Cumhuriyet'in İlanı: 29 Ekim 1923'te TBMM'de Ne Oldu?

Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kabul ettiği bir kanunla ilan edilmiştir. Kanunun resmî adı Meclis'in Kanunlar Dergisi'nde birebir "Teşkilâtı Esasiye Kanununun Bazı Mevaddının Tavzihan Tadiline Dair Kanun", numarası "Kanun Nu. : 364", karar tarihi ise "Karar Tarihi (R) : 29. Teşrinievvel. 1339" olarak yazılıdır.

Cumhuriyet'i kuran cümle, kanunun birinci maddesindedir ve birebir şöyledir: "Türkiye Devleti'nin şekl-i hükümeti, cumhuriyettir." Aynı maddenin başındaki cümle de kanunda birebir "Hâkimiyet, bilâkaydüşart milletindir." biçiminde yer alır.

Künye

Hangi Kanunla İlan Edildi?

Cumhuriyet, yeni bir anayasa yapılarak değil, yürürlükteki 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun bazı maddeleri değiştirilerek ilan edilmiştir. Meclis'in kendi yayınında değişikliğin "altı maddeden ibarettir" olduğu yazılıdır; değişen maddeler 1, 2, 4, 10, 11 ve 12. maddelerdir.

Devlet başkanlığına ilişkin maddeler de aynı kanunla kurulmuştur. 10. madde birebir "Türkiye reisicumhuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi heyet-i umûmiyesi tarafından ve kendi âzası meyanından" "bir intihap devresi için intihap olunur." diyor ve "Tekrar intihap olunmak caizdir." hükmünü ekliyor. 11. madde "Türkiye reisicumhuru devletin reisidir.", 12. madde ise "Başvekil, reisicumhur tarafından ve meclis âzası meyanından intihap olunur." biçimindedir. Dördüncü madde de "Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur." demektedir.

Kanunun ikinci maddesinin içeriği bu sayfada yazılmamıştır. O madde, bu sitede hiçbir koşulda yayımlanmayan bir konuyu düzenliyor; maddenin varlığı belirtilmiş, metni aktarılmamıştır.

29 Ekim 1923 Tarihli Meclis Oturumu

Kararın alındığı oturumun künyesi Meclis'in kendi zabıt ceridesinde yazılıdır: "DEVRE:II CÎLT : 3 İÇTİMA SENESİ: 1", oturum adı "Kırküçüncü İçtima", tarih satırı "29 Teşrinievvel 1339 Pazartesi".

Oturumda yapılan önerilerden biri tutanağa birebir şöyle geçmiştir: Eyüp Sabri Efendi'nin "(Yüz bir) pare top atılmasını teklif ediyorum." önerisi.

Bir sınır burada yazılmalıdır: 43. oturumun tutanağı baştan sona okunmuş, ancak cumhurbaşkanı seçiminin sonucu bu tutanakta yer almamıştır. Sonuç, ertesi günün ("30 Teşrinievvel 1339 Salı") tutanağındaki özet bölümünde geçiyor ve orada Mustafa Kemal Paşa'nın 158 oyla, ittifakla cumhurbaşkanlığına seçildiği yazılıdır. Tutanak bir OCR taramasıdır ve bu cümlenin harf dizilişi bozuktur; bu yüzden ham alıntı sayfaya konmamış, yalnızca rakam ve kaynak künyesi verilmiştir.

29 Ekim Neden Ulusal Bayram?

29 Ekim'in bugünkü statüsü "Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun" ile belirlenmiştir; kanunun kabul tarihi birebir "Kabul Tarihi : 17 . 3 . 1981" olarak yazılıdır. Kanunun birinci maddesi bayramın başlangıcını "Bayram 28 Ekim günü saat 13.00'ten itibaren başlar" ve "29 Ekim günü devam eder" biçiminde düzenlemiştir. İkinci madde ise "Aşağıda sayılan resmi ve dini bayram günleri ile yılbaşı günü genel tatil günleridir." demektedir.

2026 yılının kaçıncı yıl dönümü olduğu bu sayfada hesaplanmamış, kurumun kendi duyurusundan alınmıştır: Millî Eğitim Bakanlığı Temel Eğitim Genel Müdürlüğü'nün 23 Ekim 2026 tarihli duyuru başlığı birebir "29 EKİM CUMHURİYET BAYRAMI 103. YIL DÖNÜMÜ KUTLAMALARI KAPSAMINDA" ifadesini taşımaktadır.

Resmî tatil günlerinin tamamı için 2027 resmî tatil günleri ve ulusal bayram, resmî bayram ve genel tatil farkı sayfalarımıza, dönemin ilkeleri için Atatürk ilkeleri nelerdir sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• "Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz" sözü bu biçimde yok. Bu cümle kurumsal hiçbir yüzeyde birebir bulunamadı. Atatürk Araştırma Merkezi'nin bir web yazısında söz "Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz." biçiminde, yani "Efendiler" hitabı olmadan geçiyor ve o yazı hangi esere ve hangi sayfaya dayandığını belirtmiyor. Bu sebeple söz birincil kaynaktan atfedilmemiştir.
• Kanunun ikinci maddesinin metni yok. Bu sitede yayımlanmayan bir konuyu düzenliyor.
• 1923-1925 arasındaki ilk bayram ve tatil düzenlemesi yok. Okunabilen kurumsal yüzeylerde bulunamadı.
• Birinci maddenin ikinci cümlesi birebir yok. Okunabilen iki nüshada da o cümlenin harf dizilişi bozuktur; yorumlanmamıştır.
• Cumhurbaşkanı seçiminin ham tutanak alıntısı yok. OCR bozulması sebebiyle yalnızca rakam ve künye verilmiştir.
• Kuruluş dönemine ilişkin yorum ve değerlendirme yok. Bu sayfa yalnızca kanun metnini ve tutanak künyesini aktarır.
• Kutlama programı ve etkinlik listesi yok. Dönemsel bilgidir.
• Kişilere dair KVKK kapsamı hiçbir bilgi yok. Bu sitede din, mezhep ve etnik köken yazılmaz.

Sık Sorulan Sorular

Cumhuriyet hangi kanunla ilan edildi?

Kanunlar Dergisi'nde "Kanun Nu. : 364" olarak kayıtlı, adı "Teşkilâtı Esasiye Kanununun Bazı Mevaddının Tavzihan Tadiline Dair Kanun" olan kanunla.

Hangi cümle Cumhuriyet'i kurdu?

Kanunun birinci maddesindeki "Türkiye Devleti'nin şekl-i hükümeti, cumhuriyettir." cümlesi.

Kaç madde değişti?

Meclis'in kendi yayınına göre değişiklik "altı maddeden ibarettir"; değişen maddeler 1, 2, 4, 10, 11 ve 12'dir.

İlk cumhurbaşkanı kaç oyla seçildi?

Ertesi günün tutanak özetine göre 158 oyla, ittifakla. Bu rakam 29 Ekim tutanağından değil, 30 Teşrinievvel 1339 tarihli oturumun özetinden alınmıştır.

Cumhuriyet 2026'da kaçıncı yılını doldurdu?

Millî Eğitim Bakanlığı'nın 23 Ekim 2026 tarihli duyurusu "103. YIL DÖNÜMÜ" ifadesini kullanıyor. Bu sayfada hesap yapılmamıştır.

Bayram ne zaman başlar?

Kanun birebir "Bayram 28 Ekim günü saat 13.00'ten itibaren başlar" ve "29 Ekim günü devam eder" diyor.

"Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz" sözü doğrulandı mı?

Bu biçimiyle doğrulanamadı. Kurumsal bir yüzeyde yalnızca "Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz." biçimi bulundu ve o yazı eser ve sayfa künyesi vermiyor.

Kaynak ve kapsam: "Teşkilâtı Esasiye Kanununun Bazı Mevaddının Tavzihan Tadiline Dair Kanun", "Kanun Nu. : 364", "Karar Tarihi (R) : 29. Teşrinievvel. 1339", "Hâkimiyet, bilâkaydüşart milletindir.", "Türkiye Devleti'nin şekl-i hükümeti, cumhuriyettir.", "Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur.", 10, 11 ve 12. madde cümleleri ile "altı maddeden ibarettir" ifadesi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Kanunlar Dergisi ve anayasa belge arşivinden birebir alınmıştır. "DEVRE:II CÎLT : 3 İÇTİMA SENESİ: 1", "Kırküçüncü İçtima", "29 Teşrinievvel 1339 Pazartesi" ve "(Yüz bir) pare top atılmasını teklif ediyorum." ifadeleri Meclis Zabıt Ceridesi'nden birebir alınmıştır. Cumhurbaşkanı seçiminin 158 oyla ve ittifakla yapıldığı bilgisi 30 Teşrinievvel 1339 tarihli oturumun özet bölümünden okunmuştur; tutanak bir OCR taraması olduğu ve cümlenin harf dizilişi bozuk olduğu için ham alıntı aktarılmamıştır. "Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun", "Kabul Tarihi : 17 . 3 . 1981", "Bayram 28 Ekim günü saat 13.00'ten itibaren başlar", "29 Ekim günü devam eder" ve "Aşağıda sayılan resmi ve dini bayram günleri ile yılbaşı günü genel tatil günleridir." ifadeleri aynı arşivdeki kanun metninden alınmıştır. "29 EKİM CUMHURİYET BAYRAMI 103. YIL DÖNÜMÜ KUTLAMALARI KAPSAMINDA" ifadesi Millî Eğitim Bakanlığı Temel Eğitim Genel Müdürlüğü'nün 23 Ekim 2026 tarihli duyuru başlığından alınmıştır; yıl sayısı bu sayfada hesaplanmamıştır. Yaygın olarak dolaşan "Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz" cümlesi kurumsal hiçbir yüzeyde birebir bulunamadığı için bu biçimde kullanılmamış, yalnızca Atatürk Araştırma Merkezi'nin bir web yazısındaki kısaltılmış biçim, eser ve sayfa künyesi bulunmadığı kaydıyla aktarılmıştır. Kanunun ikinci maddesinin içeriği bu sitede yayımlanmayan bir konuyu düzenlediği için yazılmamıştır. Veriler 28 Ekim 2026 saat 15.30 TSİ itibarıyladır.