Millî Eğitim Bakanlığı Tarih Dersi Öğretim Programı'nda ilk Türk devletleri, 9. sınıf "İlk ve Orta Çağlarda Türk Dünyası" ünitesi altında ele alınır. Bu sayfadaki tarihler doğrudan müfredat metnindendir.
Kısa Yanıt
Müfredatın ilgili kazanımında beş devlet tarihleriyle birlikte sayılır: Asya Hun, Avrupa Hun, I. Kök Türk, II. Kök Türk ve Uygur. Müfredat "Göktürk" değil "Kök Türk" yazımını kullanır.
Devletler ve Tarihleri
| Devlet | Kuruluş | Yıkılış |
|---|---|---|
| Asya Hun Devleti | MÖ 220 | 216 |
| Avrupa Hun Devleti | 370 | 496 |
| I. Kök Türk Devleti | 552 | 630 |
| II. Kök Türk Devleti | 682 | 742 |
| Uygur Devleti | 744 | 840 |
Aynı kazanımda Kavimler Göçü için 375 tarihi verilir.
Müfredatın Birebir İfadesi
Tarih Dersi Öğretim Programı'ndaki ilgili cümle şöyledir: "Başlıca siyasi gelişmeler olarak Asya Hun Devleti'nin kurulması (MÖ 220), Asya Hun Devleti'nin yıkılması (216), Avrupa Hun Devleti'nin kurulması (370), Kavimler Göçü (375), Avrupa Hun Devleti'nin yıkılması (496), I. Kök Türk Devleti'nin kurulması (552), I. Kök Türk Devleti'nin yıkılması (630), II. Kök Türk Devleti'nin kurulması (682), II. Kök Türk Devleti'nin yıkılması (742), Uygur Devleti'nin kurulması (744) ve Uygur Devleti'nin yıkılması (840) verilir."
Programda bu tarihlerin nasıl kullanılacağına dair bir uyarı da bulunur: "Sıralanan olay ve olgulara ilişkin bir konu anlatımı yapılmamalı ve bunların ezberletilmesi yoluna gidilmemelidir."
Diğer Türk Devlet ve Toplulukları
Müfredatta yalnızca yukarıdaki beş devlet tarihleriyle verilir; başka Türk toplulukları da anılır. Bir kazanımda Hun, Kök Türk, Uygur ve Hazar devletlerinin Çin, Sasani ve Bizans ile ilişkileri ele alınır.
2026 Ortaöğretim Tarih Programı'nda ise araştırma önerisi olarak şu topluluklar sayılır: "Öğrencilerden ilk Türk devlet ve topluluklarından Bulgarlar, Kırgızlar, Sabarlar, Hazarlar, Türgişler ve Karluklar hakkında tarihsel araştırma yapmaları istenebilir."
Not: Avarlar, incelenen üç öğretim programı metninde de geçmemektedir.
Orhun Yazıtları
Orhun Yazıtları müfredatta Kök Türk dönemi bağlamında ele alınır; ilgili kazanımda "Orhun Kitabelerinden örnekler verilir" ifadesi yer alır. Türk Dil Kurumu'nun bir duyurusunda yazıtların çözülmesi şöyle anlatılır: "Danimarkalı dil bilimci Thomsen, 1893 yılında Türkçenin köklü tarihine ışık tutan 'Orhun Yazıtları'nı çözerek tüm dünyaya 15 Aralık'ta duyurmuştur."
Bu Sayfada Ne Yok?
- Devletlerin kurucuları yok; öğretim programları kurucu adı vermez, bu bilgi ders kitaplarında yer alır.
- Devletlerin başkentleri yok; aynı nedenle müfredat metninde bulunmaz.
- Hükümdar listeleri ve savaşlar yok.
- Orhun Yazıtları'nın bulunuş tarihi ve bulan kişi yok; kurumsal kaynakta doğrulanamamıştır.
- Yazıtların metinlerinden alıntı yok.
- Avarlar hakkında bilgi yok; incelenen müfredat metinlerinde anılmamaktadır.
- Devletlerin sınırlarını gösteren harita yok.
Sık Sorulan Sorular
İlk Türk devleti hangisidir?
MEB müfredatında tarihleriyle verilen en eski devlet Asya Hun Devleti'dir; kuruluşu MÖ 220 olarak gösterilir.
Müfredatta kaç devlet tarihleriyle sayılıyor?
Beş: Asya Hun, Avrupa Hun, I. Kök Türk, II. Kök Türk ve Uygur.
Kavimler Göçü hangi yıl?
Müfredatta 375 olarak verilir.
Neden "Göktürk" değil "Kök Türk" yazılıyor?
MEB Tarih Dersi Öğretim Programı bu yazımı kullanmaktadır. Bu sayfada müfredattaki biçim korunmuştur.
Hazarlar ve Bulgarlar müfredatta var mı?
Evet, fakat kuruluş-yıkılış tarihleriyle değil; Hazarlar ilişkiler bağlamında, Bulgarlar ve diğerleri araştırma önerisi olarak anılır.
Devletlerin başkentleri neden yazılmadı?
Öğretim programı metinlerinde başkent ve kurucu bilgisi bulunmadığı için. Doğrulanmayan bilgi bu sayfada yayımlanmaz.
Kaynak: MEB Tarih Dersi Öğretim Programı (2018) ve Ortaöğretim Tarih Dersi Öğretim Programı (2026), Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Dersi Öğretim Programı — mufredat.meb.gov.tr; Türk Dil Kurumu duyurusu (Orhun Yazıtları). Veriler 21 Ekim 2026'da alınmıştır.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.