Tanzimat Fermanı Nedir? İlan Tarihi ve Getirdikleri

Tanzimat Fermanı, 3 Kasım 1839 tarihinde Topkapı Sarayı'nın Gülhane Bahçesi'nde okunarak ilan edildi. Resmî adı Gülhane Hatt-ı Hümayunu'dur.

Kısa Yanıt

Fermanı, Sultan Abdülmecid'in tahta çıkışından yaklaşık dört ay sonra Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa okudu. Padişah töreni Gülhane Kasrı'ndan izledi. Fermanın okunmasıyla Tanzimat Dönemi resmen başladı.

Künye

Fermanın Kendi Saydığı Dört Esas

Ferman, getireceği düzenlemelerin temel maddelerini kendi metninde sayar. İlgili bölümün birebir ifadesi şöyledir: "işbu kavânîn-i mukteziyyenin mevâdd-ı esâsiyyesi dahi emniyet-i can ve mahfûziyyet-i ırz u nâmûs u mal ve tayîn-i vergi ve asâkir-i mukteziyyenin sûret-i celb ve müddet-i istihdâmları kazıyyelerinden ibâret olup..."

Yani fermanın kendi ifadesiyle dört esas vardır:

• Can güvenliği
• Irz, namus ve mal güvenliği
• Verginin belirlenmesi
• Askerin toplanma usulü ve hizmet süresi

Getirdiği İlkeler

TBMM'nin konuya ilişkin yayınında fermanın ilkeleri şöyle sıralanır: kişi hak ve hürriyetleri ile can güvenliği; kanunsuz cezalandırılmama; mülkiyet hakkına güvence ve müsadere usulünün kaldırılması; vergide adalet ve eşitlik; kanun üstünlüğü; memurların kanunlara bağlı iş görmesi; mahkemelerde duruşmaların açıklığı; askerlik hizmetinin yeniden düzenlenmesi.

Aynı yayında fermanın sınırı da belirtilir: "Padişahı verdiği bu sözleri uygulamaktan alıkoyacak bir yaptırım ya da onu denetleyecek temsilî bir kurum ortaya konulmuş değildir."

Tanzimat Dönemi Ne Zaman Bitti?

TBMM yayınındaki ifade şöyledir: "Tanzimat döneminin ne zamana kadar sürdüğü konusunda ise farklı görüşler vardır. Bunlar arasında en çok kabul göreni, Kânûn-ı Esâsî'nin ilanıyla başladığı varsayılan Meşrutiyet dönemidir."

Buna göre Tanzimat Dönemi genellikle 1839-1876 arası kabul edilir. Kanun-ı Esasi 23 Aralık 1876'da yürürlüğe girmiştir ve Türk tarihinde modern anlamda anayasa niteliği taşıyan ilk belgedir.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Fermanın tam metni yok; telif ve uzunluk nedeniyle yalnızca esasları içeren bölüm alıntılanmıştır.
• Tanzimat Dönemi'nin bitiş tarihine dair tek bir kesin hüküm yok; kaynaklarda farklı görüşler bulunduğu belirtilmiştir.
• Fermanın uygulamada ne ölçüde hayata geçtiğine dair değerlendirme yok.
• Islahat Fermanı (1856) yok; ayrı bir belgedir.
• Dönemin siyasi aktörlerine ilişkin künye bilgileri yok.
• Fermanın yabancı devletlerle ilişkisine dair yorum yok.
• Osmanlıca metnin tam çevirisi yok.

Sık Sorulan Sorular

Tanzimat Fermanı ne zaman ilan edildi?

3 Kasım 1839'da, Topkapı Sarayı'nın Gülhane Bahçesi'nde.

Fermanın resmî adı nedir?

Gülhane Hatt-ı Hümayunu.

Fermanı kim okudu?

Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa. Padişah Abdülmecid töreni Gülhane Kasrı'ndan izledi.

Hangi padişah döneminde ilan edildi?

Sultan Abdülmecid döneminde (1839-1861).

Fermanın saydığı temel esaslar neler?

Can güvenliği; ırz, namus ve mal güvenliği; verginin belirlenmesi; askerin toplanma usulü ve hizmet süresi.

Tanzimat Dönemi hangi tarihler arasıdır?

Yaygın kabule göre 1839-1876. Kanun-ı Esasi 23 Aralık 1876'da yürürlüğe girmiştir.

Kaynak: TBMM, "Osmanlı'dan Günümüze Türk Anayasa Metinleri" (1839 Tanzimat Fermanı metni ve arşiv künyesi) ile TBMM, "Osmanlı'dan Günümüze Demokrasi Tecrübesi ve Parlamento" yayını. Fermanın aslı: Devlet Arşivleri Başkanlığı, Müzehheb Ferman ve Beratlar, no. 48. Veriler 21 Ekim 2026'da alınmıştır.