Türk Boğazları'nda Gemi Trafiği Nasıl Düzenlenir?

Türk Boğazları'ndaki gemi trafiğinin yürürlükteki dayanağı bir tüzük değil, bir yönetmeliktir. Bunu doğrulayan metin, yönetmeliği uygulamak için çıkarılmış yönergenin kendi amaç maddesidir. Yönerge birebir şöyle diyor: "Bu Yönerge, seyir emniyeti ile can, mal, deniz ve çevre güvenliğini arttırmak amacıyla hazırlanan" "ve 15/8/2019 tarihli ve 30859 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren" "Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği' hükümlerinin uygulanmasına yönelik usul ve esasları" "belirlemek amacıyla hazırlanmıştır."

Bu sayfadaki işleyiş hükümlerinin tamamı Uygulama Yönergesi'nden alınmıştır, Yönetmelik'ten değil. Yönetmeliğin kendi tam metni bu kontrolde okunamadı; bu yüzden hiçbir hüküm "Yönetmelik madde şu" diye gösterilmemiştir.

Künye

Kapsam ve Kritik Bölgeler

Yönerge, "Boğazlar" terimini birebir "Boğazlar: İstanbul ve Çanakkale Boğazlarını," diye tanımlıyor. Bir başka yerde de "Marmara Denizi'nden girişler de dâhil olmak üzere" ifadesi geçiyor; ancak Marmara Denizi'nin kapsama dâhil olduğu bu sayfada kesin bir ifadeyle yazılmamıştır, çünkü tanım maddesi yalnızca iki boğazı sayıyor.

Yönerge ayrıca "kritik bölge" kavramını ve bu bölgelerin yerlerini tanımlıyor: "Kritik bölgeler: İstanbul Boğazında Aşiyan Feneri-Arnavutköy Feneri arası" ile "Çanakkale Boğazında Nara-Kilitbahir Burnu arası ve 1915 Çanakkale Köprüsü ayak bölgelerini,".

Hız ve Mesafe Esasları

Geçişin planlanması gemi kaptanının beyan ettiği hıza bağlıdır. Yönergenin ifadeleri birebir şöyledir: "Geminin SP-2 raporlamasında beyan etmiş olduğu hız;" esas alınır ve "karşı akıntı durumunda karaya göre 4 mil/saatin altında olacak ise uygun akıntı şartları beklenir."

Manevra hızı için iki eşik vardır: "Beyan ettiği manevra hızı en az 10 mil/saat olan gemiler Boğaz geçişlerini yaparlar." ve "Beyan ettiği manevra hızı en az 12 mil/saat olan gemiler Boğaz geçişlerini açık olan yönde yaparlar." Trafik merkezinin kaptana yönelik olarak "'emniyetli hız' tavsiyesinde bulunabilir" olduğu da yönergede yazılıdır.

Gemiler arasındaki mesafe de planlanır. Yönergede iki ayrı eşik geçiyor: "az 6 deniz mili mesafe olacak şekilde planlanır." ve "aralarında en az 8 deniz mili mesafe olacak şekilde planlanır." Geçme ise serbest değildir: "Yetişen geminin yetiştiği gemiyi geçişi TBGTH Merkezinin onayına tabidir."

Kılavuz Kaptan

Yönergede kılavuz kaptanın her durumda zorunlu olduğuna dair genel bir hüküm doğrulanmadı; bu yüzden bu sayfada "kılavuz kaptan zorunludur" genellemesi yazılmamıştır. Doğrulanan hükümler belirli hâllere ilişkindir: "Boğaz geçişleri gündüz süresince ve kılavuz kaptanlı yapılır." ve "Tüm yedekli geçişler gündüz periyodunda ve kılavuz kaptan alınarak yapılır."

Yönerge, kılavuz kaptanın nerede alınıp bırakıldığını da bir seyir tanımının parçası yapıyor: "İstanbul Boğazı kılavuz kaptan alma ve bırakma yerleri ile" "Çanakkale Boğazı kılavuz kaptan alma ve bırakma yerleri arasında yapılan Boğaz seyrini," tanımlar. "Kılavuz kaptan alma-bırakma yerleri" ayrı bir başlık olarak düzenlenmiştir ve "Kötü hava koşullarında kılavuz kaptan alma ve bırakma yerleri Boğaz içine çekildiği zaman," uygulanacak esaslar da yönergede yer alır.

Bildirim Zorunluluğu

Geçiş öncesi raporlama sistemi iki aşamalıdır. Yönergede ilk aşama "Seyir Planı-1 (SP-l) Raporunu" olarak geçiyor ve bu rapor "İdare tarafından kurulan sistem üzerinden bildirir." Bildirilen bilgiler "İdare veya KEGM tarafından kontrol edilerek onaylanır."

Gecikmenin bir sonucu vardır: "2 saati aşacak bir gecikme olması durumunda, beyan veren ilgili bu hususu TBGTH Merkezlerine bildirir." ve bildirim yapılmazsa "bildirimi yapılan gemi geçiş sırasını kaybeder." İkinci aşama için de "Gemi kaptanları SP2'yi vermeden önce" yapılması gereken işlemler tanımlanmıştır.

Trafiğin Askıya Alınması

Boğaz trafiği belirli hâllerde durdurulabilir. Yönergenin ifadeleri birebir şöyledir: idare "İstanbul veya Çanakkale Boğazı deniz trafiğini tek yönden ya da her iki yönden geçici olarak askıya aldığı" durumlarda uygulanacak esaslar belirlenmiştir. Akıntı için somut bir eşik vardır: "Akıntı şiddeti 6 mil/saatin altına düşene kadar deniz trafiği uygun görülen tek yöne açık tutulur"; koşullar ağırlaştığında ise "deniz trafiği her iki yönden geçici olarak askıya alınır."

Askıya almanın gerekçesi de yönergede yazılıdır: "seyir, can, mal ve çevre emniyetini arttırmak için trafiğin askıya alınması, tek yönlü trafik uygulaması," gibi tedbirler alınabilir. Belirli gemiler için ayrıca izin aranır: "Bu gemilerin Boğaz geçişlerinde İdarenin izni aranır ve tek yönlü trafik planlaması uygulanır."

Yönergenin yürütme maddesi de açıktır: "Bu Yönerge hükümlerini Ulaştırma ve Altyapı Bakanı yürütür." Kıyı Emniyeti tarafı için yönergede "KEGM: Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğünü," tanımı kullanılmıştır. Trafik yönetimiyle ilgili diğer kamu başvuru yolları için CİMER başvurusu nasıl yapılır sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Yönetmelik maddesi numarası yok. Yönetmeliğin tam metni okunamadı; bütün hükümler Uygulama Yönergesi'nden aktarıldı ve kaynağı belirtildi.
• "1998 tarihli Tüzük yürürlükten kaldırıldı" ifadesi yok. Eski tüzüğün yürürlük durumu doğrulanamadı.
• Yönerge maddelerinin numaraları yok. Yönergenin daha yeni bir sürümü bulunduğu ve o sürüm açılamadığı için madde numarası verilmemiş, hüküm özeti yazılmıştır.
• Marmara Denizi'nin kapsama dâhil olduğu kesin ifadeyle yazılmamıştır. Tanım maddesi yalnızca iki boğazı sayıyor.
• "Kılavuz kaptan her durumda zorunludur" genellemesi yok. Böyle genel bir hüküm doğrulanmadı.
• Kılavuzluk ve römorkaj ücret tarifeleri yok. Bu sayfada tutar yazılmaz.
• Günlük geçiş sayısı, bekleyen gemi sayısı veya anlık trafik durumu yok. Bunlar değişken verilerdir.
• Montrö Sözleşmesi'ne ilişkin yorum yok. Bu sayfa yalnızca ulusal trafik düzeni mevzuatını aktarır.

Sık Sorulan Sorular

Türk Boğazları'ndaki trafiği hangi düzenleme yönetiyor?

Yürürlükteki düzenleme Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği'dir; künyesi Uygulama Yönergesi'nde birebir "ve 15/8/2019 tarihli ve 30859 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren" biçiminde yazılıdır.

Hangi gemiler Boğaz'dan geçebiliyor?

Yönergeye göre "Beyan ettiği manevra hızı en az 10 mil/saat olan gemiler Boğaz geçişlerini yaparlar."; açık yönde geçiş için eşik en az 12 mil/saattir.

Trafik hangi durumda askıya alınıyor?

Yönerge akıntı için somut bir eşik veriyor: "Akıntı şiddeti 6 mil/saatin altına düşene kadar deniz trafiği uygun görülen tek yöne açık tutulur"; ağırlaşan koşullarda "deniz trafiği her iki yönden geçici olarak askıya alınır."

Kılavuz kaptan zorunlu mu?

Bu sayfada genel bir zorunluluk yazılmamıştır. Doğrulanan hükümler belirli hâllere ilişkindir: "Boğaz geçişleri gündüz süresince ve kılavuz kaptanlı yapılır." ve "Tüm yedekli geçişler gündüz periyodunda ve kılavuz kaptan alınarak yapılır."

Geçiş öncesi hangi bildirim yapılıyor?

Yönergede ilk aşama "Seyir Planı-1 (SP-l) Raporunu" olarak geçer ve "İdare tarafından kurulan sistem üzerinden bildirir."; bilgiler "İdare veya KEGM tarafından kontrol edilerek onaylanır."

Geç kalan gemi ne oluyor?

Yönergeye göre "2 saati aşacak bir gecikme olması durumunda, beyan veren ilgili bu hususu TBGTH Merkezlerine bildirir."; aksi hâlde "bildirimi yapılan gemi geçiş sırasını kaybeder."

Yetkili kurum hangisi?

Yönergenin tanımlarına göre "Bakanlık: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığını,", "İdare: Denizcilik Genel Müdürlüğünü," ve "KEGM: Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğünü," ifade eder; yürütme "Bu Yönerge hükümlerini Ulaştırma ve Altyapı Bakanı yürütür." şeklindedir.

Kaynak ve kapsam: "Bu Yönerge, seyir emniyeti ile can, mal, deniz ve çevre güvenliğini arttırmak amacıyla hazırlanan", "ve 15/8/2019 tarihli ve 30859 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren", "Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği' hükümlerinin uygulanmasına yönelik usul ve esasları", "belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.", "Boğazlar: İstanbul ve Çanakkale Boğazlarını,", "Marmara Denizi'nden girişler de dâhil olmak üzere", "Kritik bölgeler: İstanbul Boğazında Aşiyan Feneri-Arnavutköy Feneri arası", "Çanakkale Boğazında Nara-Kilitbahir Burnu arası ve 1915 Çanakkale Köprüsü ayak bölgelerini,", "Geminin SP-2 raporlamasında beyan etmiş olduğu hız;", "karşı akıntı durumunda karaya göre 4 mil/saatin altında olacak ise uygun akıntı şartları beklenir.", "Beyan ettiği manevra hızı en az 10 mil/saat olan gemiler Boğaz geçişlerini yaparlar.", "Beyan ettiği manevra hızı en az 12 mil/saat olan gemiler Boğaz geçişlerini açık olan yönde yaparlar.", "'emniyetli hız' tavsiyesinde bulunabilir.", "az 6 deniz mili mesafe olacak şekilde planlanır.", "aralarında en az 8 deniz mili mesafe olacak şekilde planlanır.", "Yetişen geminin yetiştiği gemiyi geçişi TBGTH Merkezinin onayına tabidir.", "Boğaz geçişleri gündüz süresince ve kılavuz kaptanlı yapılır.", "Tüm yedekli geçişler gündüz periyodunda ve kılavuz kaptan alınarak yapılır.", "İstanbul Boğazı kılavuz kaptan alma ve bırakma yerleri ile", "Çanakkale Boğazı kılavuz kaptan alma ve bırakma yerleri arasında yapılan Boğaz seyrini,", "Kılavuz kaptan alma-bırakma yerleri", "Kötü hava koşullarında kılavuz kaptan alma ve bırakma yerleri Boğaz içine çekildiği zaman,", "Seyir Planı-1 (SP-l) Raporunu", "İdare tarafından kurulan sistem üzerinden bildirir.", "2 saati aşacak bir gecikme olması durumunda, beyan veren ilgili bu hususu TBGTH Merkezlerine bildirir.", "bildirimi yapılan gemi geçiş sırasını kaybeder.", "İdare veya KEGM tarafından kontrol edilerek onaylanır.", "Gemi kaptanları SP2'yi vermeden önce", "İstanbul veya Çanakkale Boğazı deniz trafiğini tek yönden ya da her iki yönden geçici olarak askıya aldığı", "Akıntı şiddeti 6 mil/saatin altına düşene kadar deniz trafiği uygun görülen tek yöne açık tutulur", "deniz trafiği her iki yönden geçici olarak askıya alınır.", "seyir, can, mal ve çevre emniyetini arttırmak için trafiğin askıya alınması, tek yönlü trafik uygulaması,", "Bu gemilerin Boğaz geçişlerinde İdarenin izni aranır ve tek yönlü trafik planlaması uygulanır.", "Bakanlık: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığını,", "İdare: Denizcilik Genel Müdürlüğünü,", "KEGM: Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğünü,", "TBGTH: Türk Boğazları Gemi Trafik Hizmetleri'ni," ve "Bu Yönerge hükümlerini Ulaştırma ve Altyapı Bakanı yürütür." ifadeleri Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Uygulama Yönergesi'nden birebir alınmıştır. Yönetmeliğin kendi tam metni bu kontrolde okunamadığı için hiçbir hüküm Yönetmelik maddesi olarak gösterilmemiş, tamamı Uygulama Yönergesi'ne dayandırılmıştır. Yönergenin daha yeni bir sürümü bulunduğu ve o sürüm açılamadığı için madde numarası verilmemiş, hüküm özeti yazılmıştır. 1998 tarihli tüzüğün yürürlük durumu doğrulanamadığı için yürürlükten kaldırıldığına dair bir ifade yazılmamıştır. Marmara Denizi'nin kapsama dâhil olduğu, tanım maddesi yalnızca iki boğazı saydığı için kesin bir ifadeyle yazılmamıştır. Kılavuz kaptanın her durumda zorunlu olduğuna dair genel bir hüküm doğrulanmadığı için böyle bir genelleme yapılmamıştır. Bu sayfada kılavuzluk ve römorkaj ücret tarifesi, günlük geçiş sayısı, bekleyen gemi sayısı, anlık trafik durumu ve Montrö Sözleşmesi'ne ilişkin yorum yer almaz. Veriler 28 Ekim 2026 saat 15.30 TSİ itibarıyladır.