Mardin Gezi Rehberi: Gezilecek Yerler, Ulaşım ve Mutfak

Mardin, Mazı Dağları'nın güney yamacında, doğu-batı yönünde yaklaşık 2.500 metre uzunluğunda bir alanda kurulu bir şehirdir. Artuklu, Akkoyunlu ve Doğu Roma dönemlerinden kalma yapılar kent dokusunun büyük bölümünü oluşturur. Şehir UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde değildir; UNESCO'nun Geçici Liste envanterinde yer alır.

Künye

• İl: Mardin
• İlçe sayısı: 10 (Artuklu, Dargeçit, Derik, Kızıltepe, Mazıdağı, Midyat, Nusaybin, Ömerli, Savur, Yeşilli)
• Komşuları: Batman (Gercüş), Şırnak (İdil, Güçlükonak); güneyde Suriye sınırı
• Mesafeler: Diyarbakır yaklaşık 92 km, Şanlıurfa yaklaşık 190 km
• Havalimanı: Mardin Prof. Dr. Aziz Sancar Havalimanı (Kızıltepe ilçesinde)
• UNESCO durumu: Geçici Liste, "Mardin Cultural Landscape", referans no 1406, sunum 25 Şubat 2000

UNESCO Durumu: Net Ayrım

Bu konu sık karıştırılır, bu yüzden açıkça yazmak gerekir. Mardin, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde tescilli değildir. Şehir, UNESCO'nun Geçici Liste (Tentative List) envanterinde "Mardin Cultural Landscape" adıyla, 1406 referans numarasıyla, 25 Şubat 2000 sunum tarihiyle ve (ii), (iii), (iv) kültürel kriterleriyle yer alır.

Geçici Liste, bir ülkenin ileride aday göstermeyi düşündüğü varlıkların envanteridir; tescil anlamına gelmez. Mardin il sınırları içindeki diğer Geçici Liste kayıtları şunlardır: "Late Antique and Medieval Churches and Monasteries of Midyat and Surrounding Area (Tur Abdin)" (2021) ve "Zeynel Abidin Mosque Complex and Mor Yakup Church" (2014).

Gezilecek Yerler

Zinciriye Medresesi

Medrese, cami, türbe ve avlunun bir arada bulunduğu iki katlı bir yapıdır. Dilimli kubbeleri ve anıtsal taçkapısıyla dikkat çeker. 1385 yılında son Artuklu sultanı Melik Necmeddin İsa bin Muzaffer Davud tarafından yaptırılmıştır; bu nedenle Sultan İsa Medresesi olarak da bilinir.

Deyrulzafaran Manastırı

Şehir merkezinin 4-5 kilometre doğusunda, üç katlı bir yapıdır. 4. yüzyıla tarihlenir; 493-518 yılları arasında mimarlar Theodore ve Theodosius tarafından "Marhenanya" adıyla bilinen kubbeli kilise inşa edilmiştir. Yapı bugünkü hâlini 18. yüzyılda almıştır.

Manastır 1932 yılına kadar 639 yıl boyunca Süryani Ortodoks Patrikliği'nin merkezi olmuştur ve bünyesinde 52 patriğin mezarı bulunur. Bugün Mardin Metropolitliği makamı olarak faaldir ve ziyarete açıktır.

Dara Antik Kenti

Mardin'in 30 kilometre güneydoğusunda, Oğuz köyündedir. MS 505 yılında İmparator Anastasius tarafından Sasanilere karşı bir askerî garnizon kenti olarak kurulmuştur; yani Doğu Roma (Bizans) dönemine aittir.

Kalıntılar arasında kiliseler, saray, çarşı, zindan, dökümhane, su bentleri, büyük sarnıçlar ve kayaya oyulmuş nekropol yer alır. Nekropol kazıları 2009'dan bu yana Müze Müdürlüğü tarafından sürdürülmektedir; Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın "Geleceğe Miras" projesi kapsamında yaklaşık 1.500 yıllık bir mozaik açığa çıkarılmıştır.

Ziyaret: Ören yeri ziyarete açıktır ve girişi ücretsizdir. Pazartesi günleri kapalıdır. Yaz döneminde (1 Nisan - 1 Ekim) ziyaret saatleri 08.30-17.30'dur.

Mardin Müzesi

Bina 1895'te Süryani Katolik Patrikliği olarak inşa edilmiş, sonradan kamulaştırılmış ve 2000 yılında müze olarak açılmıştır. Üç katlı, U planlı bir Mardin evi mimarisi örneğidir. Koleksiyonunda Paleolitik dönemden 19. yüzyıla uzanan eserler sergilenir.

Midyat ve Estel

Midyat, taş konaklarıyla tanınır. İlçede Matiate Yeraltı Şehri (Estel Mağaraları), Estel Han'da yer alan Midyat Kent Müzesi ve Midyat Devlet Konukevi gezilebilir.

Sık Karıştırılan Bir Nokta

Hasankeyf Mardin'de değildir. Hasankeyf, Batman iline bağlı bir ilçedir. Mardin gezi planlarına sıkça dahil edilmesi coğrafi yakınlıktan kaynaklanır; ancak idari olarak Mardin il sınırları içinde yer almaz.

Ulaşım

• Hava: Mardin Prof. Dr. Aziz Sancar Havalimanı, Kızıltepe ilçesine bağlıdır. Şehir merkezine 13 kilometre, Kızıltepe'ye 5 kilometre uzaklıktadır. Havalimanından belediye otobüsü, havalimanı servisi, taksi ve araç kiralama ile ulaşım sağlanır.
• Kara: Büyük şehirlerden ve çevre illerden otobüs seferleri bulunur.
• Demiryolu: Valiliğin "Nasıl Gidilir" sayfası yalnızca hava ve karayolunu belirtmektedir; demiryolu bağlantısı bu çalışmada doğrulanamadı.

Mardin Mutfağı

Mardin mutfağı et ve bulgur ağırlıklıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın il sayfasında öne çıkan ve coğrafi işaret tescilli değerler arasında yer alan yemekler şunlardır:

• Kaburga dolması: Oğlak veya kuzu kaburgası, "haşu" adı verilen badem, pirinç ve kuşbaşı et karışımıyla doldurulup yaklaşık üç saat pişirilir.
• Sembusek: Kapalı lahmacun türü; hilal biçiminde kapatılır.
• İkbebet ve kibe
• İmlebes: Badem şekeri

Bu Sayfada Ne Yok?

• Müze ve ören yeri bilet ücretleri yok. Bakanlığın ücret listesi sayfası bu çalışmada okunamadı; tahmini ücret yazılmaz. Dara Örenyeri'nin ücretsiz olduğu Bakanlık duyurusundan teyitlidir.
• Müzekart tutarı yok. Mardin Müzesi Müzekart sisteminde listelidir ancak güncel tutar doğrulanamadı.
• Demiryolu bağlantısı yok. Valiliğin ulaşım sayfasından teyit edilemedi.
• Otel, pansiyon ve restoran adı yok. Bu sitede marka önerisi yapılmaz.
• Nüfusun dinî veya etnik dağılımı yok. Bu veriler hiçbir koşulda yayımlanmaz.
• Fiyat tahmini veya bütçe önerisi yok. Bu sitede yayımlanmaz.
• Ziyaret saatlerinin tamamı yok. Yalnızca Dara Örenyeri için Bakanlık duyurusundan teyitli saatler yazılmıştır; diğer yapılar için güncel bilgi ilgili kurumdan alınmalıdır.
• "UNESCO Dünya Mirası" ifadesi yok. Mardin Dünya Mirası Listesi'nde değil, Geçici Liste envanterindedir.

Sık Sorulan Sorular

Mardin UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde mi?

Hayır. Mardin, UNESCO'nun Geçici Liste envanterinde "Mardin Cultural Landscape" adıyla, 1406 referans numarasıyla ve 25 Şubat 2000 sunum tarihiyle yer alır. Geçici Liste tescil anlamına gelmez.

Mardin'de kaç ilçe var?

On: Artuklu, Dargeçit, Derik, Kızıltepe, Mazıdağı, Midyat, Nusaybin, Ömerli, Savur ve Yeşilli.

Dara Antik Kenti hangi döneme ait?

Doğu Roma (Bizans) dönemine. MS 505 yılında İmparator Anastasius tarafından Sasanilere karşı garnizon kenti olarak kurulmuştur.

Dara Antik Kenti'ne giriş ücretli mi?

Kültür ve Turizm Bakanlığı duyurusuna göre giriş ücretsizdir. Ören yeri pazartesi günleri kapalıdır.

Deyrulzafaran Manastırı ziyarete açık mı?

Evet. Manastır bugün Mardin Metropolitliği makamı olarak faaldir ve ziyarete açıktır.

Mardin Ulu Camii kaç yılında yapıldı?

1176 yılında, Artuklu döneminde, Sultan Kutbettin İlgazi zamanında.

Hasankeyf Mardin'de mi?

Hayır, Batman iline bağlıdır. Gezi planlarına yakınlık nedeniyle dahil edilir ancak Mardin il sınırları içinde değildir.

Mardin Havalimanı hangi ilçede?

Kızıltepe ilçesine bağlıdır. Şehir merkezine 13 kilometre, Kızıltepe'ye 5 kilometre uzaklıktadır.

Kaynaklar: Mardin Valiliği coğrafi bilgiler, ilçeler ve ulaşım sayfaları; Kültür ve Turizm Bakanlığı Mardin il sayfaları (Ulu Camii, Zinciriye Medresesi, Kasımiye Medresesi, Deyrulzafaran Manastırı, Dara Antik Kenti, Midyat); Kültür Portalı (Mor Behnam Kilisesi); Kültür ve Turizm Bakanlığı müze portalı (Mardin Müzesi); DÖSİMM duyurusu (Dara Örenyeri ziyaret saatleri); UNESCO Dünya Mirası Merkezi Geçici Liste kaydı (ref. 1406); DHMİ Mardin Havalimanı ulaşım sayfası. Ücretler teyit edilemediği için yazılmamıştır.