Anlaşmalı Boşanma Nasıl Yapılır? Kanundaki Dört Şart

Anlaşmalı boşanmanın şartları tek bir fıkrada toplanmıştır ve dört tanedir: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve hâkimin malî sonuçlarla çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması.

Bu sayfa fıkranın tamamını birebir aktarıyor. Ayrıca sık karıştırılan bir nokta düzeltiliyor: aynı maddenin dördüncü fıkrası "bir yıllık fiilî ayrılık" değil, reddedilen bir boşanma davasından sonraki üç yıllık süreyi düzenler.

Künye

Kanundaki Dört Şart

Maddenin üçüncü fıkrası birebir şöyledir:

"Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin" "diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır." "Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek" "iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile" "çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır."

Fıkra, hâkimin yetkisini de tanımlar: "Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada" "gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir." "Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur."

Son cümle usul bakımından belirleyicidir: "Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz." Yani boşanma davalarının genel kuralı olan "ikrar hâkimi bağlamaz" ilkesi, anlaşmalı boşanmada devre dışı kalır.

Dört şarttan biri eksikse anlaşmalı boşanma kararı verilemez. En sık karşılaşılan eksiklik, tarafların duruşmaya bizzat katılmamasıdır; kanun vekille temsil yerine hâkimin tarafları bizzat dinlemesini arar.

Hâkim Protokolü Değiştirebilir mi?

Evet, ve bu nokta çoğu zaman gözden kaçar. Hâkim protokolü yalnızca onaylamakla yükümlü değildir; "gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir."

Ancak bu değişiklikler kendiliğinden geçerli olmaz: "Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur." Taraflar hâkimin değişikliğini kabul etmezse anlaşmalı boşanma yolu kapanır ve dava çekişmeli olarak sürer.

Aynı kanunun kenar başlığı "Boşanmada yargılama usulü" olan maddesi, protokolün geçerliliğini de bir şarta bağlar. İlgili bent birebir şöyledir: "Boşanma veya ayrılığın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz." Aynı maddede "Hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir." ve "Hâkim, kanıtları serbestçe takdir eder." hükümleri de yer alır.

Üç Yıl Kuralı Nedir?

Aynı maddenin dördüncü fıkrası sık sık anlaşmalı boşanmayla karıştırılır, ama farklı bir hâli düzenler. Metin birebir şöyledir: "Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi" "ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak üç yıl geçmesi hâlinde," "her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa" "evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır" "ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir."

Yani buradaki süre üç yıldır ve reddedilen bir dava şartına bağlıdır. Anlaşmalı boşanmadaki bir yıl ise evliliğin asgari süresidir. İkisi birbirinin yerine kullanılamaz.

Boşanma sürecinin duygusal ve pratik tarafı için boşanma kararı vermeden önce ve boşanma kararı verdikten sonra sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Velayet, Nafaka ve Tazminat

Çocukların durumu hâkimin takdir alanındadır. İlgili maddenin kenar başlığı "Hâkimin takdir yetkisi"dir ve birinci fıkrası birebir şöyledir: "Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten" "ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra," "ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler."

Maddeye 24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanun'un 37. maddesiyle ikinci bir fıkra eklenmiştir. Eklenen fıkra birebir şöyledir: "Mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde," "çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder."

Malî sonuçlar iki ayrı maddede düzenlenir. Kenar başlığı "Maddî ve manevî tazminat" olan maddenin ilk fıkrası birebir "Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf," "kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir." biçimindedir. Kenar başlığı "Yoksulluk nafakası" olan maddenin ilk fıkrası ise birebir "Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla" "geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir." der. Ayrıntı için yoksulluk nafakası nedir, şartları sayfamız var.

Yetkili Mahkeme ve Kesinleşme

Yetki kuralı kısadır. Kenar başlığı "II. Yetki" olan madde birebir şöyledir: "Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri" "veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir."

Karar kendiliğinden sonuç doğurmaz; kesinleşmesi gerekir. Nüfus Hizmetleri Kanunu, mahkeme yazı işleri müdürlerinin görevlerini düzenleyen maddesinde tescil gerektiren karar ve işlemlerin "kesinleşme veya düzenleme tarihinden itibaren on gün içerisinde" ilgili nüfus müdürlüğüne bildirileceğini belirtir.

Aynı kanun kadının bekleme süresinin başlangıcını da kesinleşmeye bağlar: "Kadının bekleme süresi, mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder." Kararda bulunması gerekenler ise ayrı bir maddede sayılır; bunlar arasında tarafların kimlik bilgileri ve birebir "Evlilik içinde doğmuş çocuklar ve bunların kimlik bilgileri" yer alır. Adres ve kayıt işlemleri için adres değişikliği nasıl yapılır sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Protokol örneği ve dilekçe şablonu yok. Bu sayfa hukuki danışmanlık vermez.
• Nafaka ve tazminat miktarı hesabı yok. Kanun oran veya tutar vermez; takdir hâkime aittir.
• Velayetin kime verileceğine dair kural yok. Kanun bunu hâkimin takdirine bırakır ve ölçütleri saymaz.
• Dava masrafı, harç ve avukatlık ücreti tutarı yok. Bu tutarlar her yıl değişir ve tarifeleri bu kontrolde doğrulanamadı.
• Dava süresi tahmini yok. Ortalama süre veren resmî bir veri bulunamadı.
• Yargılama usulü maddesinin birinci bendinin tam metni yok. O bent birebir okunabilir biçimde doğrulanamadı; yalnızca doğrulanan bentler aktarılmıştır.
• Tazminat ve nafaka maddelerinin ikinci fıkraları yok. Bu fıkraların metni doğrulanamadı.
• Mal rejimi tasfiyesi yok. Bu ayrı bir konudur ve bu sayfanın kapsamı dışındadır.
• Yurt dışında verilen boşanma kararlarının tanınması yok.

Sık Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma için kaç yıl evli olmak gerekir?

En az bir yıl. Kanun bunu "Evlilik en az bir yıl sürmüş ise" ifadesiyle şart olarak koyar. Bir yıldan kısa evliliklerde bu yol kullanılamaz.

Duruşmaya katılmak zorunlu mu?

Evet. Kanun "hâkimin tarafları bizzat dinleyerek" "iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi" şartını arar. Bu şart vekille temsille karşılanmaz.

Hâkim protokolü reddedebilir mi?

Hâkim protokolü uygun bulmak zorunda değildir; "gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir." Taraflar bu değişiklikleri kabul etmezse boşanmaya hükmedilmez. Ayrıca fer'î sonuçlara ilişkin anlaşmalar "hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz."

Anlaşmalı boşanmada üç yıl beklemek gerekir mi?

Hayır. Üç yıl kuralı farklı bir hâle aittir: daha önce açılmış bir boşanma davasının reddedilmiş ve o kararın kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmiş olması hâlini düzenler. Anlaşmalı boşanmadaki süre, evliliğin asgari bir yıllık süresidir.

Karar ne zaman sonuç doğurur?

Kesinleştiğinde. Tescil gerektiren kararlar nüfus müdürlüğüne "kesinleşme veya düzenleme tarihinden itibaren on gün içerisinde" bildirilir; kadının bekleme süresi de kesinleşme tarihinden itibaren hüküm ifade eder.

Çocuklu çiftler anlaşmalı boşanabilir mi?

Evet, ancak bu durumda protokolün çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi de içermesi ve hâkimin bunu uygun bulması gerekir. Hâkim ayrıca kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder.

Kaynak: Alıntılar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (Kabul 22/11/2001, Resmî Gazete 8/12/2001 – Sayı 24607) ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu metinlerinden birebir alınmıştır. İkinci fıkra ekleme kaydı kanun metnindeki "Ek ikinci fıkra: 24/11/2021-7343/37 md." ibaresine dayanır. Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir. Veri kesim saati: 30 Ekim 2026, 12.00 TSİ.