındı — bu, Akkoyunluların Anadolu'dan İran'a doğru genişlemesinin göstergesi.

Dönemin Güç Dengesi

15. yüzyılın ikinci yarısında bölgede üç güç vardı: Osmanlı batıda, Akkoyunlular doğuda, Memlükler güneyde.

Uzun Hasan'ın Venedik ile temas kurması bu dengeyi anlatıyor: Osmanlı'ya karşı Avrupa'dan destek arayışı, dönemin diplomatik gerçeklerinden biriydi.

Bu Sayfada Ne Yok?

• "Uzun" lakabının kökeni yok. Doğrulanabilir bir açıklama bulunamadı.
• Tam soy kütüğü yok.
• Ölüm sebebi yok. Kaynaklarda kesin bilgi bulunmuyor.
• Askerî gücünün sayısal dökümü yok. Dönem kaynakları farklı rakamlar veriyor.
• Dinî ve mezhepsel değerlendirme yok.

Sık Sorulan Sorular

Uzun Hasan kimdir?

1452-1478 arasında hüküm süren Akkoyunlu hükümdarı.

Ne zaman yaşadı?

1425'te doğdu, 6 Ocak 1478'de Tebriz'de öldü.

Başkenti neresiydi?

Tebriz.

Fatih ile neden mücadele etti?

Trabzon'un fethi, Karamanoğulları'nın himayesi ve Doğu Anadolu hâkimiyeti başlıca sebeplerdi.

Otlukbeli Savaşı'nı kim kazandı?

Osmanlı. 11 Ağustos 1473'te.

Akkoyunlulardan sonra ne oldu?

Bıraktıkları boşluğu Safevîler doldurdu.

Kaynaklar: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'nin ilgili maddeleri (Faruk Sümer, "Uzun Hasan").