Türk cumhuriyetleri ve başkentleri

Bağımsız Türk devletleri altıdır: Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan. Bunlara Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti de eklenir.

Başkentler

Türkiye	Ankara
Azerbaycan	Bakü
Kazakistan	Astana
Kırgızistan	Bişkek
Özbekistan	Taşkent
Türkmenistan	Aşkabat
KKTC	Lefkoşa

Kazakistan'ın başkentinin adı iki kez değişti

Bu, en çok karıştırılan noktadır. Kronoloji şöyledir:

• Akmola — 1998'de Astana adını aldı ("astana" Kazakçada başkent demektir).
• 23 Mart 2019 — cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle Nur-Sultan oldu.
• 17 Eylül 2022 — kararnameyle yeniden Astana oldu.

Yani bugünkü resmî ad Astana'dır. 2019-2022 arasına ait kaynaklarda Nur-Sultan görülür.

En büyük şehirler

İki ülkede başkent en büyük şehir değildir:

• Türkiye — başkent Ankara, en büyük şehir İstanbul.
• Kazakistan — başkent Astana, en büyük şehir Almatı. Almatı 1997'ye kadar başkentti.

Resmî diller — iki ülkede durum farklı

Burada çok yapılan bir hata var: Kazakistan ile Kırgızistan'daki Rusça düzenlemesi aynı değildir.

Türkiye	Türkçe (Anayasa madde 3)
Azerbaycan	"Azərbaycan dili" (Anayasa madde 21)
Kazakistan	Devlet dili Kazakça; Anayasa madde 7, Rusçanın devlet kurumlarında Kazakçayla eşit şartlarda resmî olarak kullanılacağını söyler — Rusça "devlet dili" değildir
Kırgızistan	Kırgızca devlet dili, Rusça resmî dil — Anayasa iki ayrı statü tanır
Özbekistan	Devlet dili Özbekçe (Anayasa madde 4); Rusçanın anayasal resmî dil statüsü yoktur
Türkmenistan	Türkmence
KKTC	Türkçe

Özetle: Rusça Kırgızistan'da anayasal olarak resmî dildir, Kazakistan'da ise resmî kullanım tanınmıştır ama dil statüsü verilmemiştir. Özbekistan'da böyle bir statü yoktur.

Para birimleri

Türkiye	Türk lirası — TRY, alt birim kuruş
Azerbaycan	Manat — AZN
Kazakistan	Tenge — KZT
Kırgızistan	Som — KGS
Özbekistan	Som — UZS
Türkmenistan	Manat — TMT
KKTC	Türk lirası — TRY

Dikkat edilecek iki nokta var. Birincisi: Azerbaycan ile Türkmenistan'ın para birimi aynı adı taşır (manat) ama farklı paralardır; kodları AZN ve TMT'dir. İkincisi: Kırgızistan ile Özbekistan'ın para birimi de aynı adı taşır (som) ve yine farklı paralardır; kodları KGS ve UZS'dir.

Kur bilgisi bu sayfada yazılmamıştır.

Saat farkları

Türkiye	UTC+3 — yıl boyu sabit, yaz saati yok
Azerbaycan	Türkiye'den ileri
Kazakistan	UTC+5 — Türkiye'den 2 saat ileri
Kırgızistan	Türkiye'den ileri; ülkede yaz saati uygulaması yok
Özbekistan	UTC+5 — Türkiye'den 2 saat ileri
Türkmenistan	UTC+5 — Türkiye'den 2 saat ileri
KKTC	Kışın Türkiye'den 1 saat geri, yazın aynı

Son satır şaşırtıcıdır ve pratikte sorun yaratır: KKTC saati Türkiye ile her zaman aynı değildir. Türkiye 2016'dan beri yıl boyu UTC+3 uygularken KKTC 2017'de Avrupa kuralına döndü; kışın UTC+2, yazın UTC+3 olur. Yani kış aylarında Lefkoşa, İstanbul'dan bir saat geridedir.

Kazakistan'daki durum da yeni: ülke 1 Mart 2024'te tek saat dilimine geçti ve UTC+5 oldu.

Bağımsızlık tarihleri

Beş Orta Asya ve Kafkasya ülkesi 1991'de bağımsızlığını kazandı; ancak kutlama günleri ilan tarihleriyle aynı değildir ve bu ayrım sık yanlış yazılır. Ayrıntısı Türk cumhuriyetleri bağımsızlık günleri sayfasındadır.

Kısaca: Türkiye'de 29 Ekim 1923 Cumhuriyet'in ilanı; Azerbaycan'da iki tarih anılır (1918 ve 1991); Kazakistan 16 Aralık 1991; Kırgızistan 31 Ağustos 1991; Özbekistan'da ilan 31 Ağustos 1991 ama kutlama 1 Eylül; Türkmenistan'da kutlama 27 Eylül; KKTC 15 Kasım 1983.

Yüzölçümleri

Kazakistan açık farkla en büyüktür — dünyanın en büyük denize kıyısı olmayan ülkesidir. Sıralama kabaca şöyledir: Kazakistan, Türkiye, Türkmenistan, Özbekistan, Kırgızistan, Azerbaycan, KKTC.

Nüfusta en kalabalık ülke Türkiye, ikinci Özbekistan'dır. Sayısal değerler her ülkenin kendi istatistik kurumundan ve veri yılıyla birlikte okunmalıdır; bu sayfada yazılmamıştır.

Teşkilat yapısı için Türk Devletleri Teşkilatı nedir sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Nüfus ve yüzölçümü sayıları yok. Nüfus her yıl değişir ve her ülkenin kendi istatistik kurumu farklı referans tarihi kullanır; sayı vermek veri yılı belirtmeden yanıltıcı olur. Türkiye için yüzölçümünde bile kurumsal değer ile yaygın değer ayrışmaktadır.
• Kişi başı gelir, millî gelir ve ekonomik sıralama yok.
• Döviz kuru yok. Yalnızca para birimi adı ve kodu verilmiştir.
• Azerbaycan ve Kırgızistan'ın saat dilimi için sayısal değer verilmemiştir — kurumsal kaynaktan teyit edilemedi; yalnızca Türkiye'den ileri olduğu belirtilmiştir.
• KKTC'nin uluslararası statüsüne ilişkin değerlendirme yok. Sayfa künye bilgisi verir.
• Komşu ülkeler ve sınır uzunlukları yok.
• Siyasi sistem ve yönetim değerlendirmesi yok.

Sık Sorulan Sorular

Kaç bağımsız Türk devleti var?

Altı: Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan. Bunlara Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti de eklenir.

Kazakistan'ın başkenti Astana mı Nur-Sultan mı?

Bugünkü resmî ad Astana. Ad 2019'da Nur-Sultan olmuş, 17 Eylül 2022'de yeniden Astana'ya çevrilmiştir.

Kazakistan'ın en büyük şehri başkent mi?

Hayır. En büyük şehir Almatıdır; 1997'ye kadar başkentti.

Kazakistan'da Rusça resmî dil mi?

Devlet dili Kazakçadır. Anayasa, Rusçanın devlet kurumlarında Kazakçayla eşit şartlarda kullanılacağını söyler ama ona "devlet dili" statüsü vermez.

Kırgızistan'da durum aynı mı?

Hayır, farklı: Kırgızistan'da Kırgızca devlet dili, Rusça resmî dildir — iki ayrı anayasal statü.

Hangi ülkelerin para birimi aynı adı taşıyor?

İki çift: manat (Azerbaycan AZN, Türkmenistan TMT) ve som (Kırgızistan KGS, Özbekistan UZS). Adlar aynı, paralar farklı.

KKTC ile Türkiye arasında saat farkı var mı?

Evet, kışın bir saat. Türkiye yıl boyu UTC+3 uygularken KKTC kışın UTC+2'ye döner; yazın ikisi aynı olur.

Kazakistan'ın saat dilimi kaç?

UTC+5 — ülke 1 Mart 2024'te tek saat dilimine geçti ve Türkiye'den 2 saat ileridedir.

Kaynak: Ülke künyeleri, başkentler ve temel bilgiler için T.C. Dışişleri Bakanlığı'nın ülke künye sayfaları (mfa.gov.tr). Kazakistan'ın başkent adının 2019 ve 2022'deki değişiklikleri cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yapılmıştır (akorda.kz); ülkenin tek saat dilimine geçişi 2024 tarihli hükümet kararnamesine dayanır (gov.kz). Resmî dil statüleri Kazakistan Anayasası madde 7, Kırgızistan Anayasası'nın dil hükmü, Özbekistan Anayasası madde 4, Azerbaycan Anayasası madde 21 ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası madde 3'ten alınmıştır (gov.uz, mfa.gov.kg). Para birimi kodları ISO 4217 kayıt otoritesinin listesindendir. KKTC'nin saat uygulaması için kurumun kendi emirname metni bulunamamış, uygulama uluslararası saat dilimi veritabanı üzerinden tespit edilmiştir. Nüfus ve yüzölçümü sayıları, veri yılı olmadan yanıltıcı olacağı için yazılmamıştır. Son kontrol 15 Kasım 2026.