Nominal Faiz ile Reel Faiz Farkı Nedir? Hesaplama ve Örnek

Reel faiz nasıl bulunur?

Reel faiz, nominal faizin enflasyondan arındırılmış hâlidir. İki yöntem dolaşımda ve hangisini kullanacağınız enflasyonun düzeyine bağlı — bu, konunun kritik koşulu.

Çarpımsal (tam) formül: reel faiz = (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1

Çıkarma (yaklaşık) formül: reel faiz ≈ nominal − enflasyon

İkincisi birincisinin birinci mertebe yaklaşımıdır; iki oranın çarpımından doğan küçük terim ihmal edilir. TCMB Terimler Sözlüğü reel faiz oranını tanımlarken yaklaşık formu kullanıyor: nominal faiz oranından beklenen enflasyon oranının çıkarılması. Kurumun teknik yayınlarında ise çarpımsal form geçiyor.

Çıkarma yöntemi ne zaman yetmez?

Sayıya bakmak en hızlı yol. Nominal yüzde 5, enflasyon yüzde 2 olduğunda çarpımsal formül yüzde 2,94, çıkarma yüzde 3 verir; aradaki fark 0,06 puan, ihmal edilebilir. Nominal yüzde 40, enflasyon yüzde 35 olduğunda çarpımsal formül yüzde 3,70, çıkarma yüzde 5,00 verir; fark 1,30 puana çıkar.

Karar ölçütü şu: enflasyon tek haneliyken çıkarma yöntemi iş görür, yüksek enflasyonda sonucu ciddi biçimde şişirir. Yüzde 5 ile yüzde 3,70 arasındaki ayrım, bir mevduatın gerçekten alım gücü kazandırıp kazandırmadığı sorusunda belirleyici olabilir.

Hangi enflasyon kullanılır?

Bu, aynı nominal faizin iki farklı reel faiz üretmesine yol açan ayrımdır. Geçmiş on iki aylık gerçekleşen enflasyon kullanılırsa ex-post (gerçekleşen) reel faiz; ileriye dönük enflasyon beklentisi kullanılırsa ex-ante (beklenen) reel faiz hesaplanır. TCMB yayınlarında bu ayrım açıkça yapılıyor.

Sonuç bazen zıt işaretli çıkar: aynı mevduat oranı, geçmiş enflasyona göre negatif reel faiz verirken beklenen enflasyona göre pozitif görünebilir. Bir reel faiz rakamı okunurken hangi enflasyonla hesaplandığı sorulmadan anlamı tamamlanmaz.

Negatif reel faiz ne anlama gelir?

Enflasyon nominal faizden yüksekse reel faiz negatif olur. Bu, paranın nominal olarak büyüdüğü hâlde satın alma gücünün azaldığı anlamına gelir. Nominal tutar artarken alım gücünün gerilemesi çelişki değil; iki ayrı ölçünün farklı yönde hareket etmesidir.

Nominal faiz neyi gösterir?

Nominal faiz, sözleşmede yazılı, enflasyona göre düzeltilmemiş orandır. Tek başına bir getirinin iyi mi kötü mü olduğunu söylemez; yanında aynı döneme ait enflasyon olmadan yorumlanamaz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Faiz veya enflasyon öngörüsü yok. Gelecek döneme dair bir beklenti yazılmadı.
• Yatırım tavsiyesi yok. Hangi aracın tercih edilmesi gerektiğine dair bir yönlendirme bulunmuyor.
• Güncel faiz veya enflasyon oranı yok. Bunlar değişken verilerdir; sayfa yöntemi anlatıyor.
• Belirli bir banka, fon veya finansal ürün adı yok.
• Vergi hesabı yok; stopaj ve beyan yükümlülükleri bu sayfanın konusu değil.
• Döviz veya altın değerlendirmesi yok.
• Yazıdaki yüzde 5 / yüzde 40 örnekleri formüllerin davranışını göstermek için seçilmiş varsayımsal sayılardır.

Sık Sorulan Sorular

Reel faiz hesabında hangi formül doğru?

Tam formül çarpımsaldır: (1+nominal)/(1+enflasyon)−1. Çıkarma yöntemi bunun yaklaşımıdır ve düşük enflasyonda kabul edilebilir sapma verir.

İki formül arasındaki fark ne kadar olur?

Nominal yüzde 5 ve enflasyon yüzde 2 iken fark 0,06 puan; nominal yüzde 40 ve enflasyon yüzde 35 iken 1,30 puandır.

Ex-ante ve ex-post reel faiz ne demek?

Ex-ante beklenen enflasyonla, ex-post gerçekleşen enflasyonla hesaplanan reel faizdir. TCMB yayınlarında bu ayrım kullanılıyor.

Negatif reel faiz mümkün mü?

Enflasyon nominal faizden yüksek olduğunda reel faiz negatif çıkar. Bu, satın alma gücünün gerilediğini gösterir.

TCMB reel faizi nasıl tanımlıyor?

Terimler Sözlüğü'nde, nominal faizin enflasyondan arındırılmış hâli olarak tanımlanıyor ve teknik olarak nominal faizden beklenen enflasyonun çıkarılmasıyla bulunduğu belirtiliyor.

Nominal faiz tek başına yeterli bir ölçü mü?

Değil. Aynı döneme ait enflasyon bilinmeden nominal oranın alım gücü açısından ne ifade ettiği belirlenemez.

Kaynak: TCMB Terimler Sözlüğü, “Reel Faiz Oranı” maddesi (tcmb.gov.tr). Ex-ante / ex-post ayrımı için TCMB Enflasyon Raporu ve Ekonomi Notları serisi (tcmb.gov.tr). Son kontrol: 5 Kasım 2026.