İsim ve Soyadı Değiştirme Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Ad değişikliği kural olarak mahkeme kararıyla olur ve dava asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kanunun aradığı tek esaslı şart haklı sebeptir; maddenin ilk fıkrası birebir şöyledir: "Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir."

Bu sayfa, konuyu düzenleyen maddeleri birebir aktarıyor. İnternette yaygın olan iki yanlış da düzeltiliyor: davanın sulh hukuk mahkemesinde açıldığı bilgisi ve eş ile çocukların soyadına ilişkin kuralın Medeni Kanun'da bulunduğu bilgisi.

Künye

Kanun Ne Diyor?

Medeni Kanun'un ilgili maddesinin kenar başlığı "2. Adın değiştirilmesi"dir ve madde dört fıkradan oluşur. Fıkraların metni birebir şöyledir:

• "Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir."
• "Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve ilân olunur."
• "Ad değişmekle kişisel durum değişmez."
• "Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde" "değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir."

Üçüncü fıkra pratikte önemlidir: ad değişse de kişinin medeni hâli, soybağı ve diğer kişisel durumu değişmez. Bir önceki madde ise adın korunmasını düzenler; kenar başlığı "1. Adın korunması" olan maddenin ilk fıkrası birebir "Adının kullanılması çekişmeli olan kişi, hakkının tespitini dava edebilir." biçimindedir.

Kanun "haklı sebep"in ne olduğunu saymaz. Bu bir takdir alanıdır ve hâkim somut olaya göre değerlendirir. Bu sayfada hangi sebebin kabul edileceğine dair bir liste verilmemesinin sebebi budur.

Hangi Mahkemede Açılır?

Yaygın bilginin aksine görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir ve bunun iki ayrı dayanağı vardır.

Birincisi Nüfus Hizmetleri Kanunu. Kenar başlığı "Nüfus davaları" olan maddenin ilgili bendi birebir şöyledir: "Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile" "ilgili resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından" "yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır." Aynı bentte duruşmanın kimin huzurunda görüleceği de yazılıdır: "nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru" "huzuru ile görülür ve karara bağlanır."

İkincisi Hukuk Muhakemeleri Kanunu. Kenar başlığı "Asliye hukuk mahkemelerinin görevi" olan maddenin birinci fıkrası birebir şöyledir: "Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla," "şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme," "aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir." Ad, şahıs varlığı haklarından biridir. Aynı kanunun sulh hukuk mahkemesinin görevini sayan maddesinde dört bent bulunur ve ad davası bu bentlerde yer almaz.

Maddede iki önemli değişiklik var ve ikisi de belirtilmelidir: bentteki "Cumhuriyet Savcısı ve" ibaresi 6217 sayılı Kanun'un 31. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır; maddenin bir diğer bendinin birinci cümlesi ise Anayasa Mahkemesi'nin 30/3/2012 tarihli, E.2011/34, K.2012/48 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Nüfus Kaydı Nasıl Düzeltilir?

Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun kenar başlığı "Kayıt düzeltilmesi" olan maddesi ana kuralı ve tek istisnasını birlikte verir. Metin birebir şöyledir: "Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların" "anlamını ve taşıdığı bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz."

İstisna hemen ardından gelir: "Ancak olayların aile kütüklerine tescili esnasında yapılan maddî hatalar nüfus müdürlüğünce" "dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir." Yani bir harf hatası veya tescil sırasında yapılan maddi bir yanlışlık mahkemeye gitmeden düzeltilebilir; ancak adın baştan değiştirilmesi maddi hata değildir.

Kimlik ve nüfus işlemleri için kimlik kartı yenileme nasıl yapılır ve nüfus kayıt örneği nasıl alınır sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Eşin ve Çocukların Soyadı Ne Olur?

Bu kural, sanıldığının aksine Medeni Kanun'da değil Nüfus Hizmetleri Kanunu'ndadır. İlgili bent birebir şöyledir: "Ad değişikliği halinde, nüfus müdürlüğü bu kişinin çocuklarının baba veya ana adına" "ilişkin kaydı, soyadı değişikliğinde ise eş ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir."

Üç sonucu var. Birincisi, soyadı değişikliği kendiliğinden eşe ve ergin olmayan çocuklara yansır; onlar için ayrı dava açılması gerekmez. İkincisi, ergin çocuklar bu kapsamda değildir. Üçüncüsü, yalnızca ad değişikliğinde çocukların kaydındaki ana veya baba adı düzeltilir, çocukların kendi adları değişmez.

Mahkemeye Gitmeden Değiştirilebilir mi?

Nüfus Hizmetleri Kanunu'na bir dönem için eklenen geçici madde, belirli durumlarda mahkemeye gitmeden değişiklik imkânı tanımıştı. Maddenin metni birebir şu şartları içeriyordu: "Kişinin iki yıl içerisinde yerleşim yerinin bulunduğu nüfus müdürlüğüne" "yazılı olarak başvurması kaydıyla"; Soyadı Kanunu'nun üçüncü maddesine aykırı soyadları ile "yazım ve imla hatası veya düzeltme işareti kullanılmamasından" "kaynaklanan anlam değişiklikleri bulunan ad ve soyadları mahkeme kararı aranmaksızın il veya" "ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir defaya mahsus olmak üzere değiştirilebilir." Aynı maddede "İl ve ilçe idare kurullarının vereceği karar kesindir." denir ve soyadı değişen erkeğin eşi ile ergin olmayan çocuklarının soyadlarının da düzeltileceği belirtilir.

Bu madde 7039 sayılı Kanun ile eklenmiştir; kanunun Resmî Gazete künyesi 3 Kasım 2017 – Sayı 30229'dur. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün bir il sayfasında, başvuruların "03/11/2019 tarihinde mesai saati bitimine kadar kabul edilecektir." ifadesiyle süre sonu belirtilmiştir.

Bu idari yolun bugün açık olup olmadığı bu kontrolde doğrulanamadı. Süre uzatımı ya da yeni bir geçici madde resmî bir yüzeyde bulunamadı, ilgili e-Devlet hizmet sayfası ise açılmadı. Bu yüzden sayfada "şu anda idari yolla değiştirilebilir" ya da "değiştirilemez" biçiminde bir hüküm verilmiyor. Güncel durum için nüfus müdürlüğüne sorulması gerekir.

Bu Sayfada Ne Yok?

• İdari yolun bugünkü durumu yok. Geçici maddeyle tanınan iki yıllık sürenin uzatıldığına veya yeni bir geçici madde getirildiğine dair resmî bir kayıt bu kontrolde bulunamadı.
• "Haklı sebep" sayılan hâllerin listesi yok. Kanun böyle bir liste vermez; değerlendirme hâkimin takdirindedir.
• Dava masrafı, harç ve avukatlık ücreti tutarı yok. Bu tutarlar her yıl değiştiği ve tarifeleri bu kontrolde doğrulanamadığı için yazılmamıştır.
• Dava süresi tahmini yok. Yargılama süresi mahkemeye ve dosyaya göre değişir; ortalama süre veren resmî bir veri bulunamadı.
• Dilekçe örneği yok. Bu sayfa hukuki danışmanlık vermez.
• Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun en güncel hâli iddiası yok. Erişilen nüsha 2017 sonrası geçici maddeleri içermemektedir; bu durum sayfada belirtilmiştir.
• Soyadı Kanunu'nun üçüncü maddesinin metni yok. O madde birebir okunabilir bir resmî yüzeyde doğrulanamadı.
• Evlilikte kadının soyadına ilişkin düzenleme yok. Bu ayrı bir konudur ve bu sayfanın kapsamı dışındadır.

Sık Sorulan Sorular

İsim değiştirme davası hangi mahkemede açılır?

Asliye hukuk mahkemesinde. Nüfus Hizmetleri Kanunu davanın "yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır." demektedir. Sulh hukuk mahkemesinin görev maddesinde ad davası sayılmaz.

Haklı sebep ne demek?

Kanun tanım vermez ve örnek saymaz. Yalnızca "Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir." der. Sebebin yeterli olup olmadığına hâkim karar verir.

Soyadım değişirse eşim ve çocuklarım da değişir mi?

Nüfus Hizmetleri Kanunu'na göre eş ve ergin olmayan çocukların soyadı da düzeltilir; bunun için ayrı dava gerekmez. Ergin çocuklar bu kapsamda değildir.

Ad değişince kimlik bilgilerim ve medeni hâlim de değişir mi?

Hayır. Kanun bunu açıkça yazar: "Ad değişmekle kişisel durum değişmez." Medeni hâl, soybağı ve diğer kişisel durum kayıtları etkilenmez; yalnızca ad kaydı değişir ve değişiklik nüfus siciline kaydedilip ilân olunur.

Mahkemeye gitmeden ad değiştirilebilir mi?

Nüfus kaydındaki maddi hatalar nüfus müdürlüğünce düzeltilebilir; kanun bunu "dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir." ifadesiyle düzenler. Ancak adın baştan değiştirilmesi maddi hata değildir. Geçici maddeyle tanınan idari yolun bugün açık olup olmadığı bu kontrolde doğrulanamadı.

Ad değişikliğine kim itiraz edebilir?

Kanun bunu zarar görene tanır: "Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde" "değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir." Süre karardan değil, öğrenmeden işler.

Kaynak: Alıntılar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (Kabul 22/11/2001, Resmî Gazete 8/12/2001 – Sayı 24607), 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu metinlerinden; geçici madde alıntısı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün ilgili sayfasından birebir alınmıştır. Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir. Veri kesim saati: 30 Ekim 2026, 12.00 TSİ.