Devlet Denetleme Kurulu nedir, neyi denetler?

Devlet Denetleme Kurulu, Cumhurbaşkanlığına bağlı bir üst denetleme organıdır.

Anayasal dayanağı 108. maddedir. Denetleyemediği tek alan yargı organlarıdır.

Künye

• Anayasal dayanak: Anayasa'nın 108. maddesi
• Düzenleyen metin: 5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
• Bağlı olduğu makam: Cumhurbaşkanlığı
• Karar organı: Başkan ve 8 üye, toplam 9 kişi
• Atamayı yapan: Cumhurbaşkanı
• Görev alanı dışındaki tek alan: Yargı organları

Anayasa ne diyor?

Anayasa'nın 108. maddesi Kurulun yetkisini şöyle tanımlar: Cumhurbaşkanının isteği üzerine, tüm kamu kurum ve kuruluşlarında, sermayesinin yarısından fazlasına bu kuruluşların katıldığı her türlü kuruluşta, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında, her düzeydeki işçi ve işveren meslek kuruluşlarında, kamuya yararlı dernek ve vakıflarda her türlü idari soruşturma, inceleme, araştırma ve denetlemeleri yapar.

Maddenin son cümlesi ise sınırı çizer: "Yargı organları, Devlet Denetleme Kurulunun görev alanı dışındadır."

2017'de ne değişti?

Bu bölüm önemli, çünkü internetteki bilgilerin çoğu eski metne dayanıyor.

Yani "Silahlı Kuvvetler ve yargı organları görev alanı dışındadır" ifadesi artık doğru değildir. Silahlı Kuvvetlere ilişkin istisna 2017'de kaldırılmıştır; bugün Genelkurmay Başkanlığı, kuvvet komutanlıkları ve askerî okullar da Kurulun görev alanı içindedir.

Neleri denetleyebilir?

• Yargı organları dışındaki tüm kamu kurum ve kuruluşları
• Kamunun yüzde ellisinden fazla katıldığı kuruluşlar
• Kamunun hâkim durumda olduğu ortaklıklar
• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
• Her düzeyde işçi ve işveren meslek kuruluşları
• Kamuya yararlı dernekler ve vakıflar
• Askerî birlikler, okullar ve ilgili vakıf ortaklıkları

İnceleme nasıl başlar?

Kural: Cumhurbaşkanının isteği üzerine. Anayasa metni bunu açıkça yazar.

Bir istisna vardır: onarımı güç sonuçlar doğurabilecek ivedi hâllerde çalışma doğrudan Kurul Başkanının onayıyla başlatılabilir. Bu durumda hazırlanan ivedi durum raporu Cumhurbaşkanına sunulur.

Raporlar kamuya açıklanır mı?

Kararname, Kurul faaliyetlerinde gizliliğin esas olduğunu belirtir. Raporların yayımlanıp yayımlanmayacağına Kurul karar verir.

Yani otomatik bir yayımlama yükümlülüğü yoktur; geçmişte bazı raporlar kamuoyuyla paylaşılmıştır.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Güncel rapor listesi yok. Kurumun kendi sayfasından doğrulanmış bir liste elde edilemedi.
• Devam eden inceleme ayrıntısı yok. Faaliyetlerde gizlilik esastır.
• Üye adları yok. Doğrulanmış güncel liste bulunamadı.
• Anayasa Mahkemesi iptal kararının kapsamı yok. Karar metni incelenemedi.
• Siyasi yorum yok. Sayfa yalnızca hukuki çerçeveyi aktarır.
• Diğer denetim kurumlarıyla ayrıntılı karşılaştırma yok. Bu ayrı bir konudur.
• Başvuru usulü yok. Kurul, vatandaş başvurusuyla değil Cumhurbaşkanı istemiyle çalışır.

Sık Sorulan Sorular

Devlet Denetleme Kurulu kime bağlı?

Cumhurbaşkanlığına bağlıdır. Anayasal dayanağı 108. maddedir.

Neyi denetleyemez?

Yalnızca yargı organlarını. Bu, Anayasa'da açıkça yazan tek istisnadır.

Silahlı Kuvvetleri denetleyebilir mi?

Evet. 2017'deki değişiklikle Silahlı Kuvvetlere ilişkin istisna kaldırıldı.

İnceleme nasıl başlar?

Kural olarak Cumhurbaşkanının isteği üzerine. İvedi hâllerde Kurul Başkanının onayıyla da başlatılabilir.

Kaç üyesi var?

Başkan ve 8 üye olmak üzere 9 kişilik bir karar organı bulunur. Atamaları Cumhurbaşkanı yapar.

Raporları yayımlanır mı?

Otomatik olarak değil. Faaliyetlerde gizlilik esastır ve yayımlama kararını Kurul verir.

Kaynak: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 108. maddesi (konsolide metin, mevzuat.gov.tr); 5 sayılı "Devlet Denetleme Kurulu Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi", Resmî Gazete 15 Temmuz 2018, sayı 30479 (yapı, karar organı, atama usulü, görev alanı, ivedi hâl ve gizlilik hükümleri); 6771 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle 2017'de yapılan Anayasa değişikliği (idari soruşturma yetkisinin eklenmesi ve Silahlı Kuvvetler istisnasının kaldırılması). Kurumun güncel rapor listesi ve üye adları resmî kaynaktan doğrulanamadığı için yazılmamıştır. Anayasa Mahkemesi'nin kararname hükümlerine ilişkin iptal kararının kapsamı incelenemediği için aktarılmamıştır.