Misakımillî (Misak-ı Millî) Nedir? Maddeleri ve Kabul Tarihi

Misakımillî için iki ayrı tarih dolaşır ve ikisi de yanlış değildir. Belgenin üzerindeki tarih 28 Ocak 1920'dir ve metin o gün 121 mebus tarafından imzalanmıştır. Ancak Atatürk Araştırma Merkezi ve TDV İslâm Ansiklopedisi, Meclis-i Mebûsan'ın o gün resmî veya gizli hiçbir oturum yapmadığını açıkça yazıyor. Metin Meclis kürsüsünden 17 Şubat 1920'de okunup kamuoyuna ilan edilmiştir.

Buna karşılık TDK ve TBMM 28 Ocak 1920'yi düz biçimde "kabul tarihi" olarak veriyor. TBMM Genel Kurul tutanağının başlığı birebir şöyledir: "28 OCAK 1920'DE SON OSMANLI MEBUSAN MECLİSİ TARAFINDAN KABUL EDİLEN MİSAKIMİLLÎ KARARLARININ ÖNEMİNE İLİŞKİN". Bu sayfada tek bir tarih dayatılmamış, iki tarih de kurumlarına atfedilerek yazılmıştır.

Künye

Belgenin adı	Misakımillî (TDK ve TBMM yazımı); Misak-ı Millî (TTK ve ATAM yazımı)
Diğer adları	Ahd-ı Millî, Peymân-ı Millî, Millî Misâk, Millî And, Ulusal And
Türü	Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ının barış şartlarını bildiren beyannamesi
Madde sayısı	Altı
Belgedeki tarih	28 Kanunusani 1336 (28 Ocak 1920)
İmza sayısı	121 mebus (Meclis Başkanı dahil)
İmza satırındaki ad	Erzurum Mebusu Celaleddin Arif
Kamuoyuna ilan	17 Şubat 1920, Meclis-i Mebûsan'ın olağanüstü on birinci toplantısı
Fiziksel yapı	Ana kısım üç sayfa; imza listesi ayrıca altı sayfa
Dayandığı kongreler	Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919), Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)

Misakımillî nedir?

TDK Güncel Türkçe Sözlük'ün tanımı birebir şöyledir: "Erzurum ve Sivas kongrelerinde tespit edilip Osmanlı Mebusan Meclisinde 28 Ocak 1920'de kabul edilen ve milletçe sonuna kadar uygulanmasına karar verilen altı maddelik millî sözleşme; Millî Misak."

Atatürk Ansiklopedisi belgeyi daha geniş bir çerçeveye yerleştiriyor: Türk Milleti'nin millî sözü, tam bağımsızlık andı, Türk İstiklal Harbi'nin hedefi, TBMM'nin bütün programlarının fikrî temeli ve Ankara merkezli yeni Türk devletinin millî siyaset belgesi. Aynı kaynak belgenin içeride hakimiyet-i milliye, dışarıya karşı istiklâl-i tam fikrini benimsediğini belirtiyor. TDV İslâm Ansiklopedisi ise belgenin sonradan yeni Türk devletinin millî ülküsü ve andı sayıldığını yazıyor.

Yazım: Misakımillî mi Misak-ı Millî mi?

İki yazım da kurumsaldır ve ikisi de kullanılır:

• TDK ve TBMM "Misakımillî" (bitişik) yazımını kullanır. TDK Güncel Türkçe Sözlük'te madde başı bu biçimdedir; "Misak-ı Millî" tireli yazımı sözlükte madde olarak yer almaz. TDK ayrıca "Millî Misak" maddesini de bu maddeye yönlendirir.
• Türk Tarih Kurumu ve Atatürk Araştırma Merkezi "Misak-ı Millî" (tireli) yazımını kullanır. TTK'nın sayfa başlığı "Misak-ı Millî Beyannamesi", Atatürk Ansiklopedisi'nin madde başlığı "Misak-ı Millî"dir.

Yazım kuralı bakımından bağlayıcı olan TDK olduğu için bu sayfada başlıkta TDK yazımı esas alınmıştır. Dönemin gazeteleri de farklı başlıklar kullanmıştı: Yenigün "Mîsâk-ı Millî", Vakit "Meb'ûsân Ahdı", İleri "Ahd-ı Millî'nin Sulh Esasları", İkdâm "Misâk-ı Millî Programı Sureti".

Erzurum ve Sivas kongreleriyle ilişkisi

TDK'nın tanımı doğrudan "Erzurum ve Sivas kongrelerinde tespit edilip" ifadesini kullanıyor. Atatürk Ansiklopedisi'nin verdiği zincir şöyledir:

• Amasya Genelgesi: İlk kilometre taşıdır ve altı maddeden oluşur. Birinci maddesi "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir..." ile başlar.
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Mustafa Kemal Paşa başkanlığında toplanmıştır. Alınan kararlar, kaynağın ifadesiyle "ileride Misâk-ı Millî'nin temelini oluşturacak" niteliktedir.
• Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Erzurum kararları vatan topraklarının bütünü düşünülerek genelleştirilerek kabul edilmiştir. 11 Eylül 1919 bildirisinde Mondros Mütarekesi'nin imzalandığı 30 Ekim 1918 sınırı esas alınmıştır.
• 13 Ekim 1919: Mustafa Kemal Paşa'nın bir gazeteciye verdiği mülakattaki yanıtı: "bizce 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütarekesi akdedildiği günde fiilen sahip kaldığımız huduttur."

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre taslak çalışması bu iki kongrede başlamış; Mustafa Kemal Paşa'nın sekiz maddelik taslağı Rauf Bey'e gönderilmiş ve bir komisyonda bütün mebusların kabul edebileceği biçimde yeniden düzenlenmiştir.

Belgenin kabul süreci: adım adım

Tarih	Olay
22 Ocak 1920	Ankara'da hazırlanan metin, Meclis binası çatısı altında gizli özel bir toplantıda görüşüldü. Hüsrev Sami (Gerede) Bey okudu; itirazlar üzerine konu komisyona havale edildi.
28 Ocak 1920	Komisyonda çok az değişiklikle kabul edilen metin, Meclis Başkanı Celalettin Arif Bey başkanlığındaki toplantıda hazır bulunan mebuslar tarafından kabul edildi ve 121 mebus tarafından imzalandı. ATAM ve TDV, Meclis'in bu tarihte resmî veya gizli bir oturum yapmadığını belirtiyor.
28 Ocak - 17 Şubat	Metin gizli tutuldu. Gerekçeler: ilanın sıkıntı doğurabileceği endişesi, hariciye incelemesi ve yabancı dillere tercüme süreci.
7 Şubat 1920	Felâh-ı Vatan Grubu kuruldu. Ankara'daki hazırlık toplantılarında adının "Müdâfaa-i Hukûk Grubu" olarak belirlendiği tutanaklara geçmiş, ancak grup bu adı almamıştır.
17 Şubat 1920	Hüseyin Kâzım Bey başkanlığındaki olağanüstü on birinci toplantıda görüşüldü. Edirne Mebusu Mehmet Şeref (Aykut) Bey'in teklifi kabul edilince beyanname Meclis kürsüsünden okundu.
17 Şubat sonrası	Türkçe metin meclis matbaasında tek yapraklı nüshalar halinde basıldı, gazetelerde yayımlandı. Fransızca çeviride beyannamenin dibacesi çıkarılmış, yalnız altı madde halinde Avrupa parlamentolarına, konsolosluklara ve işgal makamlarına gönderilmiştir.

Altı maddenin özeti

Belgenin tam metni Türk Tarih Kurumu'nun tıpkıbasımında ve Atatürk Ansiklopedisi'nin sadeleştirilmiş metninde bulunur; iki metin içerik olarak örtüşmektedir. Aşağıdaki özetler nötr biçimde yazılmıştır; özgün metnin bazı maddelerinde yer alan nüfus tanımlayıcıları bu sitenin yayın ilkeleri gereği aktarılmamıştır.

• Birinci madde: Mondros Mütarekesi'nin imzalandığı 30 Ekim 1918 tarihinde düşman ordularının işgali altında kalan kesimlerin mukadderatı, halkının serbestçe vereceği karara uygun olarak belirlenecektir. Mütareke hattının içinde ve dışında kalan ve belgede tanımlanan bölgelerin tamamı, metnin ifadesiyle "hiçbir sebeple tefrik kabul etmez bir külldür", yani bölünmez bir bütündür.
• İkinci madde: Halkı, ilk serbest kaldıkları zaman halkoyuyla anavatana katılmış olan Elviye-i Selâse için gerektiğinde yeniden serbestçe halkoyuna başvurulması kabul edilir. Atatürk Ansiklopedisi'nin sadeleştirmesinde Elviye-i Selâse Kars, Ardahan (Oltu, Şenkaya ve Olur dahil) ve Batum (Artvin, Ardanuç, Şavşat ve Borçka dahil) olarak açıklanmıştır.
• Üçüncü madde: Türkiye ile yapılacak barışa bırakılan Batı Trakya'nın hukuki durumunun tespiti de, halkın tam serbestlik içinde beyan edeceği oylara uygun olarak gerçekleşmelidir.
• Dördüncü madde: İstanbul şehri ile Marmara Denizi'nin güvenliği her türlü halelden masun olmalıdır. Bu esas saklı kalmak şartıyla, Akdeniz ve Karadeniz Boğazlarının dünya ticaret ve ulaşımına açılması hakkında Türkiye ile diğer bütün ilgili devletlerin ittifakla verecekleri karar geçerlidir.
• Beşinci madde: İtilâf Devletleri ile düşmanları ve bazı ortakları arasında kararlaştırılan antlaşma esasları çerçevesinde azınlıklar hukuku, komşu ülkelerdeki ilgili ahalinin de aynı haklardan yararlanması güvencesiyle, taraf olarak teyit ve temin edilecektir.
• Altıncı madde: Millî ve iktisadî gelişme imkânlarını elde etmek ve daha çağdaş, intizamlı bir yönetimle işleri yürütebilmek için, her devlet gibi tam istiklâl ve tam serbestliğe kavuşmak "üssü'l-esâs-ı hayat ve bekâmızdır". Bu sebeple siyasî, adlî, malî ve sair gelişmelere engel olan kayıtlara muhalefet edilir. Tahakkuk edecek borçların ödeme şartları da bu esaslara aykırı olmayacaktır.

Dibace: Beyannamenin giriş kısmında mebuslar, devletin bağımsızlığı ve milletin geleceği için haklı ve devamlı bir barışa ulaşmak adına yapılabilecek fedakârlığın üst sınırını içeren esaslara tamamen uyulmasıyla barışın temin edilebileceğini, bu esaslar dışında kalıcı bir yapının devamının mümkün olmadığını kabul ve tasdik etmişlerdir.

Madde sayısı: 6, 7 ve 8 rakamları neden karışıyor?

Kabul edilen beyanname altı maddedir ve bu konuda TDK, TTK, ATAM ve TDV İslâm Ansiklopedisi hemfikirdir. Karışıklık taslak aşamalarından kaynaklanır:

• Atatürk Ansiklopedisi, Ankara'daki hazırlık toplantılarında görüşülen metnin yedi maddeli olduğunu ve Mebusan Meclisi'nde kabul edilen metinle arasındaki farkın yalnızca madde numaralarında bulunduğunu belirtiyor.
• TDV İslâm Ansiklopedisi, Mustafa Kemal Paşa'nın gönderdiği ilk taslağın sekiz maddeli olduğunu yazıyor.

Bu iki sayı nihaî metinle değil, taslaklarla ilgilidir.

Belgeden sonra ne oldu?

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin kronolojisi şöyledir: İtilâf Devletleri 16 Mart 1920'de İstanbul'u işgal etti, Meclis 18 Mart 1920'de çalışmalarına son verdi, 11 Nisan 1920'de padişah tarafından feshedildi ve 23 Nisan 1920'de millî temsilciler Ankara'da TBMM olarak toplandı.

Aynı kaynağa göre sonraki yıllarda Batum Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) ile Gürcistan'a bırakılmış; Suriye ve Lübnan Ankara İtilafnamesi (20 Ekim 1921) ile Fransa'ya kalmış; Hatay 23 Haziran 1939'da katılmış; Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923) ile Irak, Filistin, Kıbrıs, Ege adaları ve Batı Trakya yeni Türk devletinin dışında kalmıştır.

Dönemin kronolojisi için Kurtuluş Savaşı kronolojisi, 1920 öncesi antlaşmalar için Mondros ve Sevr farkı, 1923 sonrası için Lozan Antlaşması maddeleri ve yeni devletin ilkeleri için Atatürk ilkeleri nelerdir sayfalarına bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Maddelerin birebir tam metni yok. Birinci, dördüncü ve beşinci maddelerin özgün metninde nüfus tanımlayıcıları bulunduğu için maddeler nötr biçimde özetlenmiş, birebir alıntılanmamıştır. Tam metin Türk Tarih Kurumu'nun tıpkıbasımında ve Atatürk Ansiklopedisi maddesinde bulunabilir.
• Tek bir kesin kabul tarihi yok. TDK ve TBMM 28 Ocak 1920, ATAM ve TDV ise metnin 17 Şubat 1920'de okunup ilan edildiğini belirtiyor; dört kurum da yazılmıştır.
• 28 Ocak toplantısının hukuki statüsü yok. Kaynaklar yalnızca "resmî veya gizli oturum değildi" demekle yetiniyor; toplantının resmî adı doğrulanamadı.
• 121 mebusun isim listesi yok. ATAM listenin altı sayfalık ek olduğunu belirtiyor ama listeyi vermiyor.
• Devlet Arşivleri künyesi yok. Belgenin fon ve dosya numarası doğrulanamadı.
• 17 Şubat 1920 oturumunun birebir zabıt metni yok. TBMM Tutanak Dergisi'ndeki ilgili cilt ve inikat tespit edilemedi.
• Fransızca çeviri metninin kendisi yok. Yalnızca varlığı ve dibacesinin çıkarıldığı doğrulandı.
• Güncel siyasi tartışma ve sınır yorumu yok. Bir ATAM sempozyumunda bildiri sahiplerinin bu konuda ayrıştığı belirtilmektedir; bu yorumlar sayfaya alınmamıştır.
• Etnik köken, din ve mezhep atfı yok. Kongre kararlarının kaynaklardaki özetleri de aynı gerekçeyle birebir aktarılmamıştır.

Sık Sorulan Sorular

Misakımillî kaç maddedir?

Altı maddedir. TDK, TTK, ATAM ve TDV İslâm Ansiklopedisi bu sayıda hemfikirdir. Dolaşan yedi ve sekiz maddelik versiyonlar nihaî metin değil, taslak aşamalarıdır.

Misakımillî hangi tarihte kabul edildi?

TDK ve TBMM 28 Ocak 1920'yi kabul tarihi olarak veriyor; belgenin üzerindeki tarih de bu tarihtir ve metin o gün 121 mebus tarafından imzalanmıştır. Atatürk Araştırma Merkezi ve TDV İslâm Ansiklopedisi ise Meclis'in o gün oturum yapmadığını, metnin 17 Şubat 1920'de Meclis kürsüsünden okunup ilan edildiğini belirtiyor. İki tarih farklı aşamalara karşılık gelir.

Misakımillî'yi hangi organ kabul etti?

Son Osmanlı Mebusan Meclisi, yani Meclis-i Mebûsan. Bu konuda TDK, TBMM, ATAM ve TDV İslâm Ansiklopedisi dahil bütün kurumsal kaynaklar hemfikirdir.

Belgenin üzerindeki imza kime ait?

TTK'nın yayımladığı tıpkıbasımdaki tarih ve imza satırı birebir şöyledir: "28 Kanunusani 1336 (28 Ocak 1920) / Erzurum Mebusu / Celaleddin Arif". Metin toplam 121 mebus tarafından imzalanmıştır.

Elviye-i Selâse hangi illerdir?

Atatürk Ansiklopedisi'nin sadeleştirmesine göre Kars, Ardahan (Oltu, Şenkaya ve Olur dahil) ve Batum (Artvin, Ardanuç, Şavşat ve Borçka dahil).

Felâh-ı Vatan Grubu ne zaman kuruldu?

7 Şubat 1920'de. Atatürk Ansiklopedisi'ne göre Ankara'daki hazırlık toplantılarında grubun adı "Müdâfaa-i Hukûk Grubu" olarak belirlenmişti, ancak grup bu adı almayıp "Felâh-ı Vatan Grubu" adını aldı.

Misakımillî ile Lozan Antlaşması arasındaki ilişki nedir?

Misakımillî 1920 tarihli bir beyanname, Lozan ise 1923 tarihli bir barış antlaşmasıdır; ikisi aynı belge değildir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Lozan Antlaşması ile Irak, Filistin, Kıbrıs, Ege adaları ve Batı Trakya yeni Türk devletinin dışında kalmıştır.

Belgenin adı neden farklı yazılıyor?

TDK ve TBMM "Misakımillî" bitişik yazımını, Türk Tarih Kurumu ve Atatürk Araştırma Merkezi "Misak-ı Millî" tireli yazımını kullanıyor. Dönemin gazetelerinde Ahd-ı Millî ve Peymân-ı Millî gibi adlar da kullanılmıştır. Yazım kuralı bakımından bağlayıcı olan TDK'dır.

Kaynak ve kapsam: "Erzurum ve Sivas kongrelerinde tespit edilip Osmanlı Mebusan Meclisinde 28 Ocak 1920'de kabul edilen ve milletçe sonuna kadar uygulanmasına karar verilen altı maddelik millî sözleşme" tanımı ile Misakımillî ve Millî Misak yazımları TDK Güncel Türkçe Sözlük maddelerinden birebir alınmıştır. "28 Ocak 1920'de son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen" ifadesi TBMM Genel Kurul tutanağı başlığındandır (31 Ocak 2012, Yasama Yılı 2, 58. Birleşim). Belgenin üzerindeki 28 Kanunusani 1336 tarihi, imza satırı ve altı maddenin Latin harfli çeviri yazısı Türk Tarih Kurumu'nun yayımladığı Misak-ı Millî Beyannamesi tıpkıbasımındandır. 22 Ocak gizli özel toplantısı, Hüsrev Sami Bey'in metni okuması, komisyon süreci, 121 imza, Meclis'in 28 Ocak'ta oturum yapmadığı, üç sayfalık ana kısım ve altı sayfalık imza eki, 28 Ocak - 17 Şubat arası gizlilik gerekçeleri, 17 Şubat olağanüstü on birinci toplantı, Mehmet Şeref Bey'in teklifi, Fransızca çeviride dibacenin çıkarılması, Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongresi tarihleri, 30 Ekim 1918 sınırı, 13 Ekim 1919 mülakatı, Felâh-ı Vatan Grubu'nun 7 Şubat 1920'de kurulması, yedi maddeli hazırlık metni, dibacenin içeriği, Elviye-i Selâse'nin kapsamı ve maddelerin sadeleştirilmiş metni Tahir Kodal'ın Atatürk Araştırma Merkezi Atatürk Ansiklopedisi'ndeki Misak-ı Millî maddesinden alınmıştır. Belgenin Osmanlı Meclis-i Mebusan'ının barış şartlarını bildiren beyannamesi olduğu, sekiz maddelik ilk taslak, 17 Şubat'ta oy birliğiyle kabul edildiği, Meclis'in 28 Ocak'ta oturum yapmadığı yönündeki ikinci teyit ve 1920 sonrası kronoloji Cevdet Küçük'ün TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki MÎSÂK-ı MİLLÎ maddesinden (2020, c. 30, s. 173-175) gelir. Dönem gazetelerinin kullandığı başlıklar ve belgenin diğer adları da Atatürk Ansiklopedisi maddesindendir. Kabul tarihi konusunda kurumlar farklı vurgu yaptığı için tek bir tarih dayatılmamış, dördü de yazılmıştır. Birinci, dördüncü ve beşinci maddelerin özgün metninde nüfus tanımlayıcıları bulunduğundan maddeler nötr biçimde özetlenmiş, birebir alıntılanmamıştır. 121 mebusun isim listesi, 28 Ocak toplantısının hukuki statüsü, Devlet Arşivleri künyesi ve 17 Şubat oturumunun birebir zabıt metni doğrulanamadığından yazılmamıştır. Sayfa güncel siyasi tartışma, parti görüşü, güncel sınır yorumu ile etnik köken, din veya mezhep bilgisi içermez.