Arabuluculuk Nedir? Hangi Davalarda Zorunlu, Ücreti Kim Öder?

Arabuluculuğun tanımı 6325 sayılı Kanun'un 2. maddesinde yazılıdır. Kanunun kendi cümlesi, tarafları bir araya getiren, "birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim" süreci kuran, "uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyarî" "olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemini" tarif ediyor.

Kanunun künyesi: adı birebir "HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU", "Kanun Numarası : 6325", "Kabul Tarihi : 7/6/2012". Süreci yürüten birim "Arabuluculuk Daire Başkanlığı".

Künye

Dava Şartı Arabuluculuk: Kurumun Kendi Listesi

Kanunun 18/B maddesi dava şartı olan uyuşmazlıkları sayarak belirliyor. Fıkranın girişi birebir: "Aşağıdaki uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır:" Bentler birebir şöyledir:

• a) "Kiralanan taşınmazların 2004 sayılı Kanuna göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine" "ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar."
• b) "Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar."
• c) "23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunundan kaynaklanan uyuşmazlıklar."
• ç) "Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar."

Kurum ayrıca kendi sıkça sorulan sorular sayfasında listeyi kanunlarıyla birlikte veriyor ve bu liste yukarıdaki bentlerden geniştir:

• İş uyuşmazlıkları: "bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde" — dayanak "7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu"
• Ticari uyuşmazlıklar: "ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında" — dayanak "6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na eklenen 5/A maddesi"
• Tüketici uyuşmazlıkları: "tüketici mahkemelerine açılacak olan tüketici uyuşmazlıklarına ilişkin davalarda" — dayanak "6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanuna 73/A maddesi"
• Tarımsal üretim sözleşmesi: "tarımsal üretim sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda" — dayanak olarak "5488 sayılı Tarım Kanununun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrasının e bendinde" anılıyor.
• Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, komşuluk: "kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, komşuluk hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda" — dayanak "7445 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"

Bu liste kurumun kendi listesidir; bu sayfa listeyi kendi başına kurmamıştır. Tüketici uyuşmazlıklarında hakların ayrıntısı için tüketici hakları ve ayıplı ürün iadesi, iş alacakları için ihbar ve kıdem tazminatı nasıl hesaplanır sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Hangi Uyuşmazlıklar Arabuluculuğa Elverişli Değil?

Kurumun yayımladığı belgedeki cümleler birebir şöyledir: "ceza yargısının ve idari yargının görev alanına giren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir." ve "aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir".

Süreç Ne Kadar Sürüyor?

Kanunun 18/A maddesinin dokuzuncu fıkrası birebir şöyledir: "Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır." ve "Bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir."

Kanunda başka süreler de yazılı: ikinci fıkrada mahkemenin davacıya vereceği "son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde" sunulması, on altıncı fıkrada "son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde" ifadesi geçiyor.

Bir ayrım kaydedilmelidir: bu süreler kanun metnindedir. Kurumun sıkça sorulan sorular sayfasında sürece ilişkin bir süre yazılı değildir, dolayısıyla bu sayfadaki süre bilgisinin kaynağı kanunun 18/A maddesidir.

Ücreti Kim Ödüyor?

Kurumun kendi cümleleri birebir şöyledir:

• "Arabuluculuk bürosuna başvuruda herhangi bir ücret alınmaz."
• "Taraflar arabuluculuk görüşmelerinde anlaşamazlarsa 2 saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır."
• "Anlaşma durumunda ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde ödenir."
• "Ücret, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir."

Kanunun 18/A maddesi aynı yönde birebir "iki saatlik ücret tutarı Tarifenin Birinci Kısmına göre Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir." diyor. Kurumun ticari uyuşmazlıklar belgesinde ayrıca birebir "Bununla birlikte, arabulucu, dava şartı arabuluculuk sürecinde taraflardan masraf isteyemez" ifadesi yer alıyor.

Tarifenin tutarları bu sayfada yoktur. Kurumun sayfasında yalnızca bir duyuru başlığı var: "2026 Yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi Resmî Gazete'de Yayımlandı." — tarifenin kendisi okunamadı, dolayısıyla hiçbir tutar yazılmamıştır.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi tutarları yok. Kurumun sayfasında yalnızca tarifenin yayımlandığına dair duyuru başlığı var; tarife metni okunamadı.
• Başvuruda istenen belge listesi yok. Okunan kurum yüzeylerinin hiçbiri liste vermiyor.
• Anlaşma belgesinin icra edilebilirliği yok. Kurumun sıkça sorulan sorular sayfasında bu konuya değinilmiyor.
• Arabulucu seçme usulünün ayrıntısı yok. Yalnızca "sicile kayıtlı arabulucular listesinden atanacaktır" ifadesi yazılıdır.
• Dava şartı listesinin tam ve kesin hâli yok. Kanunun 18/B bentleri ile kurumun sıkça sorulan sorular listesi aynı kapsamı vermiyor; ikisi de ayrı ayrı aktarılmıştır.
• Somut bir uyuşmazlık için yol haritası yok. Bu sayfa kanunun ve kurumun ne yazdığını aktarır; hukukî tavsiye vermez.
• Arabuluculuk sicili ve eğitim şartları yok. Bu sayfanın konusu değildir.
• Yargı kararları yok. Bu sayfa mevzuat ve kurum metni üzerinedir.

Sık Sorulan Sorular

Arabuluculuk nedir?

Kanunun tanımına göre, "uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyarî" "olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemini" ifade ediyor. Dayanak 6325 sayılı Kanun'dur.

Hangi davalarda arabuluculuk zorunlu?

Kurumun listesinde iş, ticari, tüketici, tarımsal üretim sözleşmesi ile kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıkları sayılıyor; her biri ayrı bir kanuna bağlanıyor. Kanunun 18/B maddesi de dört bendi sayarak belirliyor.

Arabuluculuk başvurusu nereye yapılır?

Kurumun cümlesi birebir: "Başvuru adliyelerde bulunan arabuluculuk bürolarına yapılır." Arabulucu "sicile kayıtlı arabulucular listesinden atanacaktır".

Süreç ne kadar sürer?

Kanunun ifadesi birebir: "görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır" ve bu süre "en fazla bir hafta uzatılabilir".

Arabuluculuk ücretli mi?

Büroya başvuruda "herhangi bir ücret alınmaz". Anlaşma olmazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanıyor; anlaşma hâlinde "aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde" ödeniyor. Tarife tutarları bu sayfada yoktur.

Hangi uyuşmazlıklar arabuluculuğa götürülemez?

Kurumun ifadesi birebir: "ceza yargısının ve idari yargının görev alanına giren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir." Ayrıca "aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar" da elverişli sayılmıyor.

Kira uyuşmazlıklarında istisna var mı?

Evet. 18/B maddesinin (a) bendi birebir "ilamsız icra yoluyla tahliyesine" ilişkin hükümleri kapsam dışında tutuyor.

Kaynak ve kapsam: Arabuluculuk tanımının parçaları, kanun adı, "Kanun Numarası : 6325", "Kabul Tarihi : 7/6/2012", 18/A maddesinin birinci, ikinci, dokuzuncu, on üçüncü ve on altıncı fıkralarındaki süre ve ücret ifadeleri ile 18/B maddesinin giriş cümlesi ve (a), (b), (c), (ç) bentleri, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı'nın kendi sitesinde yayımladığı kanun metninden okunmuştur. Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki beş uyuşmazlık türü ile her birinin bağlandığı kanunlar (7036, 6102'ye eklenen 5/A, 6502'ye eklenen 73/A, 5488 ve 7445 sayılı kanunlar), "Başvuru adliyelerde bulunan arabuluculuk bürolarına yapılır", "sicile kayıtlı arabulucular listesinden atanacaktır" ve dört ücret cümlesi aynı kurumun kendi sıkça sorulan sorular sayfasından; arabuluculuğa elverişli olmayan uyuşmazlıklara ilişkin iki cümle ile "arabulucu, dava şartı arabuluculuk sürecinde taraflardan masraf isteyemez" ifadesi kurumun ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk belgesinden alınmıştır. Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'nin tutarları kurumun sayfasında bulunmadığı, yalnızca tarifenin yayımlandığına dair bir duyuru başlığı yer aldığı için hiçbir tutar yazılmamıştır. Başvuruda istenen belge listesi, anlaşma belgesinin icra edilebilirliği ve arabulucu atama usulünün ayrıntısı okunan yüzeylerde bulunmadığı için sayfada yer almamaktadır. Süreye ilişkin rakamların kaynağı kurumun sıkça sorulan sorular sayfası değil, kanunun 18/A maddesidir ve bu ayrım sayfada belirtilmiştir. Bu sayfa mevzuatın ve kurumun ne yazdığını aktarır, hukukî tavsiye içermez. Veriler 26 Ekim 2026 saat 13.30 TSİ itibarıyladır.